Bu müsahibə Aydın Tağıyevin müəllifi olduğu “Vətən” layihəsi çərçivəsində altıncı kitab üçün yazıya alınıb. Layihənin məqsədi canları bahasına tarix yazan şəhidlərimizin həyat və döyüş yolunu işıqlandırmaq, onların xatirəsinə həsr olunan müsahibələrdən ibarət kitabların ərsəyə gəlməsidir. Şəhidlərimizin ruhu şad olsun, Allah qazilərimizə can sağlığı versin!

Qısa arayış:

Arif Abbaslı 1993-cü il dekabrın 15-də Şərur rayonunun Qıvraq qəsəbəsində anadan olub. 2000-2008-ci illərdə Qıvraq qəsəbə tam orta məktəbində, 2009-2012-ci illərdə isə Heydər Əliyev adına Hərbi Liseydə təhsil alıb. 2012-2016-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb. Azərbaycan Ordusunun baş leytenantı olan Arif Abbaslı 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağın, Xocavəndin və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Arif Abbaslı oktyabrın 12-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Arif Abbaslı ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Arif Abbaslı ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilib. Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Arif Abbaslı ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib. Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Arif Abbaslı ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib. Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Arif Abbaslı ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib. Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən Arif Abbaslı ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

XTQ baş leytenantı, Şəhid Arif Abbaslının həyat yoldaşı Könül Əhmədova ilə müsahibəyə başlayırıq...

Könül xanım, Arif bəylə həyat yolunuz necə birləşdi?

-Bizim Ariflə tanışlığımız iştirak etdiyimiz təlimlərin birində başladı. Həmin vaxt təlim iştirakçıları üçün yaradılmış qrup vasitəsilə Arif məni görmüş, nömrəmi tapmışdı. Açığı, o zamanlar Ariflə yollarımızın bir gün ailə bağlarına qədər uzanacağını heç düşünməzdim. Amma günlər keçdikcə aramızdakı bağlar möhkəmləndi, tanışlıq dərinləşdi və biz birlikdə ailə qurmağa doğru addımlamağa başladıq. Arif həyatımın ilk sevgisi, öz iradəmlə seçdiyim insan oldu. Ona görə də onun həyatdan ani ayrılığı mənim üçün çox ağır və sarsıdıcı idi. Mən hər zaman ailə anlayışına xüsusi mənəvi dəyər vermişəm və düşünmüşəm ki, ailə qurmaq hər kəsə nəsib olmur — buna layiq olmaq lazımdır. Arif elə bir insan idi ki, mən onu tərəddüdsüz həyatımın mərkəzinə qoya bildim.

Ailə qurmazdan əvvəl arzum o idi ki, həyatımda elə bir insan olsun ki, onunla yanaşı addımlayarkən daim fəxr edim. Arif həqiqətən də həmin yeri tutdu. O, cəmi 26 yaşında olsa da, həyatın məsuliyyətini və ağırlığını 40 yaşlı bir insanın müdrikliyi ilə daşıyırdı. Onun hər addımı mənim üçün qürur mənbəyi idi. Bəzən elə böyük və mənalı davranışlar sərgiləyirdi ki, mən ondan öyrənir, ondan ilham alırdım. Arifin örnək götürüləsi çox xüsusiyyətləri vardı-insanlığı, Vətən sevgisi, ailəyə bağlılığı, məsuliyyəti və yüksək əxlaqı ilə seçilirdi. Ona görə də bizim həyat yolumuzun sadəcə təsadüf olmadığını, bir təvafuk və ilahi qismət olduğunu düşünürəm. Çünki Arif mənim illərlə qəlbimdə canlandırdığım arzularımın insanı idi.

Arif üçün Vətən hər şeydən üstün idi:

-Arif hər zaman Vətənini, xalqını, millətini hər şeydən üstün tuturdu. O, son dərəcə təmkinli insan idi – heç vaxt tələsik qərar verməz, tez cavab qaytarmazdı. Davranışlarında incəlik, sözlərində dərinlik vardı. Ən əsası isə Vətən sevgisi onun üçün sadəcə bir hiss deyil, həyatının mənası idi. Arif Vətəni elə böyük bir sevgi ilə sevirdi ki, o sevginin qarşısında ən uca dağlar belə dayana bilməzdi.

Öz-özümə düşünürdüm ki, əgər bir insan Vətənini bu qədər saf və səmimi sevə bilirsə, deməli ailəsini də eyni sevgi və məsuliyyətlə qoruyacaq, qayğısına qalacaq. O, ali təhsilli idi və bu da mənim üçün mühüm məqam idi. Eyni zamanda zəhmətlə, əziyyətlə böyüyüb formalaşmışdı. Bilirdim ki, həyatını alın təri ilə quran insan, qarşısındakı insanın da zəhmətini anlayar və qiymətləndirər.

Arifin xarakterini hansı gözəl sözlərlə təsvir etməyə çalışsam da, yenə də kifayət etməz. O, həm də valideynlərinə dayaq olan, onların qayğısını çəkən, hər zaman arxa duran bir oğul idi. Onun vaxtsız gedişi yalnız bir ailəni deyil, bütöv bir nəsli sarsıtdı. Həm bizim, həm də öz ata-ana nəslində böyük hörmət və izzət qazanmış bir insan idi. Kim ondan kömək istəsə, heç vaxt geri çevirməzdi; insanlara əl uzatmağı özünə borc bilirdi. Çox ailəcanlı, istiqanlı və səmimi insan idi. Amma lazım olan anda soyuqqanlılığını qoruyar, ən çətin anlarda belə özünü itirməzdi. Onun qəlbində həm sonsuz məhəbbət, həm də sarsılmaz qəzəb vardı: xalqına və Vətəninə necə böyük sevgi bəsləyirdisə, düşmənlərə qarşı da eyni dərəcədə qətiyyətli və sərt idi.

Generalımız Polad Həşimov şəhid olanda Arif sanki içindəki ağrıya sığmırdı. O günlərdə gözlərində qəribə bir alov – intiqam atəşi yanırdı. Həmin hadisədən sonra tez-tez deyirdi: “Kaş nə vaxtsa müharibə olardı, mən də gedib şəhid olardım”. Ona sual verəndə ki, niyə belə düşünürsən, cavabı həmişə eyni olurdu: “Nə vaxta qədər biz yalnız oğullarımızı şəhid verəcəyik? Gərək biz gedək torpaqlarımızı azad edək. Şəhid olsaq belə, bilək ki, torpaqlarımız artıq bizimdir”. O inanırdı ki, nə vaxtsa müharibə başlasa, düşmənlər geri çəkiləcək, çünki onlar yaxşı bilirlər ki, bu torpaqlar onların deyil. Düşmənləri həmişə qorxaq hesab edirdi və bu inam ona güc verirdi. Arif bütün addımlarında əvvəlcə Vətəni, sonra ailəsini düşünürdü – onun həyat fəlsəfəsi məhz bu ardıcıllıq üzərində qurulmuşdu.

Könül xanım, Arif bəyin xarakterini üç sözlə ifadə etsəydiniz nə deyərdiniz?

-Onu “Vətən sevdalısı, təmkinli və fədakar” kimi xarakterizə edərdim. Arif Naxçıvanda doğulub boya-başa çatıb. Hələ uşaq yaşlarından atasının evə gətirdiyi qəzetləri maraqla oxuyar, oradakı məqalələri diqqətlə izləyərdi. Elə həmin illərdən həm düşüncə dünyası formalaşır, həm də Vətən sevgisi onun daxilində kök salırdı. Hərbiyə olan marağı da məhz bu böyük sevginin nəticəsi idi.

Arif 9-cu sinifdə — 2009-2012-ci illərdə Naxçıvanda Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyə qəbul olub. Daha sonra 2012-2016-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində ali hərbi təhsil alıb. Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrə qəbul zamanı 300 nəfər arasından seçilən 30 nəfərin sırasında yer alması onun nə qədər cəsur, iradəli və fədakar olduğunu açıq şəkildə göstərirdi. Həyatda çox az danışan, lakin hər sözünü ölçüb-biçən təmkinli bir insan idi. Hərbiyə sevgisi onun üçün sadəcə peşə deyildi-bu, həyatının mənası, varlığının səbəbi idi. Həmişə ilk duası belə olardı: “İşimi layiqincə yerinə yetirim, Vətənə layiqli, xeyirli insan olum”. Arif vəzifə və forma üçün deyil, həqiqətən xalqının yanında olmaq, Vətəninin dayağına çevrilmək, insanların qayğısına qalmaq üçün yaşayırdı.

Bəzən verdiyim suallar cavabsız qalardı. Nə “hə”, nə də “yox” deyərdi — sadəcə susmağı seçərdi. Hərbi xidmətlə bağlı demək olar ki, heç nəyi bölüşməzdi; nə mənimlə, nə də ata-anası ilə. Getdiyi təlimlərdən belə xəbərim olmazdı. Hətta bəzən qaynatam zəng edib Arifi soruşanda, səmimi şəkildə “inanın, mən də harada olduğunu bilmirəm” deyərdim. Çünki o, hərbidə olarkən yerləşdiyi məkan barədə danışmağı qətiyyən sevməzdi; bu onun məsuliyyət hissindən və peşəsinə olan sədaqətindən doğurdu.

Könül xanım, Ariflə bağlı yaddaşından silinməyəcək xatirələrindən danışır:

-Ariflə cəmi iki il evli olduq. Amma o iki ilə bir ömürlük xatirə, bir ömürlük dərs sığdı. Evliliyimizin elə ilk aylarından Arif şəhidlik haqqında danışardı. Şəhidliyin necə uca zirvə olduğunu, insanın şəhid olandan sonra hansı mənəvi ucalığa yüksəldiyini izah edərdi. Bəzən də “əgər nə vaxtsa həyatda olmasam, bunu belə edərsən...” kimi cümlələr qurardı.

Bizim iki ilimiz, demək olar ki, belə söhbətlərlə dolu idi. Elə fikirlər vardı ki, məni üzməmək üçün onları zarafatla deyirdi. Amma mən hər dəfə onun sözlərindən sonra düşünürdüm ki, Arif həqiqətən çox çətin və məsuliyyətli bir peşə seçib. Sanki məni nəyəsə hazırlayırdı. Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin (XTQ) mənsubu olmaq heç də asan deyil. Özü də deyirdi: “Bunun axırı ölüm də ola bilər, Könül”.

Ona görə də haradasa, nə vaxtsa belə bir hadisənin baş verə biləcəyini anlayırdım. Amma bu qədər tez olacağını heç ağlımın ucundan belə keçirmirdim. Arif deyirdi: “Sən çox düşünmə. Mən nə birinciyəm, nə də axırıncıyam. Qismətimizdə şəhidlik varsa, o da olacaq”. Yay ayları idi. Bir gün qapı döyüldü. Açdım, gördüm ki, qapıda Arif dayanıb, əlində də bir kitab var. Kitabı mənə uzatdı və gülümsəyərək dedi: “Bilirsən də, insan şəhid olanda onun ailəsinə bayrağı belə uzadırlar...” Qapını açan kimi bu cür zarafat etmişdi. O an sadəcə bir söz kimi səsləndi, amma sonradan həmin anın ağırlığını daha dərindən hiss etdim.

Biz o vaxt evə içməli su alırdıq. Arif tez-tez məndən soruşardı: “Sən neçə litrlik su götürə bilirsən? Əgər mən həyatda olmasam, bilim ki, sən neçə litr su qaldıra bilərsən. Çox ağır su almayasan...” Onun bu sözləri həm qayğı idi, həm də gələcəklə bağlı səssiz bir ehtiyat. Sentyabrın 20-si idi. Arif qəfil dedi: “Gəl, çıxaq şəhərə.” Bulvar ərazisində bir qədər gəzdik. Dənizin səsi, sakit axşam, adi bir gün kimi görünürdü hər şey. Birdən Arif əli ilə Şəhidlər Xiyabanını göstərdi və dedi: “Burada Vətəni canından, qanından çox sevən əziz şəhidlərimiz uyuyur”. Sən demə, bu sözlərdən cəmi bir həftə sonra Vətən müharibəsi başlayacaqdı. Sentyabrın 26-sı idi. Arif müharibəyə yola düşdüyü səhər Ləmanı qucağına aldı, onu boynundan öpdü və sakit səslə dedi: “Bilmək olmaz, bundan sonra övladımı öpmək qismət olar, ya yox...”

O an zaman sanki dayandı. Bir ata övladını son dəfə qucaqladığını hiss edirmiş kimi baxırdı. Mən isə o baxışların mənasını sonradan anlayacaqdım…

Könül xanım həyat yoldaşının tez-tez yuxularına gəldiyini də xüsusi vurğulayır:

Oktyabrın 12-si axşam qızımız Ləman dayanmadan ağlamağa başladı. Əslində o, çox sakit uşaqdır. İlk dəfə idi ki, Ləmanın bu qədər hönkür-hönkür, dayanmadan ağladığını görürdüm. Nə etsək də sakitləşdirə bilmirdik. Elə bil körpə qəlbi ilə nəyisə hiss edirdi. Həmin gün mənim də üzüm gülmürdü. Səssiz-səmirsiz, səbəbini izah edə bilmədiyim bir ağrı qəlbimin dərinliyindən qalxıb məni sıxırdı. İlk dəfə idi ki, belə bir hal yaşayırdım. Sanki ürəyimdə görünməz bir sızıltı vardı.

Axşam saat ona qalmış qaynatam zəng etdi. Səsimdən yaxşı olmadığımı, həmişəkindən daha sakit və dalğın olduğumu dərhal hiss etdi. Dedi: “Qızım, mən səni belə görməmişəm. Nəsə olub?” Cavab verdim ki, Arifdən narahatam. O isə məni sakitləşdirməyə çalışaraq dedi: “Danışmışam, salamatlıqdır”. Amma nədənsə bu sözlər ürəyimə su səpmədi. Telefonu söndürəndən sonra öz-özümə dedim: “Arif evə sağ-salamat qayıtmayana qədər mən həmişə narahat olacağam...”

Artıq ayın 13-ü Arif şəhidlik zirvəsinə ucalıbmış... Həmin gün anladım ki, 12-si qəlbimi yandıran o ağrı təsadüfi deyilmiş. Demək ki, mən onun şəhidliyini ürəyimlə hiss etmişəm. Doğrusunu desəm, oktyabrın 13-dən noyabrın 8-nə qədər Arif yuxularıma gəlmədi. O səssizlik daha da ağır idi. Lakin noyabrın 8-i – müharibənin başa çatdığı gün – səhər saat dörd-beş radələrində həyətdən “Arif!” deyə məhlə gənclərinin səslərini eşitdik. Elə həmin səhər, ilk dəfə olaraq Arifi yuxuda gördüm. Ağ maşından enirdi. Əynində kostyum vardı. Üzündə isə o tanış, nur saçan təbəssüm... Gülümsəyə-gülümsəyə qapıdan içəri keçirdi. O anları sözlə ifadə etmək çətindir. Sanki zaman dayanmışdı. Həmin yuxudan sonra qəlbimdə bir əminlik yarandı: Arifin ruhu şaddır. Zəfər günü ilə bağlı ilk böyük parad keçiriləndə də Arif yenidən yuxuma gəldi. Bu dəfə ağ rəngli kostyum geyinmişdi. Nur içində idi. O vaxtdan sonra Arif tez-tez yuxularıma gəlir. Ən çox da qəlbim narahat olanda, hansısa çətinliklə üzləşəndə… Hər dəfə onu görəndə ruhum sakitləşir. İşlərim asanlaşır, düyünlər çözülür, qəlbim huzur tapır. Onun varlığını hiss edirəm. Şəhid olmaq Arifin ən böyük arzusu idi. O deyirdi: “Mən şəhid olmaq istəyirəm. Şəhidlik elə bir uca məqamdır ki, hər adama nəsib olmur”. Və o, arzusuna çatdı...”

Könül xanım deyir ki, Arifin ən çox üz tutduğu məkan Şəhidlər Xiyabanı idi.

Onunla birlikdə çalışan bir neçə dostu da bunu təsdiqləyir. Deyirlər ki, həftə sonları Arif onları mütləq Şəhidlər Xiyabanına aparardı. Bir dəfə dostlarından birini ora aparıb şəhidlərimizin qəhrəmanlığından, şücaətindən, keçdikləri şərəfli döyüş yolundan danışmışdı. Hər məzarın önündə dayanıb bir tarix, bir taleyi xatırladırdı. Sonda isə dostuna belə demişdi: “Gör sən necə bir insan olasan ki, səni Fəxri Xiyabanda dəfn etsinlər”.

Arif çox danışan insan deyildi. Amma danışanda hər kəlməsi qızıldan qiymətli idi. Sözləri sadə olsa da, mənası çox dərin idi. 8 Mart günü idi. Arif evdən çıxarkən soruşdum ki, hara gedirsən? Dedi: “Hərbçi dostları götürüb Fəxri Xiyabana gedirik. Vətən sevgisini aşılamaq lazımdır. Deməklə olmaz, onu göstərmək lazımdır”. Və yenə onları Şəhidlər Xiyabanına apardı. 8 Mart həm də qaynanamın doğum günüdür. Ötən il qaynanamı ziyarət etmək üçün Naxçıvana gedəndə Arifin döyüş yoldaşları da gəlmişdi. İndi təsəvvür edin – 8 Mart günü həmin yoldaşlar öz ailələri ilə gəzintiyə çıxmaq əvəzinə Arifin və digər şəhidlərimizin ailələrini ziyarət etməyə gəlmişdilər. Bu, Arifin onlara aşıladığı Vətən sevgisinin, sədaqətin, dəyərin ən canlı nümunəsi idi.

Hətta Ariflə nişanlı olduğumuz vaxt bizim birlikdə getdiyimiz ilk məkan da məhz Fəxri Xiyaban olmuşdu. Danışdıqca anlayıram ki, Arif sevdiyi insanları Fəxri Xiyabana aparırdı. Ziyarət edirdi. Sanki özünü onlara qarşı borclu hiss edirdi. Sanki o müqəddəs məkan onun üçün sadəcə bir xiyaban deyil, bir and yeri idi. Bu gün isə mən qürurla deyə bilirəm ki, yoldaşım Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. Arifin bir cümləsi vardı. Deyirdi ki: “Mən şəhid olsam da olar, yetər ki, xalqım, Vətənim firavan yaşasın”. O, bu sözləri təkcə demədi. O sözləri yaşadı. Və sözünə sadiq qaldı.

Könül xanım Arif bəyin qızı Ləmana olan sonsuz sevgisindən də danışıb.

Ləman hələ dünyaya gəlməzdən əvvəl Arif qız övladı arzulayırdı. Deyirdi ki, qız övladı ata üçün başqa bir aləmdir. Qızımız olacağını öyrənəndə sevincinin həddi-hüdudu yox idi. O gündən sonra Ləman haqqında xəyallar qurmağa başlamışdı. Onun gələcəyi ilə bağlı o qədər saf, o qədər gözəl arzuları vardı ki…

Arif həmişə deyirdi ki, Ləman çox yaxşı oxumalıdır, savadlı, dünyagörüşlü, yüksək ali təhsilli olmalıdır. Qızının güclü, mərd və Vətəninə bağlı böyüməsini istəyirdi. Onun üçün ata olmaq sadəcə bir ad deyildi – məsuliyyət idi, sevgi idi, dayaq olmaq idi. Əminəm ki, o, qızına çox gözəl ata olacaqdı. Ləmanın əlindən tutub ilk addımlarını izləyəcək, məktəbə ilk gün özü aparacaq, hər uğurunda ondan daha çox sevinəcəkdi. O, qızının həm qəhrəmanı, həm də ən yaxın dostu olacaqdı. Amma bu həyatın yazılmamış qanunları var. Onu yalnız Allah bilir və görür. Bəzən insanın ən saf arzuları belə ilahi yazının qarşısında susur.

Arif şəhid olanda Ləman cəmi bir yaşında idi. O yaşda bir uşaq atasını xatırlamaz bəlkə… amma bir gün böyüyəndə atasının necə bir insan olduğunu, necə bir Vətən sevdalısı olduğunu anlayacaq. Və o zaman qürurla deyəcək ki, mənim atam sözünü canı ilə təsdiq edən bir qəhrəman idi.

Könül xanım deyir ki, Arifin döyüş yoldaşları onu hər zaman cəsarətli, prinsipial və məsuliyyətli zabit kimi xatırlayırlar:

Onların sözlərinə görə, Arif Abbaslı təkcə komandir deyildi — o, əsgərləri üçün həm arxa dayağ, böyük qardaş idi. Ən çətin və taleyüklü anlarda belə soyuqqanlılığını qoruyar, qətiyyətli duruşu ilə silahdaşlarına güvən və ruh yüksəkliyi aşılayardı. Onun varlığı belə döyüş yoldaşlarına güc verirdi.

Silahdaşları bildirirlər ki, Arif Vətənə xidməti həyatının ali məqsədi sayırdı. O, heç zaman arxada dayanmağı seçməz, daim ön cəbhədə olmağı özünə borc bilərdi. Döyüş meydanında göstərdiyi qətiyyət, çevik qərarları və güclü idarəçilik xüsusiyyətləri onu şəxsi heyət arasında böyük hörmət sahibi etmişdi. Onun üçün ən vacib məsələ əsgərlərinin təhlükəsizliyi idi. Çətin şəraitdə, ağır sınaqlar qarşısında belə ətrafındakıların ruhdan düşməsinə imkan verməzdi. Sözləri ilə ümid verər, baxışı ilə inam aşılayar, davranışı ilə hər kəsə nümunə olardı. O, qorxunun yerini cəsarətlə, ümidsizliyin yerini inamla doldurmağı bacarırdı.

Döyüş yoldaşları Arif Abbaslını vətənpərvərliyi, səmimiyyəti və möhkəm xarakteri ilə xatırlayaraq vurğulayırlar ki, o, hər zaman əsl Azərbaycan zabitinin timsalı kimi yaşayacaq. Onun şücaəti və fədakarlığı isə gələcək nəsillər üçün örnək, Vətən sevgisinin canlı nümunəsi olaraq qalacaq.

Şəhidimizin qaynanası Şəlalə müəllimə Arif haqqında danışarkən gözləri dolur:

“Arif çox istiqanlı, Vətənpərvər, mehriban, təmkinli və dərin bir insan idi. O, təkcə bizim ailənin yox, bütün Vətənin oğlu idi. Baxışlarında həmişə məsuliyyət, mərdlik və qərarlı bir sakitlik vardı. Evdən çıxarkən gözlərində qəribə bir arxayınlıq hiss edərdim – sanki Vətəni qorumağın müqəddəs şərəfini yaşayırdı. Arifin adı çəkiləndə həm qürur duyuram, həm də bir ana kimi ürəyim titrəyir. O, sadəcə qızımı əmanət etdiyim bir insan deyildi. O, ürəyi Vətən üçün döyünən, amalına sadiq bir qəhrəman idi. Ailəsini, övladını çox sevirdi. Hər zaman deyirdi ki, “Mən bu yerlərə böyük əziyyətlərlə gəlmişəm. İstəmirəm ki, ailəm nədənsə əziyyət çəksin.” Evə aldığı hər şeyi ən yaxşısından seçər, sevə-sevə gətirərdi. Onun sevgisi qayğısında, baxışında, susqunluğunda belə hiss olunurdu. İndi Ləmanın gözü atasını hər yerdə axtarır… Əvvəllər ona deyirdik ki, “atan səmadadır, bizi görür”. O isə buna inanırdı. İndi artıq birinci sinfə gedir. Böyüyür… və o sözlərə əvvəlki kimi inanmır. Bu, bizim üçün də, onun üçün də ağırdır.

Amma zaman keçəcək. Ləman bir gün atasının necə uca zirvəyə yüksəldiyini, necə müqəddəs bir ad qazandığını daha dərindən anlayacaq. O zaman atasının yoxluğunu göz yaşı ilə deyil, qürurla xatırlayacaq. Çünki o, bir qəhrəmanın – Vətəni canından əziz bilən bir igidin övladıdır”.

Könül xanım müsahibənin sonunda fikirlərini belə tamamlayıb:

“Arif deyirdi ki, mən yaddaşlarda iz buraxmaq, insanların xatirində yaşamaq istəyirəm”. Əminəm ki, Arif Abbaslı artıq xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayan qəhrəmanlardandır. Bu gün onun adı 29 saylı məktəbdə kitabxanaya və sinif otağına verilib. Naxçıvanda təhsil aldığı məktəbdə isə üç sinif onun adını daşıyır. Eyni zamanda Xətai rayonunda bir küçə də onun adını daşıyır. Bu, təkcə bir ad deyil – bbu, bir ömrün, bir amalın, bir Vətən sevgisinin nişanəsidir.

Könül xanımın ən böyük arzularından biri də Arifin xatirə guşəsinin yaradılmasıdır. O inanır ki, yaxın zamanda bu arzu da gerçəkləşəcək və Arifin adı gələcək nəsillərə daha yaxından tanıdılacaq.

Arifin son anları isə hər kəsi kövrəldir. Onun son sözü belə olub: “Mən övladımı 3-4 ay olsun heç olmasa görə bilmədim…” Döyüş yoldaşları deyirlər ki, Arifi yalnız həmin an kövrələn gördük. Həmin sözlər bir atanın qəlbindən qopan ən saf, ən yanğılı hiss idi. Amma o, övladını görə bilməsə də, Vətəni üçün canından keçərək minlərlə övladın sabahını qorudu. Arif Abbaslı artıq təkcə bir ailənin yox, bütöv bir xalqın övladıdır. Onun adı yaşadıqca, xatirəsi də ürəklərdə yaşayacaq.

Fəridə Ağazadə

Jurnalist

Aydın Tağıyevin müəllifi olduğu “Vətən” layihəsi çərçivəsində altıncı kitab üçün yazıya alınıb. Layihənin məqsədi canları bahasına tarix yazan şəhidlərimizin həyat və döyüş yolunu işıqlandırmaq, onların xatirəsinə həsr olunan müsahibələrdən ibarət kitabların ərsəyə gəlməsidir. Şəhidlərimizin ruhu şad olsun, Allah qazilərimizə can sağlığı versin!

Qısa arayış:

Samir Əliyev 1999-cu il avqustun 9-da Bakı şəhərinin Suraxanı rayonunun Zığ qəsəbəsində anadan olub. 2016–2020-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb.

Samir Əliyev 2020-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin "N" saylı hərbi hissəsində xidmət edirdi.

Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Samir Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Samir Əliyev sentyabrın 29-da Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Samir Əliyev ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Samir Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Samir Əliyev ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Şəhid Samir Əliyevin anası Sevda xanım və nənəsi Cəmilə xanımla müsahibə

Şəhid Samir Əliyev 1999-cu ildə Bakı şəhərinin Xətai rayonunda dünyaya göz açıb. Uşaqlıqdan seçilən zəkası, mədəni davranışı, mehribanlığı və qayğıkeşliyi ilə ailəsinin, müəllimlərinin və ətrafındakı hər kəsin sevimlisinə çevrilib. 55 nömrəli orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirən Samir təkcə dərslərində deyil, duruşu, əxlaqı və Vətənə bağlılığı ilə də nümunəvi bir şagird olub.

Anası Sevda xanım deyir ki, Samirin hərbiyə sevgisi təsadüfi deyildi – bu sevgi onun ruhuna uşaqlıqdan hopmuşdu:

Evdə onun uşaqlıq oyuncaqları bu gün də qorunur. Samir hara gedirdisə, mütləq əsgər, tank və ya hərbi təyyarə oyuncaqları alardı. Məktəbə başlamazdan əvvəl belə Azərbaycan himnini əzbər bilirdi. Məzun günündə isə sinif yoldaşları onun köynəyinin üzərinə “hərbçi Samir” yazaraq təbrik etmişdilər. Bu, onun kimliyinin, yolunun və seçimlərinin səssiz etirafı idi.

Samirin Vətənə, torpağa sevgisi ölçüyəgəlməz idi. Orta məktəbdə ona dərs demiş müəllimlər bu gün də onun mehribanlığından, səmimiyyətindən, savadından və yüksək vətənpərvərlik hissindən danışırlar. O, sakit təbiətli, tərbiyəli, imanlı bir övlad idi. Uşaqlıq illərindən namaz qılan Samir hərbi akademiyada oxuduğu müddətdə də ibadətini əsla gecikdirməzdi. Tez-tez deyərdi: “Ana, evdə Qurani-Kərim bağlı qalmasın. Onu oxumaq lazımdır, bu bir məsuliyyətdir.” Samir nə uşaqlıqda, nə də böyüyəndə bizi heç vaxt incitməyib. Ana-bala münasibətləri saf sevgi və dərin bağlılıq üzərində qurulub. “Mən harada olurdumsa olum, fikrimdə həmişə balam idi”.

Samir hərb yolunu şüurlu şəkildə seçmişdi və anasına açıq şəkildə bildirmişdi ki, bu yolda ona mane olmasınlar:

Bir söhbət zamanı isə demişdi: “Ana, inşallah hərbiyə gedəcəm, amma Qarabağ zonasına. İşğal altında olan torpaqlarımızı geri alacağıq.” Bu, bir övladın arzusu deyil, Vətən qarşısında verdiyi səssiz and idi. Hərbiyə başladıqdan sonra Samir tağım komandiri kimi xidmət edib. Hərbi məktəbdə oxuduğu zaman ona orada qalmaq təklif olunsa da, o bu təklifi qəbul etməyib. Onun cavabı qəti və dəyişməz olub: “Mən Qarabağa getmək istəyirəm”. Samir üçün yol da, məqsəd də, son ünvan da bəlli idi — Vətən.

Şəhidlikdən öncə deyilən son sözlər...

Samir müharibəyə gedəndən sonra da bizə daim yaxşı olduğunu deyirdi. Hər zəngində səsi arxayın, sözləri ümid dolu idi. Həmişə deyirdi: “Ana, özünüzdən muğayat olun. Ana, sənə qurban olum.” Mən də cavabında deyirdim: “Bala, niyə elə deyirsən? Bala anaya qurban olar? Mən sənə qurban olum, Samir…”

Sentyabrın 26-da zəng edib dedi: “Ana, mənə halallıq ver.” O an əllərim əsdi, dilim tutuldu, telefon əlimdən yerə düşdü. Ürəyimə sanki ağır bir daş endi. Sonra anamla — Samiri mənimlə birgə böyüdən, onun hər dərdinə, hər sevincinə şərik olan nənəsi ilə danışdı. Ona dedi: “Nənə, sən mənim əziyyətimi çox çəkmisən, haqqını halal et”. Daha sonra sentyabrın 28-də yenidən nənəsi ilə danışdı. Həmin gün yuxuda bacımı gördüm. Görürəm ki, həyətimizin bir başından o biri başına qədər Azərbaycan bayraqları ilə bəzədilib. Öz-özümə deyirəm: “Görəsən nə olub?” Elə bu vaxt bacım yuxuda mənə deyir ki, Samir dünyasını dəyişib… Həmin gecə evimizə zəng gəldi. Atam telefonu götürdü. Xəbəri eşidən kimi infarkt keçirdi. O gün dünyada yaşadığım ən ağır, ən qara gün idi. Samir Suqovuşan–Talış kəndi istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhidlik zirvəsinə ucaldı. Çox istəyirəm balamın şəhid olduğu yerə gedim, torpağını görüm, nəfəsini hiss edim. Ən böyük arzularımdan biri də şəhid oğlumun adının oxuduğu 55 nömrəli məktəbə verilməsidir. Bəlkə o zaman ürəyim bir az təsəlli tapar…Mənim bundan başqa arzum yoxdur. Samir həmin məktəbi ən yüksək nəticə ilə bitirmişdi. O məktəbdə onun izi, nəfəsi, xatirəsi var…

Sevda xanım oğlunun arzularından danışarkən səsi titrəyir, gözləri uzaqlara dalırdı:

Samir ona tez-tez deyərdi: “Ana, narahat olma, hər şeyimiz olacaq. Heç nə üçün əziyyət çəkməyəcəksən” Sanki ömrünü anasının rahatlığına həsr etmişdi. Şəhid olmamışdan bir il əvvəl Sevda xanım böyük bir süfrə açmışdı. Samir də həmin gün ailəsinin yanında idi. Sakitcə yaxınlaşıb anasını qucaqladı və pıçıldadı: “Ana, inşallah gələn ili öz evimizdə keçirəcəyik”. Bəli, o ev indi var… Amma içində Samir yoxdur. Samirin arzuları sadə, amma dərin idi — öz evi, öz yuvası, bir maşını olsun istəyirdi. Lakin bu arzuların hamısından əvvəl qəlbində bir amal vardı: Qarabağın azadlığı. Həmişə deyirdi ki, “Qarabağ azad olunacaq və mən o döyüşdə iştirak edəcəyəm”. Elə bil dili ilə deyil, qəlbi ilə Allaha yalvarırdı ki, o günü görsün. O gün gəldi… Qarabağ azad oldu. Samir də sözünün üstündə durdu. Məhləmizdə onun şəhid olduğu xəbəri yayılanda, təkcə bir ana deyil, bütün bir məhəllə ağladı. Çünki Samir təkcə bir ailənin oğlu deyildi — o, hamının balası idi.

Samir şəhid olandan sonra yuxularıma da gəlib:

İlk dəfə yuxumda mənə dedi: “Ana, mən şəhidlik üçün dünyaya gəlmişdim.” Sanki bu taleyi əvvəlcədən bilirdi…Samir nişanlı idi. Arzumuz vardı ki, müharibə bitəndən sonra toyunu edək, sevincini görək. Amma o, son telefon zəngində nişanlısına demişdi: “Mən bayrağa bükülü gələcəyəm. Məni şan-şöhrətlə qarşılayarsınız”. Elə bil hər şeyi hiss edirdi, hər şeyi bilirdi. Həmişə fikirli, özünə qapanan, sakit bir oğul idi Samir. Bilirəm ki, şəhidlik ən uca məqamdır. Samir cənnət üçün doğulmuşdu. O, cəmi 21 yaşında ən ali zirvəyə – şəhidlik zirvəsinə ucaldı. İndi də bəzən çox narahat olanda yuxularıma gəlir. Hər gəlişində susur, yalnız baxır… O baxışlarda həm təsəlli var, həm də sonsuz bir məhəbbət. Şəhid olandan 40 gün sonra yenə yuxuma gəldi. Başımı sığalladı və dedi: “Ana, sən çox darıxırsan. Özünü darıxdırma…”. Mən necə darıxmayım? Bir ana balasına necə darıxmaz? Bir saniyə belə ağlımdan çıxmır. Samir mənim nəfəsimdə, dualarımda, yuxularımda yaşayır…

Sevda xanım oğlunun döyüş yoldaşlarının fikirlərini bizimlə bölüşüb:

Samirin döyüş yoldaşları onun haqqında daim ürək dolusu, böyük fəxrlə danışırlar. Deyirlər ki, döyüş zamanı Samir hamını ruhlandıraraq: “Hər şey yaxşı olacaq, biz irəli getməliyik” söyləyərdi. Onun heç nədən qorxusu yox idi.

Döyüş yoldaşlarından biri xatırlayır ki, Samir ayağından yaralı olmasına baxmayaraq, bir silahdaşını hospitala aparıb. Həkimlər ona qayıtmamağı tövsiyə etsələr də, Samir belə cavab verib: “Məni əsgərlərim gözləyir. Onların gözü yolda qalıb. Mən onları necə tək qoya bilərəm? Axı onlar məni gözləyir”. Döyüş yoldaşlarının sözlərinə görə, Samir çox güclü iradəyə, möhkəm xarakterə sahib idi. Elə təsir bağışlayırdı ki, sanki illərin hərbçisi idi. O, mənə tez-tez deyirdi: “Ana, şəhidlik dünyanın ən ali rütbəsidir.” Hətta qeyd dəftərində belə yazmışdı: “Məktəbdə beş qiyməti almışam, arzu edirəm ki, Allahın yanında da beş qiyməti alım”. Bu arzularla yaşayırdı. Hər insan bu fikri dilinə gətirə bilməz. Bilirəm ki, balam ən gözəl yerdədir. Allah seçilmiş bəndələrini öz dərgahına aparır. Samir namazlarını əsla gecikdirməzdi. Ətrafındakı insanlar arasında böyük hörmət qazanmışdı. Bir qarışqanı belə incitməzdi. Samirimi bütün qəlbimlə yaşadıram və hər zaman da yaşadacağam. Balamla həmişə fəxr etmişəm. Son nəfəsimdə də Samirin adını çəkərək canımı Allaha tapşıracağam. İnanıram ki, bir gün balamla cənnətdə qovuşacağam.

Sevda xanım deyir ki, Samirin şəhid olacağını əvvəlcədən hiss edib:

Müharibə başlayandan içimdə qəribə bir narahatlıq vardı. Bu hisslər tez-tez məni bürüyürdü. Sanki duyurdum ki, Samir bir daha bu həyatda olmayacaq. Amma çalışırdım bu fikirləri özümə yaxın buraxmayım. Bizə zəng edəndə deyirdi: “Ana, burada hər şey yaxşıdır. Siz özünüzdən muğayat olun”. Lakin həmin günlərdə gecələr gözümə yuxu getmirdi. Anamla ikimiz yerimizdə vurnuxur, sanki hər an qapı açılacaq və bizə acı bir xəbər veriləcəkmiş kimi yaşayırdıq. Ürəyimin get-gedə daha sürətlə döyünməsi, baş ağrılarım, gecə yuxusuzluqlarım… Sonradan anladım ki, bunların hamısı bir işarə imiş. O günlərin ağrısını sözlə ifadə etmək çox çətindir. Sentyabrın 29-u səhər saatlarında balamın şəhidlik xəbərini aldıq…”

Şəhidimizin nənəsi Cəmilə xanım nəvəsi Samir haqqında fikirlərini bizimlə bölüşüb:

İlahi, Samir nəvəmin məhəbbətini ürəyimə elə salmışdı ki, onu bir an belə yaddan çıxarmaq olmur. Samir müharibəyə getməzdən əvvəl üç günlük icazə ilə evə gəldi. O üç gün bizimlə oldu, amma sanki bizdən qaçırdı, gözlərimizə baxmırdı. Gedərkən bərk-bərk qucaqlaşdıq, addım atmışdı ki, yenidən dönüb qucaqlaşdıq. Dedi: “Nənə, anamı sənə əmanət verirəm. Nənə, mənə necə baxmısansa, anama da o cür bax”. Mən ona dedim: Samir, nənəqurban, bu nə sözüdür? Allah qoysa, yenə gələcəksən evimizə. Samir isə qətiyyətlə cavab verdi: “Bəli nənə, bəli” və alnımdan öpüb getdi. Sentyabrın 28-də zəng etdi. Səsini eşidən kimi dedim: Samir, sənə qurban olum. Həm də ağlayırdım. O isə sakit bir səslə söylədi: “Nənə, zəng etməyimə məni peşman etmə, axı sən Samirin nənəsisən. Nənə, ağlama. Hər şey qaydasındadır”. Mən telefeonda ağlaya-ağlaya dedim: Bala, nə vaxt gələcəksən? Samir cavab verdi: “Nənə, bu yol elə bir yoldur ki, bu yolda qazilik də, şəhidlik də var. Mən bu yolu seçmişəm, ona görə hər şeyə hazır olmalıyam. Samirə torpaq lazımdır, torpağa da Samir kimilər lazımdır”. Bu sözlər güclü iradə və hünər tələb edir. Samirdə olan hünəri, gücü, Vətən və torpaq sevgisini sözlə ifadə etmək mümkün deyil. Qızım Sevda dedi ki, ana, saat 3-4 arası yuxu görmüşəm: həyətimizdə çoxlu insanlar və əllərində bayraqlar dalğalanır, həyət başdan-başa bayraq ilə örtülmüşdü. Dedim ki, Sevda, sevinəcəksən. Az sonra Samir zəng elədi və dedi ki, yaxşıyam. Sentyabrın 28-i axşamı anası ilə danışdı. Qızım haldan-hala düşmüşdü. Tez telefonu aldım, baxdım Samir nə deyir. O mənə dedi: “Nənə, sən mənim əziyyətimi çox çəkmisən, zəhmətini mənə halal elə”. Mən isə dedim: Sənə qurban olum, Samir, niyə belə deyirsən? Sonra telefon kəsildi və cavab gəlmədi. Sentyabrın 29-u isə Samir özü və əsgəri yaralanmış halda hospitala aparsa da, özü geri dönmüşdü. Xilas etdiyi əsgər Nicat 8 Noyabr Zəfər günü bizə gəldi və dedi: “Nənə, mən Samirin xilas etdiyi həmin əsgərəm. Onun qəhrəmanlığından nə qədər danışsaq da az olar”.

Sentyabrın 29-u axşamdan başlayaraq biz həyəcan içində idik. Samirimə Suqovuşan ərazisindəki postu qorumaq tapşırığı verilmişdi. Döyüş yoldaşı deyir: “Samir həmin postu elə qorudu ki, elə bil illərin təcrübəli zabitidir. Düşmənin tank və qoşunlarını geri çəkilməyə məcbur etdi. Əgər Samir o postu qoruya bilməsəydi, Talış kəndi düşmən əlinə keçəcəkdi. Lakin Samir, dörd əsgər və öz canı bahasına oranı qorudu”. Samir öncədən əsgərləri ilə birgə qumbaraları hazırlamışdı. Həmin əsgərlər şəhid olduqdan sonra qumbaraları götürüb neytral zonaya keçib. Qumbaralarla tankı və 7-8 düşmən qüvvəsini geri çəkilməyə məcbur edib. Samirin hünəri, vətənpərvərliyi və qətiyyəti sözlə ifadə olunmaz. O, torpaq və Vətən üçün doğulmuş bir qəhrəmandır”.

Şəhidimizin nənəsi Cəmilə xanım nəvəsi ilə bağlı unudulmaz xatirəsini bizlə bölüşüb:

Samir 10-cu sinifdə oxuyurdu. Onu hər gün bağrıma basırdım. Biz eyni otaqda yatırdıq. Bir gecə gördüm ki, Samir narahatdır, gah bu yana, gah o yana çevrilir, yata bilmir. İşığı yandırıb soruşdum: “Nə olub, nənə qurban?” Dedim ki, dərdini mənə danışmasan, ürəyin rahat olmaz. Danış, bir çarə tapaq. O, uzandığı yerdən qalxıb dedi: “Nənə, sevdiyim qızdan küsmüşəm” Mən dedim: Nənə qurban, biz də babanla cavanlıqda o qədər küsüb-barışmışıq, onu niyə ürəyinə salırsan? Samir isə əminliklə dedi: “Nənə, indi biz barışacağıq.” Mən də cavab verdim: Əlbəttə, barışacaqsınız. Həyatında belə hallar tez-tez olacaq. Universitetə qəbul olarkən Samir anasına demişdi ki, “Nənəmə deyərsən, istədiyim qıza elçi getsin.” Biz də onun arzusunu yerinə yetirdik, istədiyi qızın qapısına getdik və üzük taxdıq. Lakin Samir şəhid olduqdan sonra bütün bu arzuları ürəyində qaldı.

Cəmilə xanım nəvəsinin şəhid olacağını öncədən hiss etdiyini deyib:

Samir müharibədə olarkən sanki evin divarları üstümə gəlirdi. Nə evə, nə də həyətə sığa bilmirdim. Ürəyimə Samirin şəhid olacağı ilə bağlı fikirlər gələndə dərhal qonşuya gedirdim ki, özümü toparlayım, fikrimi dağıdım. Söz sözü çəkir deyə bir məqamı da xatırlatmaq istəyirəm. Samirdən 3–4-cü siniflərdə oxuyarkən soruşmuşdular ki, kim olacaqsan? O da demişdi ki, bank işçisi. Biz də onu iqtisadiyyata hazırlaşsın deyə hazırlığa qoyduq. Lakin bir gün gəlib dedi: “Nənə, sənə bir söz deyəcəyəm, amma məni o arzumdan saxlama”. Soruşdum ki, nədir, nənəqurban? Dedi: “Nənə, sənədlərimi hazırlayıb hərbiyə vermək istəyirəm”.

Həmin vaxt ona dedim ki, onda Samir, sən ən ali rütbə olan general olacaqsan və general rütbəsi ilə mənim qəbrimi ziyarət edərsən. Bir az dayandı və dedi: “Nənə, kim dedi ki, ən ali rütbə generaldır? Rütbələrin ən alisi şəhidlikdir. Şəhid həm bu dünyanın, həm də o dünyanın generalıdır”.

Hətta müharibəyə gedəndə nişanlısına da demişdi: “Bayrağa bükülü qayıdacağam. Məni şan-şöhrətlə qarşılayın”. Sentyabrın 28-də mənimlə danışdı. 29-da isə qumbaralarla neytral zonaya keçərək düşməni tankı ilə birlikdə geri çəkilməyə məcbur ediblər. Samir dörd əsgəri ilə birlikdə Suqovuşan istiqamətində gedən şiddətli döyüşlərdə şəhid oldu. Oktyabrın 15-də Samirimin cənazəsini bizə gətirdilər. Biz ömürlük ona həsrət qaldıq. İndi onun xəyalları, xatirələri ilə yaşayırıq. Biz sanki canlı ruhlarıq — varıq, həm də yoxuq. Bunu heç vaxt unutmuram. Uşaq vaxtı anası onu geyindirib məktəbə yola salanda yanıma gələrdi ki, “nənə, məni qucaqla”. İndi həmin anlar yadıma düşür və ürəyim ağrıyır. Onun şəkillərini, paltarlarını indi qoxlayıb bağrıma basıram. Həmişə deyirdim ki, sənsiz mən nə edərəm? İki ay əvvəl Samir yuxuma gəlmişdi. Dedi ki, “nənə, bilirsən sənsiz nə qədər darıxıram”.

Elə biz də Samir kimi igid oğullarımızın əbədiyaşar ruhu ilə təsəlli tapırıq. Bilirik ki, ölkəmizin hər guşəsində Samir kimi qəhrəman, cəsur qardaşlarımızın ruhu dolaşır. Torpaqlarımızın hər qarışında onların izi, nəfəsi, varlığı duyulur. Müsahibəni bitirib şəhid qardaşımızın evinin qapısından çıxanda sanki zaman bir anlıq dayanmışdı. Ayaqlarım mərtəbədən addım-addım yerə toxunarkən, evin hər küncündəki xatirələr, səmimi sözlər və Samirin şəkillərdəki gülüş dolu siması mənimlə idi. Çölə çıxanda qışın soyuq küləyi üzümə dəydi, amma ürəyim hələ də evin içində, onun hər anı ilə dolu idi. Hər addımda Samirin nənəsinin kövrək, yumşaq səsi və anası Sevda xanımın dərindən hiss olunan kədəri mənimlə gedirdi. Bu an, həyatın və itkinin, sevginin və həsrətin iç-içə keçdiyi bir an idi — sanki zamanın, məkanın və xatirələrin özü nəfəs alırdı. Şəhidlərimizin ruhu hər zaman qəlbimizdə yaşayır. Onların qəhrəmanlığı və fədakarlığı gələcək nəsilərə işıq olur. Vətən üçün canını fəda edən igidlərimizi daim hörmət və sevgi ilə yad edirik. Unutmadıq və unutdurmarıq!

Fəridə Ağazadə

Jurnalist

Emin müəllim, xoş gördük. Sizi “Əsrin aydınları” jurnalının qonağı qismində görməkdən şadıq. Oxucularımızın bir qismi sizi tanıyır, lakin istərdik ki, sizi tanımayanlar üçün özünüzü təqdim edəsiniz.

Çox sağ olun, Vasif bəy. “Əsrin Aydınları” jurnalına müsahibə vermək mənim üçün də xoşdur. Məni aydınlar sırasında gördüyünüz üçün də ayrıca minnətdarlığımı bildirirəm. Dəvətinizə görə təşəkkür edirəm.

İlk olaraq qeyd edim ki, 14 noyabr 1981-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşam. Orta təhsilimi orada başa vurmuşam. Ali təhsilimi də Naxçıvanda həm pedaqogika, həm də iqtisadiyyat ixtisasları üzrə bitirmişəm. Hərbi xidmətimi də Naxçıvan Muxtar Respublikasında keçmişəm. 2008-ci ildən isə Bakıda yaşayıram. Hazırda SOCAR-ın “Azəriqaz” İstehsalat Birliyində böyük mühəndis vəzifəsində çalışıram.

- Naxçıvandan Bakıya gəlişiniz barədə danışa bilərsinizmi? Bu prosesdə hansı çətinliklərlə üzləşmisiniz?

Sakit və təmiz bir şəhərdən küləklər, tıxaclar şəhərinə köçürsən. Bəlkə də bir az sərt səslənəcək, amma elə bil ki, burada səni gözləyən “akulalar” var – insanı fürsət bilib yem etməyə hazır olanlar. Həm iş, həm də evlə bağlı müəyyən çətinliklərim oldu. Sakit bir şəhərdən çıxıb bu cür böyük və gərgin şəhərdə yaşamaq mənim üçün asan olmadı.

İdeya müəllifi olduğunuz “Vətən Bağı” layihəsi haqqında qısa da olsa oxucularımıza məlumat verə bilərsinizmi?

Şəhidlərimizin əziz xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə bağ salmaq ideyası yarandı. Bağın salınacağı ərazi ilə bağlı müvafiq qurumlara müraciətlərimizi ünvanladıq və hazırda “Vətən Bağı”nın yerləşdiyi ərazini bizə verdilər. Tərtərdə salacağımız Şəhidlər Parkının adı ilə bağlı şair dostum Fəxrəddin müəllim “Vətən Bağı” adını təklif etdi. Bu ideyanı paylaşdıq və dostlarımız tərəfindən böyük dəstək gördük. Maraqlı məqamlardan biri də, parkın qarşısından keçən yolun Ağdərəyə aparan yolun olması idi. Bu da bir təsadüf kimi yadda qaldı. Bizə dəstək olan Müstəqim müəllimə və onun komandasına xüsusi təşəkkürümü bildirmək istəyirəm. 150 şəhid ailəsi üzvləri və dostlarımızla birlikdə Tərtər rayonuna yola düşdük. Yol boyu güclü yağış yağmasına baxmayaraq, təhlükəsizlik üçün həkimlər və təcili tibbi yardım briqadaları da bizə təhkim olunmuşdu. Tərtəri seçməyimizin əsas səbəbi isə birinci və ikinci Qarabağ müharibələri zamanı ən çox mərminin düşdüyü şəhərlərdən biri olması idi. Nəticədə şəhidlərimizin əziz xatirəsinə ‘Vətən Bağı’nı saldıq. Daha sonra İctimai Birlik yaratmaq təşəbbüsü irəli sürüldü.

Emin bəy, bilirik ki, “Vətən Bağı” Sosial Təşəbbüslər İctimai Birliyinin sədrisiniz. İctimai Birliyin əsas missiyası nədən ibarətdir və bu təşkilat nə vaxt rəsmi olaraq fəaliyyətə başlayıb?

“Vətən Bağı” Sosial Təşəbbüslər İctimai Birliyi milli ruhun, sosial həmrəyliyin və vətən sevgisinin təcəssümüdür. Əsas missiyamız isə əhalinin sosial inkişafı sahəsində təşəbbüslərə dəstək verməkdir. Hər zaman müsahibələrimdə qeyd etdiyim kimi şəhidlərin igidlik yolu, qazilərin şücaəti və birlik ruhu yalnız tarix kitablarında deyil, gənclərin düşüncəsində və gündəlik həyatımızda yaşamalıdır. Sosial inkişaf olmadan gələcəyin qurulması isə mümkün deyil. “Vətən Bağı” İB cəmiyyətin sosial təşəbbüslərinə dəstək verərək həmrəylik mədəniyyətini gücləndirir. Qeyd edim ki, “Vətən bağı” Sosial Təşəbbüslər İctimai Birliyi 11 fevral 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyində rəsmi olaraq qeydə alınıb. Birliyi yaradanda mərhum jurnalist Qadir İbrahimlinin zəhməti olmuşdu, məsləhətlərini vermişdi. Amma Qadir bəyin vaxtsız vəfatı hər birinizi dərindən kədərləndirdi. Şəhadətnaməmizi alanda sanki hiss edirdim ki, Qadir bəyin də ruhu şad oldu. Bu bağ Azərbaycanda ilk QR kodlu bağdır. Orada ağaclara vurulan QR kodlar oxudulduqda şəhidlərimiz haqqında məlumat əldə etmək mümkündür.

- “Vətən Bağı” Sosial Təşəbbüslər İctimai Birliyi olaraq fəaliyyətinizdən, gördüyünüz işlərdən bəhs edə bilərsinizmi?

Hər zaman dövlətimizə və xalqımıza faydalı işlər görməyə çalışmışıq. Əsas fəaliyyətimiz rəsmi olmasa da 44 günlük Vətən Müharibəsində hərbçilərimizə göstərdiyimiz dəstəklə başladı. Gördüyümüz işlər çoxdur, lakin Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyinin qrant layihələrində iştirak edərək 2023-cü ildə şəhid ailələri və qazilərimiz üçün SMM təlimləri, 2024-cü ildə isə şəhid ailələri və qazilər üçün biznes təlimləri təşkil etmişik. 2025-ci ildə Naxçıvanda “Naxçıvan gəncləri narkomaniyaya yox deyir” şüarı altında təlimlər keçirdik. Onu da qeyd edim ki, hələ 5 il əvvəl pandemiya dövründə ictimai fəaliyyətimizə start verdik. Həmin dövrdə Facebook sosial şəbəkəsində zarafat məqsədilə yaradılmış “Kişilər Klubu” adlı bir qrupumuz var idi. Məhz bu klub vasitəsilə pandemiya dövründə müəyyən şəxslərin dəstəyi ilə aztəminatlı ailələrə yardımlar payladıq.

- Emin bəy, bilirik ki, siz fəaliyyətinizdə şəhid ailələrinə göstərilən dəstəyə xüsusi önəm verirsiniz. Bu barədə məlumat verə bilərsinizmi?

Əlbəttə, şəhid ailələlərinə diqqət və qayğı hər zaman fəaliyyətimizin ön planında olub. Elə pandemiya dönəmində 1992-ci ildə Ağdərə uğrunda şəhid olmuş İsmayıl Şərbətovun ailəsini ziyarət etmişdik. Ziyarətimiz zamanı məlum oldu ki, evin kiçik olmasına baxmayaraq orada 7 nəfər yaşayır və ev yaşayış üçün yararlı vəziyyətdə deyildi. Həmin vaxt şəhidimizin xanımına bildirdim ki, icazə versə, bu evi təmir etdirərdik. İlk olaraq bu məsələ ilə bağlı müvafiq quruma rəsmi məktub ünvanladıq. Təəssüflər olsun ki, həmin dövrdə bizə yalnız qeyri-rəsmi cavab verildi. Buna baxmayaraq, geri çəkilmək fikrimiz yox idi. Məsələni sosial şəbəkələrdə işıqlandırdıq. Cəmi iki gün sonra müraciətimizlə bağlı geri dönüş edildi və bildirdilər ki, bir komanda şəklində ora nə lazımdırsa etməyə hazırdırlar. Biz evə baxış keçirdik, görülməli işləri siyahıya aldıq. Çətin bir dövrdə imkan daxilində ustalar tapdıq, evin qapı və pəncərələrini dəyişdik, beləliklə, evdə təmir işlərinə başlamış olduq. Sosial şəbəkələrdə mütəmadi paylaşımlar etdikdən sonra bir çox insan bu evə kömək etmək istədi; hətta gəlib ustalara kömək belə edirdilər. Nəticədə, 45 gün ərzində ev tam təmir olundu. Biz hər şeyi sıfırdan qurduq və məişət üçün lazım olan bütün avadanlıqları aldıq. Bir il sonra isə şəhid ailəsi Dövlətimiz tərəfindən yeni binada 3 otaqlı mənzillə təmin olundu. Bu hadisə bizim ictimai fəaliyyətimizin ilk və əsas pilləsi oldu. Həmin dövrdə mən hər gün görülən işlər barədə — nə qədər vəsait toplandığı, nə qədər xərcləndiyi və digər məlumatları açıq şəkildə paylaşırdım. Bu şəffaflıq isə insanlarda etibar yaratdı.

- Az öncə qeyd etdiniz ki, 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı hərbçilərimizə dəstək göstərmisiniz. Oxucularımıza müharibə dövründəki fəaliyyətiniz barədə danışa bilərsinizmi?

Tovuz hadisələri baş verdiyi vaxt mən işimlə əlaqədar orada olmuşam və Polad Həşimovun, İlqar Mirzəyevin və digər oğullarımızın şəhid olduğunu da elə Tovuzda öyrənmişəm. Bakıya qayıtdıqdan sonra sosial şəbəkələrdə artıq səngərlərin möhkəmləndirilməsi məqsədilə aksiyaların keçiriləcəyi barədə məlumatların işıqlandırıldığını gördüm. O vaxt bizim kiçik bir mağazamız var idi. Satıcımız Qərib Qurbanova yazdım ki, təkər yükləməyə getmək istəsə, mənə qoşula bilər. O, mənim bu təklifimin qarşısında: “Bir canım var, o da dövlətimizə qurban” ,– dedi. Bu söz mənə o qədər ruh verdi ki, dərhal dostlarıma yazmağa başladım. Gecə işdən çıxıb, axşamüstü Qərib və digər dostlarımla bərabər təkər yükləməyə getdik. O gecə üç tır təkər yükləndi. Bu arada sosial şəbəkələrdəki növbəti çağırışa 35 nəfər dostumuz qoşuldu. Həmin vaxt bizə dəstək olan hər kəsə bir daha təşəkkür edirəm. Bu müddətdə xalqımızın birliyini bir daha görmüş oldum. İşimlə əlaqədar olaraq cəbhə ətrafındakı rayonlara da gedirdim. Artıq hər şeyə hazır olduğumuzu görürdüm. Sentyabrın 19-da Türkiyəyə səfərim var idi, müharibənin başladığı gün səhər saat 10-da Bakıya qayıtdım. Bakıya çatanda artıq müharibənin başladığını eşitdim. Bundan sonra nə edə biləcəyimiz haqqında düşündük. Cəbhəboyu döyüşlərlə paralel biz eyni zamanda informasiya savaşının da içində idik. Həmin vaxt mətbuatda yayılan xəbərləri izləyirdik bütün həmvətənlərim kimi. Bir vətəndaş olaraq hər cür xidmət və dəstəyə hazır idik.

- Sizcə, vətəndaş məsuliyyəti və həmrəyliyi 44 günlük müharibədə qələbəyə gedən yolun hansı mərhələlərində daha aydın hiss olunurdu?

Deyərdim ki, bu müharibənin ilk günlərindən açıq şəkildə hiss olunurdu. Müharibənin ikinci günü dostumuz, şirkət rəhbəri Qoşqar Əsədzadə mənə mesaj yazdı: “Emin, şirkətin bütün maşınları ixtiyarındadır”. Təxminən 40 dəqiqə sonar dostumuz Hacı Ələsgərov mənə zəng etdi ki, cəbhəyə yük aparmaq üçün maşın lazımdır. Qoşqar müəllimin mesajı sanki yerinə düşmüşdü, bir maşın ayırdım, daha sonra ikinci maşına da ehtiyac yarandı, dostumuzun sayəsində ikinci maşın problemini də həll etmiş olduq. Ertəsi gün səhər saat 6-da Bakıdan Füzuli istiqamətinə yola düşdük. Bu, cəbhəboyu ərazilərə ilk səfərimiz idi. Füzulinin girişində ilk postla qarşılaşdıq. Rayon ərazisinə giriş məhdudlaşdırılmışdı, atəş səsləri isə çox yaxından eşidilirdi. Bir qədər sonra alternativ yolla hərəkət edərək yükümüzü hərbi hissəyə çatdırıb boşaltdıq. Zabitlər bildirdilər ki, gecəgörmə cihazları üçün xüsusi batareyalara ciddi ehtiyac var. İki gün ərzində yenidən hazırlaşdıq. Döyüşlərin altıncı günü bir daha Füzuli istiqamətinə yollandıq. Beyləqanda yeni postun qurulduğunu gördük. Polis əməkdaşına müraciət edərək bildirdim ki, maşınımızın keçməsi vacibdir, lakin o, bir daha icazənin olmadığını vurğuladı. Mən isə izah etdim ki, yüklər təcili Füzuliyə çatmalıdır. Elə həmin anda Füzulidən gələn hərbçilər yaxınlaşaraq maşınların təcili şəkildə buraxılmasını xahiş etdilər. Biz hərbçilərin müşayiəti ilə təyin olunan əraziyə çatdıq. Dostlarımızın köməyi ilə cəld hərəkət edərək maşını boşaltdıq, lazımi avadanlıqları tapıb təhvil verdik. Daha sonra qalan yükləri də boşaltdıq və bundan sonra həmin istiqamətə mütəmadi səfərlər etməyi iş prinsipimizə çevirdik. Müharibə müddətində həmin əraziyə ümumilikdə 16 dəfə getdik. 8 noyabr günü dostum Tahirlə birlikdə yenidən cəbhəyə yollandıq və elə həmin gün Xudafərini görmək nəsibimiz oldu. Mən də əhdimə sadiq qalıb əyilib o torpağı öpdüm. Geri qayıdarkən mənə zəng gəldi, Şuşanın işğaldan azad edildiyini öyrəndim.

- Arxa cəbhədə göstərdiyiniz fəaliyyətə görə dövlət tərəfindən hansı mükafatlara layiq görülmüsünüz?

Açıq deyim ki, biz hansısa mükafat üçün nələrsə etməmişdik. Amma ilk olaraq bizə bir şirkətin “Xarı bülbül” döş nişanı təqdim olundu. Daha sonar digər bir şirkətin “Dəmir yumruq” simvolik mükafatına layiq görüldük. Dövlət Sərhəd Xidməti tərəfindən fəxri fərman, Milli Məclisin o vaxtkı müavini Adil Əliyev tərəfindən fəxri fərmanla mükafatlandırıldıq. Eləcə də Dövlət Sərhəd Xidməti tərəfindən “Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə” medalı ilə təltif edildik. Bu diqqət və etimad bizim üçün əlavə güc və motivasiya oldu.

Dəvətimizi qəbul etdiyiniz üçün çox təşəkkür edirik. Düşünürəm, olduqca xoş və səmimi müsahibə oldu. Sonda “Əsrin Aydınları” jurnalının oxucuları ilə ürək sözlərinizi bölüşməyinizi istərdik.

Müharibə bir daha göstərdi ki, biz çox böyük xalqıq. 44 gün ərzində qazanılan Zəfər bunun bariz sübutudur. Mən bu müddətdə Azərbaycan xalqını sanki yenidən kəşf etdim. Başda rəhbərlik olmaqla, sizə və “Əsrin Aydınları” jurnalının kollektivinə təşəkkür edir, fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram.

© Əsrin Aydınları jurnalı

Tədqiqatçı Jurnalist: Vasif Şükür

SMM,Fotoqraf:Toğrul Abdullayev

– Salam, xoş gördük, Valeh bəy. Sizi “Əsrin Aydınları” jurnalının qonağı qismində görməkdən şadıq. Oxucularımızın bir qismi sizin haqqınızda müəyyən məlumatlara malik olsa da, sizi öz dilinizdən daha yaxından tanıtmaq istərdik.

İlk olaraq dəvətiniz üçün təşəkkür edirəm, Vasif bəy. Mən, Valeh Seyidov 1996-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşam. Uşaqlıqdan, daha dəqiq desəm, 10 yaşımdan futbolla məşğul olmağa başlamışam. Futbola marağımın yaranmasında atamın bu sahədəki fəaliyyəti də mühüm rol oynayıb. Daha sonra o, futboldan uzaqlaşsa da, xəyallarını mənim reallaşdırmağımı arzuladı. Yəni mənim futbol sevgim ailəmdən başlayıb.

– Vurğuladınız ki, atanız öz arzularını həyata keçirmək üçün sizi model kimi seçmişdi. Bəs deyə bilərikmi ki, Valehin futbol karyerasındakı ilk addımlarında atasının rolu böyük olub?

Bəli, deyə bilərik. Çünki futbolu necə oynamaq, haradan başlamaq və fundamentin necə qurulması barədə atam böyük bilik və təcrübəyə malikdir. Peşəkar karyeramda da atamın biliklərinin rolu böyük olub. Təbii ki, zamanla fərqli təcrübələr əldə etdikcə başa düşdüm ki, peşəkar oyunçu olmaq üçün bacardığından da artıq çalışmalısan. Mən təcrübələrimdən çıxardığım nəticələri öz övladıma ötürəcəyəm. Mən belə düşünürəm ki, atamdan daha yaxşı futbolçu olmuşam və ümid edirəm ki, oğlum da məndən daha yaxşı futbolçu olacaq. Bu, müəyyən mənada dövrün tələblərinə uyğunlaşmaq deməkdir.

– Atanız, Yaşar Seyidovun fəaliyyəti haqqında az da olsa məlumat verə bilərsinizmi?

Onun peşəkar futbol karyerası çox qısa çəkib, cəmi 2 il davam edib. Daha sonra aldığı zədə səbəbindən futboldan uzaqlaşıb və bir müddət sonra “Dinamo” futbol klubunu təsis edib. 1997-ci ildə klubun prezidenti olaraq fəaliyyətə başlayıb. 2004-cü ildə həmin klubun adı “Bakı” klubu olaraq dəyişdirildi və atam orada icraçı direktor vəzifəsində çalışdı. Maliyyə çətinlikləri səbəbindən ‘Bakı’ klubu fəaliyyətini dayandırmalı oldu. Təxminən 9 ildən sonra isə “Dinamo” futbol klubunun fəaliyyəti yenidən bərpa edildi və hal-hazırda da klub fəaliyyətini davam etdirir.

– Valeh bəy, bilirik ki, futbol sahəsindəki fəaliyyətinizi müəyyən müddət ərzində dondurmusunuz. Bunun səbəbini açıqlaya bilərsinizmi?

Peşəkar futbol karyerama başlayanda artıq Azərbaycanda seçilən hücumçulardan biri idim. 13–16 yaşlı hücumçular arasında ən çox qol vuran oyunçu kimi fərqlənirdim və müxtəlif milli komandaların məşqlərində iştirak etmişəm. 17 yaşımda yaşıdlarımdan fərqləndiyim üçün ‘Bakı’ futbol klubunun nəzdində Fransanın bir futbol klubuna transfer olunmuşam. Həmin vaxt mənimlə birgə Mahir Əmrəli də transfer olunmuşdu. Oradan qayıdandan sonra ‘Qarabağ’ futbol klubundan təklif gəldi, lakin yaşım az olduğundan bütün transfer məsələlərini atam həll edirdi. Müəyyən səbəblərdən bu transfer baş tutmadı və bundan sonra fəaliyyətimi Portuqaliyada davam etdirdim. O dövrdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin IV kurs tələbəsi idim və təhsil səbəbindən ölkəyə qayıtmalı oldum. İmtahanları bitirib yenidən futbola qayıtmaq niyyətim var idi, amma həmin dövrdə Azərbaycan futbolunda görünməyən çətinliklər karyerama təsir etdi. Düzü, bunlar müzakirə olunub qabardılmalı məsələlər deyil. Bu hallardan dolayı futboldan uzaqlaşmaq qərarı verdim, hansı ki, o vaxt mən ölkənin ən yaxşı hücumçularından biri idim. Uzaqlaşdıqdan sonra iş həyatına başladım və sonralar futbola geri dönmə istəyim olmadı. Bununla belə, karyeramı yarı peşəkar səviyyədə davam etdirirəm.

– Futbol həyatınızda hansı yaddaqalan oyun, hadisə və ya an xüsusi yer tutur? Həmin xatirələrinizi oxucularımızla bölüşə bilərsinizmi?

Mənim üçün ən yadda qalan oyun “Atletiko Madrid”ə qarşı Tofiq Bəhramov stadionunda keçirilən qarşılaşma olub. O dövrdə belə bir komanda ilə oynamaq böyük bir uğur sayılırdı. Üstəlik, həmin oyunda azərbaycanlı futbolçulardan ibarət komandanın ulduz oyunçuları da iştirak edirdi. Bu səbəbdən həmin matç mənim üçün ən unudulmaz oyun olaraq yadda qalıb.

– Futbol meydanına çıxanda ilk olaraq ağlınızdan nə keçir?

İlk ağlıma gələn hiss həyəcan olur. Hər oyundan əvvəl ilk 10 dəqiqə mənim üçün xüsusilə həyəcanlı keçir. Daha sonra bu hissin öhdəsindən gəlmək mümkün olur və artıq rəqibin güclü və ya zəif olmasının heç bir fərqi qalmır.

– Peşəkar futbolçu kimi bu gün gənclərə hansı tövsiyələri vermək istərdiniz?

Peşəkar futbolda çoxlu nüanslar var və bunları xırdalıqlarına qədər izah etmək çətindir. Karyerama əsaslanaraq deyə bilərəm ki, futbolçunun qidalanmasından məşq prosesinə qədər hər bir detal böyük rol oynayır. Gənclərə tövsiyəm odur ki, araşdırmadan yararsız məşqlərə qoşulmasınlar, həm ölkədə, həm də xaricdə təşkil olunan təlim və seminarlarda iştirak etsinlər. Məşqçi və klub seçərkən isə xüsusilə diqqətli olub, doğru seçimi etsinlər.

– “Dinamo” klubunun gələcək fəaliyyətini necə görürsünüz və bu istiqamətdə hansı planlarınız var?

Hazırda “Qarabağ” futbol klubunun timsalında görürük ki, futbol ölkəmizdə gəlir gətirən bir sahəyə çevrilir. Onların Çempionlar Liqasında iştirakı nəticəsində əldə olunan gəlir də bunu sübut edir və bu, Azərbaycanda futbola olan marağın getdikcə artmasına şərait yaradır. Bəzi xarici klubların isə əsas məqsədi futbolçu yetişdirib onları yüksək məbləğə satmaqdır. Məsələn, bir klub 30–40 nəfərlik komandaya il ərzində 1 milyon vəsait ayırırsa, 8–9 ildən sonra həmin komandanın cəmi bir futbolçusunu 40–50 milyon avroya sata bilir. Azərbaycanda da bu cür düşünən investorların olması vacibdir. Belə investorlar müəyyən müddət klublara sərmayə yatırsa və daha sonra yetişdirilən futbolçuların xarici klublara transferi prosesində iştirak etsə, ölkə futbolu davamlı şəkildə inkişaf edə bilər.

– Ümumiyyətlə, xarici təcrübəniz və orada öyrəndiyiniz taktikalardan əsasən nələri qeyd edə bilərsiniz?

Xaricdə Azərbaycan futbolundan fərqli olaraq ən böyük nüanslardan biri məşq proseslərinin daha ağır və intensiv keçməsidir. Bizim ağır hesab etdiyimiz məşqləri orada həftədə 3–4 dəfə tətbiq edirdilər və mən ilk vaxtlar buna bir qədər təəccüblənirdim. Oradakı sistemdə məşqlər adətən gündə iki dəfə keçirilir. Bundan əlavə, futbolçular üçün xüsusi baza mövcuddur — onlar həmin məkanda həm məşq edir, həm qidalanır, həm də hər hansı zədə olduqda dərhal müalicə alırlar.

– Hansı məşhur futbol klubunda oynamaq arzunuz var?

Artıq hər hansı məşhur klubda oynamaq mənim üçün mümkün deyil, çünki yaşım 29-dur. Düzdür, peşəkar futbolçular 35–36 yaşa qədər çıxış edə bilirlər, amma mən müəyyən bir dövrdə fasilə vermişəm və o zaman mənim ehtiyacım olan baza bacarıqlarım bir qədər zəifləyib. Hazırda gücüm yalnız Azərbaycan liqasında çıxış etməyə yetir. Uşaqlıqdan arzum isə İtaliyada “Roma” klubunda oynamaq olub, lakin bu xəyallar yarımçıq qalıb. İndi xəyallarımı oğlum üzərində qururam və ümid edirəm ki, o, xarici klublarda oynayacaq.

– Əgər 5–6 il əvvələ qayıda bilsəniz, hansı futbolçu ilə eyni komandada oynamaq istərdiniz?

Mənim ən çox sevdiyim futbolçu Francesco Totti olub. Artıq o da futbolu tərk edib. Onunla birlikdə oynamaq çox xoş olardı. “Roma” klubunu sevməyimin əsas səbəbi də məhz həmin futbolçu olub. Bundan əlavə, hal-hazırda dünyaca məşhur olan Cristiano Ronaldo ilə eyni stadionda çıxış etmək istərdim. Portuqaliya yığmasının Azərbaycan yığma komandası ilə oyununa hazırlıq məqsədilə Bakıda keçirilən məşqlər zamanı mən də orada idim və məşqləri izləmək fürsətim olmuşdu. Məşqdən sonra Ronaldo ilə qısa bir görüşümüz də olmuşdu. Belə ki, onun meneceri atamın otağında mənim şəkillərimi görmüş və buna maraq göstərərək, sabahkı məşqdən sonra mənim Ronaldo ilə görüşməyimə şərait yaratmışdı. Nəticədə görüşdük və şəkil çəkdirdik. Bu, mənim üçün olduqca maraqlı və yaddaqalan bir hadisə oldu.

– Bugünkü Azərbaycan futbolunu necə qiymətləndirirsiniz və onu Avropa futbolu ilə müqayisədə necə təhlil edərdiniz?

Avropanın futbol sahəsində bizdən üstünlüyü – meydançaların sayının çoxluğu və infrastrukturun inkişaf etmiş olmasıdır. Təbii ot örtüklü meydançalar oyunçuların zədələnmə riskini azaldır. Azərbaycanda da bu sahədə inkişaf olmalıdır — daha çox təbii ot örtüklü stadionlar yaradılmalı, gənc oyunçular burada dolğun şəkildə məşq edə bilməlidirlər. Digər əsas amil isə məşqçidir. Doğru məşqçi seçimi futbolçuların inkişafı üçün vacibdir. Həmçinin, Azərbaycan futbolçularının Avropa oyunçularından geri qalmasının səbəblərindən biri də gənclərin düzgün istiqamətləndirilməməsidir. Onlar düzgün qidalanmır, uyğun məşqçilərlə işləmirlər və bunun nəticəsində potensiallarını tam inkişaf etdirə bilmirlər.

– Təşəkkür edirəm, Valeh bəy. Sizinlə həmsöhbət olmaq həqiqətən çox maraqlı oldu və sayənizdə futbolun həm müsbət, həm də mənfi tərəflərini daha yaxından öyrənə bildik. Sonda ürək sözlərinizi eşitmək istərdik.

İlk növbədə dəvətiniz üçün təşəkkür edir, gələcək fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram. Çox sağ olun ki, bu cür müsahibələr təşkil edərək idmançıları, yazıçıları, musiqiçiləri və peşəsindən asılı olmayaraq tanınmış simaları, cəmiyyətə faydalı olan şəxsləri geniş oxucu auditoriyasına təqdim edirsiniz. Əsrin aydınları sırasında məni də gördüyünüz üçün minnətdaram.

© Əsrin Aydınları jurnalı

Tədqiqatçı Jurnalist: Günel Şəmilzadə,

Vasif Şükür

SMM, Fotoqraf: Toğrul Abdullayev

«Əsrin Aydınları» nın jurnalının növbəti dəyərli qonağı dünya yaddaş çempionu, vətənimizi beynəlxalq yarışlarda uğurla təmsil etmiş, bir çox rekord və medala imza atmış, yaddaş sərhədlərini aşan gənc Orxan İbadovdur.

— Salam, xoş gördük, Orxan bəy. Sizi «Əsrin aydınları» jurnalının qonağı qismində görməkdən şadam. Özünüzü oxucularımıza təqdim edə bilərsinizmi?

— Salam, Günel xanım, dəvətiniz üçün təşəkkür edirəm. Mən, Orxan İbadov dünya yaddaş çempionuyam. Başqa cür ifadə etsəm, yaddaş qrossmeysteriyəm.

— Orxan bəy, ixtisasca hüquqşünassınız, lakin bügünkü gündə siz dünyanın ən güclü yaddaş ustalarındansınız. Bu istiqamətə maraq sizdə nə zaman və necə yarandı?

— Bəli, Günel xanım, Bakı Dövlət Universitetində hüquq ixtisası üzrə bakalavr və magistr təhsili almışam. Magistratura səviyyəsində təhsil aldığım zaman dahiləri araşdırmağa başladım. Dahi olmağın strategiyası mənə çox maraqlı idi. Bu araşdırmalar əsnasında qarşıma türk yaddaş ustasının şousu çıxdı. Bu cür şouları davamlı izləməyə başladım və əmin oldum ki, heç kəs güclü yaddaşla dünyaya gəlmir, buna davamlı məşqlərlə, müxtəlif texnikalarla nail olmaq mümkündür.

— Düzgün texnikalardan istifadə etməklə yaddaşı gücləndirmək necə mümkündür?

— Mənə görə düzgün texnikalardan istifadə etməklə hər kəsin yaddaşını 30, 40 hətta 100 dəfə artırmaq mümkündür. Bunu öz təcrübəmə əsaslanaraq deyirəm. Universitet illərində 4 aya mənimsədiyim bir fənni indi maksimum 1 həftəyə, bəlkə daha qısa müddətə öyrənə bilərəm.

— Bilirik ki, siz eyni zamanda müxtəlif yaddaş texnikalarının da yaradıcısısınız. Bu texnikalar hansılardır?

— Mənim yaratmış olduğum xüsusi yaddaş sistemim var ki, burada yaddaşı 4 kateqoriyaya bölürəm: təbii yaddaş, digital (rəqəmsal) yaddaş, yaradıcı yaddaş və vərdiş yaddaşı. Təbii yaddaş üçün mütləq şəkildə diqqəti gücləndirmək lazımdır. Bunun üçün bir mövzuya fokuslanmaq qabiliyyətini inkişaf etdirməlidir insan. Xüsusilə də internet asılılığından azad olmaq, beyni lazımsız informasiyalarla yükləməmək lazımdır. Vərdiş yaddaşı adından da göründüyü kimi bir prosesin və ya məlumatın vərdiş halına gətirilməsidir. Digital yaddaşda isə bütün məlumatları beyində saxlamağa ehtiyac yoxdur, ikinci beyni qurmaq kifayətdir. Yaradıcı yaddaşın məqsədi insana lazım olan, maraqlı gələn mövzuların yadda saxlanılmasıdır. Burda 2 əsas texnika var:

— Əlaqələndirmə metodu

— ⁠Yaddaş sarayları

Yəni ki, bir məlumatı hansısa məlumatla əlaqələndirib xəyalında hansısa məkana yerləşdirirsən.

— Orxan bəy, yaddaş məşqləri üçün xüsusi zaman aralığı varmı?

— Mən ümumiyyətlə, hər gün məşq etməyə çalışıram. Yarışlara 6 ay öncədən hazırlaşmağa başlayıram. Bu zaman ciddiyyəti daha çox artırıram. Qış aylarında nisbətən daha az (gün ərzində 15-20 dəqiqə) məşq edirəm. Məşqləri adətən günün birinci yarısında, bəzi hallarda isə günün ikinci hissəsində və sonunda edirəm. Ortalama davamlı məşqlərim 30-60 dəqiqə aralığında olur. Yarışlardakı fors-major hallara hazırlıqlı olmaq üçün bəzən daha səsli-küylü məkanlarda da məşq edirəm. Bu zaman yarışda fikir dağınıqlığının qarşısını almaq üçün bir növ tədbir görmüş oluram.

— Bir az da yarışlardan öncə hazırlıq prosesindən danışmaq maraqlı olar.

— Bu zaman kəsiyində yuxu rejimimə xüsusi diqqət yetirirəm. Hər gün 8 saatlıq yuxuya əməl etməyə çalışıram. Yarışlardan öncə mövcud olan 10 kateqoriyadan hər gün 3 kateqoriya üzrə məşqlərimə xüsusi diqqət yetirirəm. Məsələn, rəqəmlərlə məşq edirəmsə, digər məşqlərim adlar və şəkillər istiqamətində olur. Ən çox istifadə etdiyim texnikalar əlaqələndirmə və yaddaş sarayıdır. Əlaqələndirmə texnikası zamanı bir məlumat digər məlumatla əlaqəli şəkildə yadda saxlanılır. əlaqələndirdiyim məlumatları isə yaddaş sarayına qoyuram. Yəni, bunlar mənim evim, teatr və ya tamamilə uydurma, xəyali yaddaş sarayları da ola bilər.

— Dünya yaddaş çempionu olmaq sizin üçün nə ifadə edir?

— Çempion titulunu qazanmaq mənim üçün həyatda hər şeyin mümkünlüyünü sübut etdi. Yəni, qoyulan hədəfin çətinliyindən asılı olmayaraq hər kəs istədiyi nailiyyəti əldə edə bilər. Yetər ki, buna istək və inam olsun. Mənə görə zirvəyə qalxmaq fitri istedaddan daha çox bir prosesdir, hətta deyərdim ki, elmdir.

— Orxan bəy, ilk yarışınız haqqında öz təəssüratlarınızı bizimlə bölüşə bilərsinizmi?

— İlk yarışım 2017-ci ildə İstanbulda baş tutan MEMORİAD yaddaş olimpiadasında olub. Orada dünyanın bir çox ölkəsindən namizədlər iştirak edirdi. Yarışa çox qısa zaman kəsiyində, cəmi 3 ay müddətində hazırlaşmaq imkanım olmuşdu. Hədəfim ilk iyirmiliyə daxil olmaq idi. Uğur əldə etdikcə hədəfimi daha da yüksəltdim, ilk onluq, üçlük və nəhayət çempionluq uğrunda mübarizəyə başladım. Bu olimpiadada bir neçə kateqoriya üzrə 1 qızıl və 2 gümüş medal qazandım.

— Bilirik ki, yaddaş yarışlarında yeni zirvələr fəth etmiş, dünya rekordları qırmış və beynəlxalq səviyyədə medallara layiq görülmüsünüz. Bir az beynəlxalq səviyyədəki yarışlarınız haqqında məlumat verə bilərsinizmi?

— 2018-ci ildə Avropa yaddaş çempionatında, daha sonra dünya çempionatında iştirakım olub. 2021-ci ildə isə onlayn (online) şəkildə təşkil olunmuş dünya yaddaş çempionatında iştirak etdim və çempionluğu əldə etdim.

— Bu günə qədər qatıldığınız yarışlarda çətinlik çəkdiyiniz məqamlar hansılar olub?

— Çətinliklər çox olub, lakin bir hadisə xüsusilə yaddaşımda qalıb. 2022-ci ildə Almaniyada keçirilən yarış zamanı təşkilatçılar səhvən məni yarışın keçirildiyi məkandan uzaqda — Bamberq şəhərində yerləşdirmişdilər. Bu da hər gün yarış yerinə gəlməyim üçün qatarla 1,5 saatımı alırdı. Təbii ki, zaman itkisi, yorğunluq öz mənfi təsirini insana göstərmiş olur. Yarışdakı əsas rəqiblərimdən biri Emanuel Renyani idi. Hər ikimiz yarışın əsas favoritlərindən idik. Yarışın ilk günü rəqibimi 5 kateqoriya üzrə 400-500 xal qabaqladım, lakin ikinci gün fiziki olaraq çox yorğun olduğum üçün 6-cı və 7-ci kateqoriyalarda geridə qaldım. 8-ci və 9-cu kateqoriyalarda fərqi azaltmağa nail oldum. Son kateqoriya üzrə gərgin oyun keçdi və nəticə olaraq mən bir neçə xal fərqi ilə çempionluğu əldə etdim. Bu yarış dünya yaddaş çempionatlarında ən emossional oyun kimi yaddaşıma həkk olundu.

— Gənclərə yaddaşlarını artırmaq istiqamətində hansı tövsiyələri edə bilərsiniz?

— Ümumiyyətlə, yaddaş və yadda saxlamaq fərqli mənaları ifadə edir. Yaddaşı inkişaf etdirməyin yolları ilə bağlı bügünkü gündə internetdə bol informasiya mövcuddur. Yuxu rejiminə əməl etmək, fiziki hərəkətdə olmaq və s. bunlara misal gətirmək olar. Əsas məsələ isə məlumatın yadda saxlanılmasıdır. Tövsiyəm odur ki, bir məlumatı, informasiya dərhal yadda saxlamağa çalışmasınlar, öncə onu anlamağa, başa düşməyə cəhd etsinlər. Məsələn, elementlərin dövri cədvəlini əzbərləmək yerinə oradakı valentlikləri, sıralamaları anlamağa çalışmaq lazımdır. Düzdür, buna müəyyən qədər zaman sərf edəcəklər. Lakin sistematik olaraq təkrar zamanı artıq yaddaşa həkk olunacaq. Və yaxud başqa bir misal üzərindən istiqamət verməyə çalışım. Deyək ki, bir şeir əzbərləmək istəyirsiz, bu zaman ilk olaraq şeirin məzmununa, mətninə fikir vermək lazımdır. Şeirdəki sətirlərin şairin nakam sevgisinin, ayrılığının və ya xoşbəxtliyinin nəticəsi olduğunu biləndən sonra onu yadda saxlamaq daha asan və rahat olacaqdır. Oxunulan bütün məlumatlar davamlı olaraq təkrarlanmalıdır. Bu halda belə yadda qalmırsa, o zaman artıq yaddaş texnikalarından istifadə edə bilərlər. Unutmayın ki, insan beyni yaddaş üçün deyil, yaradıcılıq üçün yaradılıb. Yaddaşdan sadəcə yanacaq kimi istifadə etməyə çalışmaq və bunu bir vərdiş halına gətirmək lazımdır.

— Azərbaycanda bu sahə ilə bağlı xüsusi bir layihə haqqında düşünürsünüzmü?

— Xeyr, bu barədə hələlik bir planım yoxdur. Youtube kanalımda, şəxsi səhifəmdə mütəmadi olaraq paylaşımlar etməyə çalışıram. Ölkə hüdudlarından kənarda isə bir sıra layihələrim mövcuddur. Xüsusi təhsil layihələrimiz var ki, bunlardan biri də 0-3 yaş arası uşaqlar üçün xüsusi proqram layihəsidir. Bu layihə tarixdə bir ilk olacaq. Layihənin icrası mənim rəhbərliyimlə həyata keçiriləcək. Ölkə ərazisində isə bəzən əyani və onlayn təlimlərim olur.

— Orxan bəy, təlimlərdən söz açmışkən bu barədə də qısa olaraq məlumat verə bilərsinizmi?

— Adətən beynəlxalq səviyyədə təlimlərim olur ki, bu da xüsusi şirkətlər üçün planlaşdırılmış təlimlər və eyni zamanda, ikinci beyin qurmaq barədə təlimlərimdir.

© Əsrin Aydınları jurnalı

Tədqiqatçı Jurnalist: Günel Şəmilzadə

SMM, Fotoqraf: Toğrul Abdullayev

«Əsrin Aydınları» nın jurnalının növbəti dəyərli qonağı Poverlifting, Strongmen, Mas-Vrestlinq (Güc idman növləri) üzrə dəfələrlə Azərbaycan, Dünya və Avropa mükafatcısı, çempionu, rekordcusu, 12qat Azərbaycan çempionu, 12qat Azərbaycan Kubokunun qalibi, 6 dəfə Dünya, 3 dəfə Avropa çempionu, Azərbaycan Respublikasının Fəxri idman ustası, Beynəlxalq Dərəcəli idmançı, Profession divizyona dəvət alıb Pro Çempion və rekordsmen adını qazanan, öz şəxsi çəkisindən 4 dəfə çox ağırlığı yerdən qaldırdan ilk və tək Poverlifting idmançısı Rövşən Xəlilovdur.

— Salam, xoş gördük, Rövşən müəllim. Sizi «Əsrin aydınları» jurnalının qonağı qismində görməkdən şadam. Özünüzü oxucularımıza təqdim edə bilərsinizmi?

— Salam, xoş gördük, Günel xanım. Dəvətiniz üçün mən sizə təşəkkür edirəm. Mən, Xəlilov Rövşən Məqsəd oğlu, Mingəçevir şəhərində anadan olmuşam. Orta təsilimə 1 saylı məktəbdə başlamışam. Təhsil aldığım illərdə sinif nümayəndəsi olmuş, Şagird Fəaliyyət Komitəsinin sədri kimi fəaliyyət göstərmişm. Məktəbin ən fəal şagirdlərdən biri olaraq təhsilimi başa vurmuşam. Ali təhsilliyəm. Hazırda Azərbaycan Respublikasının zabiti — baş leytenant olaraq Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Xüsusi Riskli Xilasetmə Xidmətində fəaliyyətimi davam etdirirəm. Eyni zamanda, peşəkar idmançı kimi idman həyatımı aktiv şəkildə davam etdirirəm.

— İdman həyatınıza necə daxil oldu və nələri dəyişdi?

— İdman həyatımın başlanğıcında atamın dəstəyi mühüm rol oynadı. O, məni müxtəlif döyüş növlərinə yönləndirdi və marağım olduğu üçün güləş məşqlərinə yazdırdı. Mingəçevirin peşəkar məşqçiləri olan Mehman müəllim, İnqilab müəllim, Azər müəllim, Əliağa müəllim, Sərvan müəllim və Givi müəllimdən güləş və sambo idman növlərini öyrəndim. Bir çox turnirlərdə və respublika çempionatlarında iştirak edərək qalib və mükafatçı oldum.

— «Powerliftinq”ə başlamağınıza nə səbəb oldu?

— Əslində, bu təsadüf nəticəsində oldu. Mingəçevirdə „Çempion Fitness“ idman zalında Samir Məmmədov adlı məşqçi ilə tanış oldum və ilk dəfə „Powerlifting“ (Bench Press) idman növü haqqında eşitdim. Aldığım məlumatlar bu idman növünə marağımı artırdı və məşqlərə qoşulmaq qərarını aldım. Davamlı olaraq uğurlar qazanmağa başladım. Bakı şəhərinə köçdükdən sonra Vüsal Mərdanov və Hafiz Verdiyev kimi güclü idmançılarla birgə çalışaraq „Powerlifting“ üzrə üç hərəkətdə, daha sonra isə „Strongman“ və „Mas-Wrestling“ kimi güc idman növlərində məşqlərimi inkişaf etdirdim və medallar qazandım.
2018-ci ildən etibarən şəxsi məşqçim, Azərbaycanın Əməkdar Məşqçisi və yığma komandanın baş məşqçisi Azər Mustafayev ilə məşqlərimi davam etdirirəm. Onun rəhbərliyi altında öz çəki dərəcəmdə dünyanın ən güclü 10 idmançısı sırasına adımı yazdırmağa müvəffəq olmuşam. Müxtəlif versiyalarda — İPA, WPC, WRPF və ən əsası „Pro Divizion“ Dünya çempionatında qalib olaraq çempion adını qazanmışam. Bu möhtəşəm uğurla yanaşı, Azərbaycan rekordları və bir çox yarışların rekord göstəriciləri artıq mənim adımla bağlıdır. Hər biri idman karyeramda xüsusi yer tutur və mən daim yeni zirvələr fəth etməyə çalışıram. Bu artıq mənim həyat tərzimə çevrilib.

— Hər sahədə olduğu kimi, idman sahəsində də müəyyən çətin məqamlar olur. Bu çətin anlarınızda ən böyük dəstəkçiləriniz kimlər olub?

— İdman yolunda mənə dəstək olan çox sayda insan var. Onların hər birinə minnətdarlığımı bildirir və Allahdan hər biri üçün gözəl günlər arzu edirəm. Ən böyük təşəkkürüm ailəmədir, çünki bu çətin yolda daim yanımda olublar və dəstəklərini əsirgəməyiblər.
— Rövşən müəllim, ilk yarış təcrübənizin necə keçdiyini xatırlayırsınız?

— İştirak etdiyim hər yarış ciddi hazırlıq prosesindən keçib və əldə etdiyim hər uğur mənim üçün dəyərlidir. Xüsusilə, bu idman növünün vətəni olan Amerikada qalib gələcəyimə heç kim inanmırdı. Dəfələrlə eşitdiyim bir fikir var idi: «Rusiyada, Gürcüstanda və Avropa ölkələrində qalib olmaqla deyil, əsas odur ki, bu idman növünün vətəni sayılan Amerikada çempion ola biləsən!» Mən bunu bacaracağıma əmin idim və elə də oldu. Amerikada iki qızıl medal qazandım və həmin dünya çempionatının ən güclü üç idmançısından biri olaraq Vətənimə qayıtdım. Mənim üçün xoş təsadüf oldu ki, qazandığım medallardan birini hazırda Zəfər Günü kimi qeyd edilən 8 noyabr tarixində, digərini isə 9 noyabr — Vətənimizin Bayraq Günündə qazandım və bu nailiyyətimi bütün vətənpərvər insanlara həsr etdim. Onu da qeyd edim ki 8 noyabr mənim doğum günümdür və düşünürəm, ən böyük hədiyyəm də məhz həmin gün qazandığım medal oldu.

— İndiyədək qazandığınız ən yadda qalan uğur hansıdır?

— Rusiyada öz çəki dərəcəmdə ən güclü idmançılara qalib gələrək böyük uğurlar əldə etmişəm. Həmin yarışda baş məşqçimiz Azər Mustafayev gözlənilməz qərar verərək, hətta mənim belə gözləmədiyim ağır çəkini sifariş verdi. Bunu hamı təəccüblə qarşıladı. Yarışın gedişində rəqibimdən yarım kiloqram artıq ağırlıq qaldıraraq dünya çempionu oldum. Bu anı heç vaxt unutmuram. Həmin yarışın qəhrəmanı kimi hətta rəqiblərim də məni təbrik edərək haqqımda paylaşımlar etmişdilər. Bu cür yarışlardan çox danışmaq olar. Əgər maraqlıdırsa, digərlərini də paylaşa bilərəm. (Red: gülür) «Powerlifting» sahəsində ən diqqətçəkən uğurlarımdan biri 300 kq ağırlığı yerindən qaldırmaq oldu — bu, şəxsi çəkimdən dörd dəfə ağır idi və Azərbaycanda ilk və tək nəticə kimi tarixə düşdü. Bu nailiyyətim «Pro Divizion”a dəvət almağıma və burada qələbə qazanmağıma imkan yaratdı. Peşəkar arenada əldə etdiyim bu uğurlar mənim idman karyeramda yeni səhifə açdı və beynəlxalq yarışlarda Azərbaycanı layiqincə təmsil etməyim üçün böyük stimul verdi.
— Bir az da Azərbaycan idman tarixində iz qoyan, unudulmayan məqamlardan danışaq oxucularımız üçün.
— Azərbaycan idman tarixində iz qoyan anlardan biri ölkəmizdə keçirilən ilk *Strongman* („Güclü kişi“) yarışında iştirakım oldu. 70 kq çəkiyə malik bir idmançının avtomobili qaldırması o qədər gözlənilməz idi ki, həmin gün hamının diqqətini cəlb etdim və bu nailiyyət uzun müddət müzakirə mövzusu oldu. Bu mənim üçün ən yaddaqalan məqamlardan biri idi. Azərbaycan bayrağını dünyanın ən mötəbər yarışlarında dalğalandırmaq və ölkəmizi beynəlxalq arenada layiqincə təmsil etmək mənim ən böyük amalımdır. Əgər yolun hər anından zövq alır və hər maneəni yeni bir dərs olaraq qəbul edirsinizsə, demək, həqiqi çempion ruhuna sahibsiniz.

— Yarış öncəsi mental və fiziki hazırlığınız necə olur? Gücünüzü qorumaq və artırmaq üçün necə qidalanırsınız?
— Bu sahədə uğur qazanmaq üçün ən vacib amillərdən biri disiplindir. Digər idman növlərində olduğu kimi, burada da sağlam qidalanma, keyfiyyətli yuxu, dəqiq və düzgün texnikalı məşqlərə dözümlülük əsas şərtlərdir. Bütün bu qaydalara əməl etmək, uzunmüddətli inkişaf və maksimum performans üçün vacibdir. Bununla yanaşı, maddi tərəfi də nəzərə almaq lazımdır. Peşəkar idmançının tələbatına uyğun keyfiyyətli qida, lazımi vitaminlər, bədən zədələrindən qorunmaq üçün tibbi nəzarət və digər vacib faktorlar ciddi investisiya tələb edir.

– Yeni başlayanlara hansı məsləhətləri verərdiniz? Tövsiyələrinizi bölüşə bilərsinizmi?

-Bu sahəyə yeni başlayanlara ilk tövsiyəm — düzgün və savadlı müəllim seçimidir. Uğur qazanmış idmançıların tövsiyələrinə diqqət etmək, onların keçdiyi yolu incələyərək motivasiya qazanmaq vacibdir. Ancaq tələsmədən! Təbii ki, mənim və digər güclü idmançıların nailiyyətlərini təkrarlamaq və sürətlə ağır çəkilərə keçmək istəyənlər olacaq. Amma tələskənlik təhlükəlidir. Əgər yeni başlayanlar mənim və ya başqa idmançıların qaldırdığı ağırlıqlara tələskənliklə cəhd edərsə, ciddi zədələr ala bilərlər.
Bu sahədə irəliləmək üçün dörd əsas prinsipə sadiq qalmaq lazımdır: Peşəkar məşqçi, zaman, səbir, əzmkarlıq. Məşqlər çətin ola bilər, amma dayanmaq olmaz!

— Sizi uğura gedən yolda motivasiya edən nədir və ya nələrdir?

— İdman yalnız fiziki güc deyil, eyni zamanda iradə, fədakarlıq və xarakterin göstəricisidir. Bu yolda hər uğur mənim üçün təkcə şəxsi nailiyyət deyil, həm də Azərbaycan idmanının qlobal arenada nüfuzunun möhkəmlənməsi üçün bir addımdır. Bunun özü də mənim üçün əsl motivasiyadır. Hər məşq, hər yarış, hər qələbə mənə daha güclü olmağı öyrədir və məqsədim heç vaxt yalnız podiumda olmaqla məhdudlaşmır. Mən bu idmanın inkişafı üçün çalışır və gələcək nəsillərə örnək olmaq istəyirəm. Bu sahədə zirvəyə qalxmaq üçün təkcə güclü olmaq kifayət etmir — səbirli olmaq, məqsədə doğru hər gün irəliləmək və çətinliklərə boyun əyməmək lazımdır. Mən həmişə inanmışam ki, əgər insan qətiyyətlə çalışırsa, heç bir maneə onu yolundan döndərə bilməz. Hər bir gənc idmançıya səbirli, əzmkar və qətiyyətli olmağı tövsiyə edirəm. Unutmayın ki, çempion olmaq çətindir, amma çempionluğunuzu qoruyub saxlamaq daha çətindir.

— Növbəti illər üçün olan planlarınızdan bir az bəhs edə bilərsinizmi? Gələcəkdə bu sahədə hansı hədəfləriniz var?

-İdmanda uğur həm də mental hazırlıqla bağlıdır. Bəzi ekspertlər və idman mütəxəssisləri inanır ki, planlarını başqalarına açıqlamaq motivasiyanı zəiflədə bilər. Çünki xarici təzyiq psixoloji təsir göstərə bilər. Digərləri isə inanır ki, açıq planlar daha böyük dəstək və ictimai öhdəlik hissi yaradır, bu da idmançını daha ciddi çalışmağa təşviq edir. İdmanda bu iki yanaşma şəxsi psixoloji vəziyyətdən asılıdır. Mən hər şeyi Allahdan istəyirəm. Allah isə buyurur: «Səndən hərəkət, məndən bərəkət».

Məni tanıyanlar yaxşı bilir ki, idman karyeramda ən böyük arzum, hədəfim cənab Prezidentimizin idmançılarla görüş tədbirində iştirak etmək, onunla rəsmi foto çəkdirərək təbrikini almaqdır. Bu məqsədə çatmaq üçün idman yolumu inadla davam etdirirəm. Artıq 35 yaşım tamamlanmaq üzrə olsa da, hədəflərimə sadiq qalıram. Powerlifting idman növündə Azərbaycanın idman tarixində heç kəsdə olmayan unikal bir medal var — IPF versiyasında olan medal. Hal-hazırda bu uğura çatmaq üçün «Powerlifting» idman növünün rəhbəri Raif Süleymanov və baş məşqçim Azər Mustafayevin rəhbərliyi ilə son damla qanıma qədər çalışacağam. Əgər alınarsa, bu möhtəşəm bir qələbə olacaq, alınmazsa belə, mən son ana qədər mübarizə aparacam. Qeyd edim ki, «IPF Powerlifting Dünya Oyunları» qeyri-olimpiya idman növlərinin olimpiadası hesab olunur və bu yarışda təmsil olunmaq xüsusi şərəfdir.

— Maraqlı söhbətiniz və fikirləriniz üçün təşəkkür edirəm, Rövşən müəllim. Son olaraq təəssüratlarınızı dinləmək xoş olar.
— Son olaraq, jurnal rəhbərliyinə, sizə və idmana dəyər verən, idmançılara dəstək göstərən hər kəsə səmimi minnətdarlığımı bildirirəm. Bu müsahibəni oxuyan hər kəsə dərin təşəkkür edir. Ulu Öndərimiz Heydər Əliyevin sözləri bu yolda həmişə mənə ilham verib: «Kim ki idmana və idmançılara dəstək olur, o sanki mənə dəstək olur. Kim ki, idmana və idmançılara maneə olur, o sanki mənə maneə olur». İdmana və idmançılara dəyər verən, onların inkişafına töhfə verən hər kəsə sonsuz təşəkkür edir və uğurlar arzulayıram!

© Əsrin Aydınları jurnalı

Tədqiqatçı Jurnalist: Günel Şəmilzadə

SMM, Fotoqraf: Toğrul Abdullayev

«Əsrin Aydınları» nın jurnalının növbəti dəyərli qonağı kikboksinq üzrə üç qat dünya çempionu, dəfələrlə Azərbaycan çempionu, beynəlxalq turnirlərin qalibi, Azərbaycan kikboksunun WAKO versiyasından ilk Dünya Kubokunun sahibi, Avrasiya çempionu, peşəkarlar arasında Avropa və Asiya kəmərinin sahibi «Əməkdar idman ustası» və «Əməkdar məşqçi» Anar Lalayevdir. Müsahibimiz ehtiyatda olan zabit və 1-ci dərəcəli dövlət quluqçusudur. Hazırda Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti aparatında böyük məsləhətçi vəzifəsində çalışır.

-Anar bəy, sizi oxucularımıza daha yaxından tanıtmaq istərdik. Anar Lalayev kimdir?

-Hələ uşaq ikən 6-7 yaşlarından idmana böyük həvəsim olub. Təbiətən çox aktiv uşaq olduğum üçün valideynlərim məni idmana yazdırmaq qərarına gəliblər. Bir-iki il Cüdo və Sambo idman növləri ilə də məşğul olmuşam. Lakin əsas idmana 1992-ci ildə karate idman növündən başlamışam. Həmin vaxtlarda Van Dam, Brüs Li kimi döyüşçülərin filmlərini izlədikcə daha çox idmana marağım artırdı. Onları izlədikcə idmana vaxt ayırırdım. Valideynlərim də mütəmadi olaraq dərslərimi yoxlayırdı. Karate idman növü üzrə ilk müəllimimi heç vaxt unutmuram. Elə nizam-intizamlı idi ki, tələbələrinə məşq keçməzdən öncə gündəliklərinə baxır, daim təlim-tərbiyə ilə bağlı tövsiyələr verirdi. Biz başa düşürdük ki, müəllimin öyrətdikləri, yolumuza daim işıq olacaq. Bu mənada həm təhsil, həm də idmanı paralel şəkildə inkişaf etdirməyə çalışırdım. Xüsusilə qeyd etmək istərdim ki, təhsilin olması idmandakı uğurlarda da özünü göstərir. Çünki hər idman növünün özünəməxsus, xüsusi taktiki qaydaları var. Bunun üçün insanın şüuru, məntiqi güclü olmalıdır. Bunlar olmadığı halda insan zəif olur. Təkcə fiziki güc ilə uğurlu insan olmaq mümkün deyil. Qismətdən məktəbi də əla qiymətlərlə bitirib, Bakı Ali Neft Akademiyasına qəbul oldum. Lakin bununla bərabər idmanı da davam etdirdim.1997-ci ildə karate idman növü ilə vidalaşmalı oldum. Orada qazandığım uğurlar respublika daxilində idi. Dəfələrlə Azərbaycan və Bakı çempionatlarında qalib gəlmişəm. Eyni zamanda MDB ölkələrində keçirilən bir neçə yarışlarda qalib olmuşam. O dövrdə karate və güləş idman növü çox populyar idi. Gənclərin çoxu karate idman növü ilə məşğul olurdu.

-Anar bəy, bildiyimiz kimi hələ 13 yaşında ikən Ulu öndər Heydər Əliyev ilə görüşmüsünüz. Bu tarixi görüşü necə xatırlayırsınız?

-1996-cı ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev ilə görüşümüz Tofiq Qasımov adına Nefçi stadionunda ilk Əmircan Olimpiya kompleksinin açılışında olub. O zaman Ulu Öndər həmin olimpiya kompleksinin açılış mərasimində iştirak edirdi. Biz idmançılar Ulu Öndərin qarşısında çıxış etdik. Mən və məşq yoldaşlarım ilə göstərdiyimiz idman hərəkətləri onun xoşuna gəlmişdi. Ulu Öndər hətta bizi Xüsusi Təyinatlılara da bənzətmişdi. Ondan sonra Ulu Öndər əlimizi sıxdı, üzümüzdən öpdü və bizimlə bir neçə dəqiqə səmimi söhbət etdi. O görüşdən sonra daha çox idmana bağlandıq və həvəsləndik. Bizim bir məqsədimiz var idi ki, gənc yaşlarında Azərbaycanın bayrağını ölkə xaricində yüksəklərə qaldıraq və tanıtdıraq. Xüsusilə qeyd etməliyəm ki, Azərbaycanda idman hərəkatı Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra inkişaf etməyə başlayıb. Bununla da Azərbaycanın dünyada idman ölkəsi kimi tanınmasının əsası Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub. Çünki Heydər Əliyevin Azərbaycanın idman siyasətinin həyata keçirilməsi sahəsindəki xidmətləri əvəzsizdir. Ulu Öndər idmançıların cəmiyyətdəki rolunun artması, özlərinə layiqli yer tutmaları üçün əlindən gələni əsirgəmirdi. Ümumilli Liderin diqqət və qayğısı sayəsində 1997-ci ildə Azərbaycan idmanı özünün ən mühüm mərhələsinə qədəm qoydu. Cənab İlham Əliyevin Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti seçilməsi ölkəmizdə idmanın daha daha böyükmiqyaslı tərəqqisinə, Azərbaycanın dünya idman ailəsinin üzvü olmasına, idmançılara dövlət qayğısının artırılmasına, maddi-texniki bazanın möhkəmlənməsinə geniş üfüqlər açdı. Eyni zamanda 2000-ci ildən etibarən müasir tipli olimpiya idman komplekslərinin tikilib istifadəyə verilməsi və son illərdə ölkəmizdə saysız-hesabsız mötəbər beynəlxalq turnirlər, dünya, Avropa çempionatları dövlətin idmana olan qayğısının bariz nümunəsidir. Müasir dövrdə həyata keçirilən idman siyasəti nəticəsində idmançılarımızın sorağı ən mötəbər yarışlardan qalib kimi eşidilir. Azərbaycan Prezidenti idmana xüsusi diqqət ayırır. Bu idmanın inkişafına kömək etməklə yanaşı biz idmançılara və məşqçilərə mənəvi güc verir.

-Yuxarıda qeyd etdiniz ki, 1997-ci ildə karate idman növü ilə vidalaşmalı oldunuz və kikboksing idman növünü seçdiniz. Karatedən kikboksa keçid çətin oldumu yoxsa daha təcrübəli idiniz?

-1997-ci ildə artıq idmanın kikboksinq növü üzrə məşqlərə başladım. Karatedə qazandığım təcrübə kikboksda mənə böyük kömək oldu. Düzdür kikboksinqin əziyyəti çoxdur. Lakin əziyyət çəkmədən bəhrəsini görmək olmaz. Bu idman növündə bütün çətin bariyerləri rahatlıqla aşmağı bacardım. Bu da idmana olan böyük sevgidən irəli gəlirdi. Xüsusilə vurğulamaq istəyirəm ki, kikboksing idman növü üzrə birinci şəxsi məşqçim Azərbaycan Kikboksinq Federasiyasının baş məşqçisi Elşən Abdulrəhmanov və ikinci məşqçim isə Zahid Əliyev olmuşdur. Xüsusilə qeyd etməliyəm ki, onların üzərimdə böyük əməyi vardır. İlk dəfə 1999-cu ildə Avrasiya çempionatında iştirak edərək qələbə qazandım. 2000-ci ildə isə Azərbaycan çempionatında iştirak etdim və böyüklər arasında Azərbaycan çempionu oldum. Elə həmin ildə də Macarıstanda kikboksinq idman növü üzrə Dünya Çempionu oldum.

Bu gün Azərbaycan Kikboksing Federasiyasının fəxri prezidenti, Suraxanı rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Adil Əliyevin kikboksing sahəsinin inkişafında xidmətləri əvəzsizdir. Adil müəllim bu idman növünün ölkəmizdə təbliğinə və inkişafı üçün çox böyük işlər görüb. Hazırda isə kikboksing gənclər arasında ən sevilən idman növünə çevrilib. Adil müəllim bütün çıxışlarında qeyd edir ki, «idmanın inkişafını dəstəkləməkdə əsas məqsədi kikboksingin kütləviliyini təmin etmək, gənclərdə vətənpərvərlik hislərini gücləndirmək, yeniyetmə və gəncləri narkomaniya və pis vərdişlərdən uzaqlaşdırmaqdır». Görülən işlərin nəticəsidir ki, bu gün kikboksçularımız beynəlxalq arenalarda hər il böyük uğurlar əldə edirlər. Bu mənada bir idmançı və məşqçi kimi hər zaman Adil Əliyevin bizlərə diqqət və qayğısını hiss etmişik.

-Anar bəy, dəfələrlə Azərbaycan bayrağını həm öz ölkəmizdə, həm də xarici ölkələrdə yüksəklərə qaldırmısınız. Sizin kikboksing idman növü üzrə ən yadda qalan döyüşünüz nə vaxt olub və onu necə xatırlayırsız?

-Ən yaddaqalan döyüşlərim birinci Azərbaycan Çempionatında final görüşü, digəri isə Rusiyanın Çelyabinsk şəhərində bu ölkənin məşhur idmançısı Yevgeni Xillə olub. Azərbaycan Çempionatının final görüşü zamanı məşqçilərim Elşən Abdulrəhmanov və Zahid Əliyev idi. Bundan əvvəlki döyüşlərim çox ağır keçsə də, qalib olmuşdum. Sanki suda buğulan bir adama yenidən nəfəs verilən kimi, son anda qələbə qazanmışdım. Azərbaycan Çempionatında məşqçilərim söylədilər ki, narahat olma, ən asan döyüşün olacaq. Bir anlıq düşündüm ki, məşqçilər həvəsləndirmək üçün bu sözləri deyirlər. Lakin onlar daha çox mənə inandıqları üçün belə demişdilər. Bu döyüşdə rəqibim dünya arenalarında tanınmış bir idmançı olub. Kifayət qədər kikboksda təcrübəsi vardı. Əslində məşqçilərimin dediyi kimi ən rahat döyüşüm oldu. Döyüşdə sürət və aldadıcı fənlər, eyni zamanda döyüşün texniki tərəflərini bilmək çox vacibdir. Artıq sonrakı döyüşlərdə də böyük təcrübə ilə qalib gəldim.

İdmançının yığma komandaya ilk dəfə daxil olması onun üçün böyük qürur hissidir. Məhz bu döyüşlərdən sonra məşqçilərim məni yığma komandaya daxil etdilər. İki ay sonra 2000-ci ilin may ayında Macarıstanın Deberçen şəhərində dünya çempionatında iştirak etdim. Kikboksun WAKO versiyası üzrə döyüşdə qalib və Dünya Kubokunun sahibi oldum.

Daha sonra 2004-cü ildə Azərbaycan kikboks tarixində ilk dəfə olaraq peşəkarlar arasında 10 raund keçirərək Rusiyanın məşhur idmançısı, WAKO versiyası üzrə dəfələrlə dünya və Avropa çempionu Yevgeni Xillə qalib gələrək, Avropa kəmərinin sahibi oldum. Bu ağır və gərgin keçən döyüşdən sonra əldə edilən qalibiyyət idi. Eyni zamanda 2005-ci ildə peşəkarlar arasında Asiya kəmərini də qazandım. Hər zaman beynəlxalq arenada üç rəngli, ay-ulduzlu bayrağımız dalğalananda böyük fərəh və qürur hissi keçirmişəm.

-Anar bəy, hazırda yaşınıza görə veteran idmançı sayılırsınız. Peşəkar idmana yenidən qayıtmaq istərdinizmi?

— Demək olar ki, peşəkar idmana qayıtmış sayılıram. Çünki tələbələrim var. Onlara bu idman növünün bütün sirlərini, texnikalarını öyrətməyə çalışıram. Bu mənada idmanın kikboksing üzrə növündə yetirmələrimiz müxtəlif arenalarda qalib gələrək bayrağımızı ucaldıblar. Onlarla birlikdə böyük məsuliyyətlə özümü peşəkar idmanda hiss edirəm. Lakin yaşa görə yenidən peşəkar idmana qayıtmaq mümkün deyil. Bu gün biz məşqçilərin üzərinə düşən əsas vəzifə bizdən sonra gələn gənclərə idmanı sevdirmək və bu yolda böyük nailiyyətlər gətirməkdir. İki oğlum var və hər ikisi təhsillə yanaşı idmanı da davam etdirirlər. Hər iki oğlum həm cüdo, həm də boksla məşğul olurlar. Cüdoda xüsusi məşqçiləri var amma boksu özüm onlara öyrədirəm. Çünki 10-12 yaş aralığında olduqları üçün boksda hələki zərbələr yox, məhz bu idman növününü texniki tərəflərini öyrədirəm. Cüdo idman növündə isə tamamilə sərbəstdirlər və yarışlarda iştirak edirlər. Göstəriciləri də yaxşıdır. Həmişə övladlarıma başa salıram ki, idmanla yaşamaq və həyat tərzinə çevirmək lazımdır. Sağlam gəncliyin yetişməsi üçün idman çox vacibdir. Bir məşqçi olaraq ətrafımda olan bütün gənc idmançılara dəstək olmağa çalışmışam. Əldə etdiyim təcrübəni gənc nəslə ötürməklə, ölkəmizin idman sahəsindəki inkişafına dəstək olmaq, gənc idmançılarımızın beynəlxalq arenalarda ən yüksək yerləri tutmaları üçün çalışmaq qürurvericidir. Bu gün dünya və Avropa çempionu olan tələbələrim var. Bu həqiqətən sevindirici haldır. Bu gün həm «Əməkdar idman ustası», həm də «Əməkdar məşqçi» kimi fəaliyyətimi davam etdirirəm. Bu, tələbələrimin xaricdə qazandığı nailiyyətlərə görə olub. Tələbələrim arasında bu gün dünya və Avropa çempionları var.

-Anar bəy, idmanı peşəkar istiqamətdə davam etdirməklə eyni zamanda iki ali təhsil almısınız. Bu sizin üçün çətin olmadı ki?

-1996-cı ildən ali təhsil aldığım Bakı Ali Neft Akademiyasının qaz-neft- mədən fakültəsini 2000-ci ildə bitirdim. O dövrdə bizə azərbaycanlı alim, mütəfəkkir, texniki elmlər doktoru, akademik Azad Mirzəcanzadə dərs deyirdi. Universiteti bitirdikdən sonra 2001-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə yollandım. Ali təhsil və idmanı paralel, düzgün şəkildə idarə etmək səbir, təmkin, cəsarət tələb edir. Buna görə mütəmadi idmanla məşğul olsam da, universitet təhsilimi də davam etdirməyə çalışmışam. İkinci təhsilim isə 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında İdarəçilik Akademiyası olub. Ümumilikdə təhsil cəmiyyətin inkişafı üçün ən mühüm amillərdən biridir. Bu gün həm elmi həm də idmanı paralel şəkildə davam etdirmək üçün hər cür şərait var. Düşünürəm ki, bu proses birinci ailədən başlamalıdır. Əgər valideynlər təhsillə yanaşı uşaqları fiziki hərəkətləri əhatə edən məşqlərə cəlb etsələr, o uşaqlar sağlam şəkildə böyümüş olarlar. Əlbəttə elm zehni tərbiyəni inkişaf etdirsə də, idman da fiziki tərbiyə üçün çox önəmlidir. Bu mənada mən də övladlarımı idman və təhsili paralal şəkildə davam etdirməyə istiqamətləndirmişəm.

-Anar bəy, dövlətimiz tərəfindən idmana və idmançılara göstərilən diqqəti, qayğını hər il görmək mümkündür. Ümumilikdə ölkəmizdə idmanın inkişafı ilə bağlı sizin də fikirlərinizi öyrənmək istərdik…

-Əsası Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan və hazırda cənab Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilən gənclərə, idmana və idmançılara göstərilən diqqət, qayğı göz qabağındadır. Azərbaycan artıq beynəlxalq aləmdə idman ölkəsi kimi tanınır. Bu isə həyata keçirilən uğurlu dövlət siyasətinin nəticəsidir.Digər tərəfdən idmançılar hərtərəfli qayğı ilə əhatə olunub ki, bu da onların beynəlxalq turnirlərdə daha böyük uğurlar əldə etməyə imkan verir. Eləcə idmanda qazanılan uğurlar ildən-ilə artır. Eyni zamanda bizim idmançılar uzun illərdir Azərbaycanı dünyda layiqincə təmsil edirlər. Ölkəmizdə hər zaman güclü idmançılar yetişib və onlar gənc nəsil üçün də örnək olublar. Dekabrın 24-də cənab Prezident İlham Əliyevin ilin idman yekunlarına həsr olunan mərasimdəki çıxışı hamımızda qürur hissi yaratdı. Cənab Prezident bildirdi ki, «İdman cəmiyyətimizin ayrılmaz hissəsidir. İdmanın və idman qələbələrinin ictimai məkanda çox böyük rolu var. Xüsusilə gənc nəslin yetişdirilməsi, vətənpərvərlik hislərinin nənc nəslə aşılanması üçün idman amili çox böyük məna daşıyır. Nəzərə alsaq ki, bu Yay Olimpiya Oyunlarında Azərbaycan müzəffər ölkə kimi, qalib ölkə kimi iştirak edirdi, idmançılarımız isə müzəffər xalqın nümayəndələri kimi iştirak edirdilər. Əlbəttə ki, bu vətənpərvərlik amili daim diqqətdə olmalıdır. Gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə edilməsində idman nə qədər vacibdirsə, bir o qədər də hərbi hazırlıq və fiziki hazırlıq vacibdir. Fiziki güc mənəvi saflığa da yol açır və şadam ki, bizim idmançılarımızın mütləq əksəriyyəti idmanda da, məişətdə də, cəmiyyətdə də nümunədirlər, örnəkdirlər». Cənab Prezident Azərbaycanın bütün rayonlarında idmanla məşğul olmaq üçün müasir tələblərə cavab verən infrastrukturun formalaşdırılmasını mühüm vəzifələrdən biri kimi müəyyənləşdirib. Sağlam cəmiyyət hər bir dövlətin əsas məqsədlərindən biridir. Bu gün idmanın inkişafına olan qayğı tək olimpiya idman növlərini deyil, qeyri-olimpiya idman növlərini də əhatə edir. Ona görə də hər bir vətəndaşımızın idmana maraq göstərməsi və mütəmadi olaraq məşğul olması daim dövlətimizin diqqət mərkəzindədir. Yeri gəlmişkən, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa-quruculuq işləri çərçivəsində Şuşada beynəlxalq şahmat, Suqovuşanda beynəlxalq avarçəkmə yarışlarının və Zəngilanın Ağalı kəndinin ətrafında triatlon üzrə yarışın keçirilməsi ondan xəbər verir ki, tarixi torpaqlarımızda mötəbər idman yarışlarının təşkili ənənəsinin əsası artıq indidən qoyulur. Həm qazandığımız medallar, həm idman komplekslərinin tikilməsi, həm də ölkəmizin beynəlxalq arenada idman ölkəsi kimi nüfuzunun artması idaman sahəsindəki uğurlarımızın əsasını təşkil edir. Bu gün biz idmançılar, məşqçilər, idman ictimaiyyəti əminik ki, Prezident İlham Əliyevin ölkəmizin inkişafına xidmət edən siyasi xətti idmanımızın daha da inkişafına böyük töhfələr verəcək.

© Əsrin Aydınları jurnalı

Jurnalist: Fəridə Ağazadə

«Əsrin Aydınları» jurnalının dəyərli qonağı ADA Məktəbinin tələbə xidmətləri, valideynlərlə iş və etika üzrə direktor müavini Samir Cavadovdur.

— Salam, xoş gördük Samir müəllim. Əminəm ki, bugünki müsahibəmiz çox maraqlı olacaq. Samir müəllim, fəaliyyətinizə nəzər yetirdikdə kifayət qədər zəngin iş mühitinizin olduğunu görürük. İstərdik bir qədər uğurlu iş, təhsil, elmi fəaliyyətiniz və özünüz barədə oxucularımıza məlumat verəsiniz? Sizə görə bugünki gündə uğur nədir?

— Baxır uğurlu olmağı kim necə başa düşür. Müasir dövrdə bəziləri üçün uğurlu olmaq yaxşı qazanmaq, varlı olmaq, maddi cəhətdən imkanlı olmaq deməkdir. Günümüzdə cəmiyyətin qiymət verdiyi dəyərlər bir qədər dəyişib, insanlar maddiyyata daha çox önəm verirlər. Əslində, bu başa düşüləndir. Mən bir insanın uğurlu olduğunu onun cəmiyyətdə öz yerini tapmasında, töhfə verməsində, öz zəngin mənəviyyatı və insani keyfiyyətləri ilə ətrafdakılar arasında hörmət və rəğbət qazanmasında görürəm.

— Təhsilinizdən və iş fəaliyyətinizdən oxucularımıza az da olsa məlumat verə bilərsinizmi?

— Mənim iki ali təhsilim var. Bitirdiyim ixtisaslar tamamilə fərqlidir, hətta, ilk baxışda biri birinə müəyyən mənada ziddiyyət təşkil edir kimi görünür. İlk ali təhsilimi o vaxtkı Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında almışam. O vaxtlar uşaqları musiqiyə vermək dəbdə idi. Valideynlərim mənim musiqiçi olmağımı istəyirdilər. Təhsilimi bitirdikdən sonra, bir müddət aldığım ali peşə-ixtisas dərəcəsi üzrə çalışdım. Müəyyən müddətdən sonra bu mənə darıxdırıcı gəldi və mən fəaliyyət istiqamətimi dəyişmək qərarına gəldim. Bir müddət idarəçilik işlərində çalışdım, özümü fərqli sahələrdə sınadım. Bu fəaliyyət istiqaməti məni daxili işlər orqanlarına gətirib çıxardı. Əvvəl polis idarələrinin birində mülki işçi kimi kadrlar və onların işə qəbulu istiqamətində işə başladım. Sonradan zabit kimi DİO-na xidmətə qəbul, kadrların peşə hazırlığı, şəxsi heyətlə iş sahəsində xidmətimi davam etdirdim. Paralel olaraq ikinci ali təhsilimi ali Polis Akademiyasında aldım. Hüquq mühafizə orqanlarında 11 il xidmətim olub. Daha sonra aparıcı neft şirkətlərindən biri olan BP şirkətinə təhlükəsizlik üzrə təlimçi kimi dəvət aldım. Müəyyən zamandan sonra burada təlimlər üzrə rəhbər kimi çalışmağa başladım. Ümumilikdə BP Azərbaycan şirkətində 10 ildən yuxarı iş fəaliyyətim oldu.

— Sizi ADA-ya gətirən səbəb nə oldu?

— Özümü başqa sahələrdə də sınamaq istədiyim üçün yeni bir yol axtarışında idim. Bu yol məni ADA Universitetinə gətirdi. Burada mənimlə ilk olaraq prorektor Vəfa xanım Kazdal görüşdü. Daha sonra o, məni rektor Hafiz Paşayeva təqdim etdi. Hafiz müəllim söhbətimiz əsnasında mənə ADA məktəbində gələcək rolumla bağlı öz gözləntilərindən danışdı. Dediklərini olduğu kimi çatdırmağa çalışacağam: «Vaxtilə mən məktəbdə oxuyanda, bizim hərbi hazırlıq üzrə bir müəllimimiz var idi. Şagirdlər bəzən dəcəllik edirdilər, özlərini düz aparmırdılar, amma onu məktəbin koridorunda gördükdə dərhal özlərini yığışdırırdılar. Hər kəs ona həm çox hörmət edirdi, eyni zamanda, bir az çəkinirdi». Bu fikirlərdən mən artıq lazım olan mesajı almışdım. Hörmətli rektorun kriteriyaları mənə aydın oldu. Əslində bu rol mənə uyğun idi, çünki nizam-intizamı çox sevirəm, bu mənada özümə və başqalarına qarşı tələbkaram. Beləliklə 2019-cu ildən ADA Məktəbində Tələbə xidmətləri, valideynlərlə iş və etika üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışıram. Bizim yığcam və multifunksional komandamız var. Demək olar ki, məktəbin fəaliyyəti ilə bağlı bütün vəzifələri biz bu komanda ilə yerinə yetiririk.

— Samir müəllim, ADA Məktəbinin bir əməkdaşı olaraq onun yaranma ideyasından bəhs edə bilərsinizmi?

— Düzü, məktəbin yaranma ideyası barədə onu yaradan insanlar, ilk növbədə rektor Hafiz Paşayev və prorektor Vəfa xanım Kazdal daha yaxşı danışa bilər. Mən bu məktəbə gəldikdə o, artıq iki ay idi ki fəaliyyət göstərirdi. Qısaca onu deyə bilərəm ki, ADA məktəbi 2019-cu ildə yaranıb və burada yalnız X və XI sinif şagirdləri təhsil alır. Sevindirici haldır ki, artıq bu tədris ilindən etibarən, ADA ibtidai məktəbi də fəaliyyətə başlamışdır. Məlumdur ki, X və XI siniflər müəyyən mənada universitetə hazırlıq mərhələsidir. ADA məktəbin tədris proqramı nəinki universitetə hazırlığa uyğun qurulub, eyni zamanda, burada şagirdlərin hərtərəfli inkişafına da böyük önəm verilir. Belə ki, bizdə təmayülləşmə yoxdur, bütün fənlər eyni səviyyədə vacib sayılır və keçirilir. Hərtərəfli inkişaf dedikdə, biz yalnız sinif otağında ənənəvi təhsili nəzərdə tutmuruq, eyni zamanda, qeyri formal təhsili, dərsdənkənar fəaliyyəti də bura daxil edirik. Məktəbdə elə ab-hava yaradılıb ki, burada təhsil alan şagirdlər vaxtlarını səmərəli və maraqlı keçirdə bilsinlər. Etiraf edim ki, bu şəratin yaradılması elə də asan olmayıb. Hər kəsə məlumdur ki, tam orta təhsilin demək olar ki, son iki ilini şagirdlər fərdi hazırlıqlara getdikləri üçün bəzən məktəbə də getmirlər.

— Samir müəllim, ADA məktəbində təlim tədris prosesini və ümumilikdə tələbə-müəllim mühitini necə şərh edərdiniz?

— ADA məktəbində təhsil prinsipcə fərqlidir. Burada şagirdlər məktəbə böyük həvəslə gəlirlər. Bunun səbələrindən biri də odur ki, şagirdlər bizi seçməmişdən öncə sosial şəbəkələrdə səhifəmizi izləyib tədris prosesinin necə təşkil edilməsi ilə bağlı məlumatlı olurlar. Bu da onlarda məktəbdə yaradılan mühitə sevgi oyadır və əminlik yaradır ki, potensiallarını burada daha yaxşı realizə etmək imkanları olacaq. Bu səbəblərə görə şagirdlər sevərək, istəyərək öz sənədlərini ADA məktəbinə verirlər. Hərdən olur ki, hər hansı bir şagird yaxşı nəticə göstərə bilmir, müəyyən fənlərdən geri qalır, amma buna baxmayaraq, həmin şagird belə bu məktəbdən getmək istəmir.

Biz hər zaman vurğulayırıq ki, məkəbdə yalnız sinif otağında bilik almaq olmur. Bununla kifayətlənmək inkişaf edən təhsil standartlarına uyğun gəlmir. Məhz buna görə də biz dərsdənkənar fəaliyyətlərin təşkilinə böyük önəm veririk. Bunları «tələbə klubları» adlandırırıq. Bizdə müxtəlif sahələr üzrə bu cür klublar fəaliyyət göstərir. Çox vaxt bu klubları məktəbimizin məzunları, hazırkı ADA universitetinin tələbələri təşkil edir və aparır. Bütün bunlar da uşaqların emosional təfəkkürünün inkişafına dəstək vermiş olur. Şagirdlər bilikdən əlavə onlara lazım olan bacarıq və səriştələri sözügüdən klublarda qazanmış olurlar. Onlar burada komanda ilə işləmək bacarığına da yiyələnirlər. Biz şagirdlərə onu da təlqin edirik ki, əsl komanda işində önəmli olan hədəf yönümlü olmaqdır. Komanda üzvləri ilə hər hansı bir fikir ayrılığı və ya anlaşılmazlıqlar olarsa, bunu yekun nəticə naminə addamaq lazımdır. Çünki gələcəkdə iş həyatına atılan gənclərin ən böyük sıxıntılarından biri də həmkarları ilə ünsiyyət yaratmaq, necə deyərlər dil tapmaq, problemin yarandığı təqdirdə onun həlli üçün səyləri paylaşmaq bacarığıdır.

Bizim tələblərimizdən biri də şagirdlərin sosial aktiv olmasıdır. Bəzi şagirdlər dərsə məsuliyyətli yanaşsalar da aktiv olmurlar: tədbirlərdə, ictimai-sosial, ekoloji, xeyriyyəçilik layihələrdə, ümumiyyətlə, məktəbin sosial həyatında iştirak etmirlər. Biz bunun vacibliyini hər zaman şagirdlərimizin diqqətinə çatdırırıq. Biz milli kurikulumdan əlavə, İB kurikulumu da tədris edilir. İB proqramının əsas tələblərdən biri şagirdlərin yaradıcılığı, aktivliyi və xidmətidir. İB bunları fənn olaraq proqrama əsas şərtlərdən biri kimi daxil edib. Bu o deməkdir ki, hər bir şagird proqramda ayrılmış 150 saat ərzində yaradıcılığa, aktiv fəaliyyətə və çevrəsində olan icma üzvlərinə müəyyən xidmətlər, qayğı göstərməlidir. Şagird bu tələbləri yerinə yetirmədiyi halda proqramın sonunda diplom ala bilməyəcək. Bu yolla əslində İB proqramı şagirdlərin aktiv sosial həyata, cəmiyyətə töhfə verməyə cəlb olunmasını təmin edir.

— Samir müəllim, «Qara Şimşək» yeniyetmələr üçün hekayələr toplusunun müəllifisiniz. Bunu ərsəyə gətirmək fikri necə yarandı və ümumilikdə hekayələr toplusunun adı diqqəti cəlb edir…

— Mənim ilk yazdığım kitab «Təhlükəsizlik xidmətinin əsasları» adlanır. Bu daha əvvəlki işimlə bağlı idi. Kitab Elm və Təhsil Nazirliyində qrif alaraq özəl mühafizə xidməti əməkdaşlarının xüsusi hazırlığı üçün dərs vəsaiti kimi təsdiq olundu. Ümumiyyətlə, yazmaq həvəsi məndə hər zaman olub. Sadəcə buna bir az vaxtım çatmır. Son yazdığım hekayələr toplusu yeniyetmələr üçün nəzərdə tutulub. 15-17 yaş dövrünü əhatə edən yeniyetmələr üçün kitablar təəssüf ki, çox azdır. Məktəb illərindən hərbiyə böyük marağım olub. Bir hadisəni sizə danışmaq istəyirəm. 8-ci sinifdə oxuyan zaman bir gün məktəbimizin direktoru atama zəng edib onu məktəbə çağırdı. Valideyni məktəbə çağırılan və məsələnin nədən ibarət olduğunu bilməyən bir uşaq kimi açığı bir az narahat idim (Red: gülür). Sən demə, Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə təhsili davam etdirmək üçün məktəbimizə kvota olaraq 2 boş yer ayrılmışdı. Nümunəvi şagird olduğum üçün direktorumuz bu yerlərin birinə məni məsləhət görmüşdü və buna görə atamı məktəbə çağıraraq mənim hərbi liseyə keçməyimi təklif etmişdi. Bunu çox istəsəm də, valideynlərim o vaxt razılıq vermədilər. Lakin həyat elə gətirdi ki, bu və ya digər formada mən bu xidmətin gözəlliyini yaşayıb, duya bildim. Necə deyərlər, niyyətin hara mənzilin də ora. Sözügedən hekayələrdə də bir gəncin və onun sadiq dostu Şimşək adlı xidməti itin sərhəddə birgə hərbi xidməti, başlarına gələn hadisələr, sərgüzəştlər barədə bəhs olunur. Gənc sərhədçi hərbi xidmət müddətində Şimşəklə birgə keşməkeşli yollardan keçir və sonda sərhəddə baş verən hadisədə Şimşək qəhrəmanlıq göstərir. Hekayələr eyni zamanda məktəb illəri, sağlam həyat tərzi, idman, möhkəm iradə, dostluq, ilk məhəbbət barədədir.

— İstərdim baş redaktoru olduğunuz «ADAlilar Magazine» jurnalı haqqında da danışaq. Nə zaman fəaliyyətə başlayıb, daha çox hansı istiqamətdə yazılar dərc olunur?

— ADA məktəbinə təyinat aldığım ilk günlərdən ağlımda belə bir ideya var idi — məktəbin öz jurnalını dərc etdirmək. Rəhbərliyimiz də bunu dəstəklədi. Jurnalda olan bütün mövzular, yəni yazılar, hekayələr, illüstrasiyalar, şeirlər, fotoşəkillər, müsahibələr şagirdlərimizin məhsuludur. Jurnalımızın geniş redaksiyə heyəti var: texniki redaktor, kreativ redaktor, korrektorlar, fotoqraflar, illüstratorlar və s. Şagirdlərimiz bu jurnalda çox həvəslə iştirak edirlər. Artıq jurnalın 4 buraxılışı işıq üzü görüb, hazırda 5-ci buraxılış üzərində işlər gedir. ADAlilar jurnalı bir növ məktəbin fəaliyyətini, burada olan sosial həyatı, o cümlədən istedadlı gənclərimizi cəmiyyətə təqdim etmək üçün bir alətdir. Kampus qapalı olduğuna görə məktəbdə olanları kənardan görmək mümükün olmur. Jurnal ADA məktəbində necə bir mühitin olduğunu aydın göstərir. Jurnalın digər məqsədi isə şagirdləri maraqlı insanlarla tanış etməkdir. Biz mütəmadi olaraq şagirdlərimizi çalışdığı sahədə uğurlu olan insanlarla görüşdürürük. Bir neçə nümunəni deyə bilərəm: bu yaxınlarda şagirdlərimiz məşhur iş adamı və böyük bir şirkətin rəhbəri olan Mövlan Paşayevlə görüşdülər. Görüş olduqca maraqlı keçdi. Uşaqlar sərbəst şəkildə suallar hazırlayıb qonağa təqdim etdilər. Görüş bir saat nəzərdə tutulsa da, iki saata qədər davam etdi. Vaxtın necə keçdiyi hiss edilmədi belə. Müasir xalçaçı ekspert Faiq Əhmədlə də çox xoş və yaddaqalan bir görüşümüz oldu. BP şirkətinin prezidenti ilə də görüş təşkil etmişik. Qonaqlarımız arasında məşhur dirijor Fuad İbrahimov, fotoqraf-müxbir Reza Deqati, xalq rəssamı Arif Hüseynov, tarixçi alim Cəbi Bəhramov, Azərbaycana Birgə Yardım Təşkilatının (UAFA) rəhbəri Qven Börçell və bir sıra tanınmış iş adamları, hüquqşünaslar, yazıçılar, incəsənət nümayəndələri də vardır. İşlərinin çox olmasına baxmayaraq dəyərli insanlar şagirdlərimizə də zaman ayırırlar. Bütün bu görüşlərin təşkilatçıları da məhz şagirdlərimizdir. Özləri həmin adamlarla telefon əlaqəsi saxlayır, elektron poçt ünvanlarına mesaj göndərirlər, suallar hazırlayırlar, foto və video çəkilişlər aparırlar və s. Bu yaxınlarda daha bir möhtəşəm görüşün keçirilməsini planlayırıq. Bu istiqamətdə də artıq şagirdlərimiz müəyyən işləri görüblər. Mən kənardan sadəcə nəzarət edirəm, bütün öhdəliyi onlara vermişəm.

— Şagirdləriniz məzun olduqdan sonra yenidən bu komandada işləyə bilirlərmi?

— Çox gözəl sual oldu. Bəli, belə bir şans var. Bizim elə şagirdlərimiz var ki, məktəbi bitirdikdən sonra da bizim işlərdə fəal iştirak edirlər. Əslində, ADA məktəbinin məzunlarının şagirdlərlə birgə layihələrə sistemli şəkildə cəlb edilməsini planlayırıq. Nəticədə onlar da öz təcrübələrini təhsil alan şagirdlərlə paylaşmış olacaqlar.

— Bu çox gözəl təşəbbüsdür, Samir müəllim. Şagirdlərin bir peşəkar kimi yetişməsinə şərait yaradırsınız. Bu onların gələcəkdə karyera planlamasına da özünü müsbət tərəfdən göstərəcək. ADA Məktəbində oxumaq bir üstünlükdür, qürurdur. Şagirdlərin məzun olduqdan sonra gələcəkdəki iş avantajları haqqında danışmağınızı istərdim.

— Biz dərsdən əlavə olaraq gördüyümüz tədbirlərlə onların sosial məsuliyyətini formalaşdırmağa çalışırıq. Şagirdlər məktəbə qəbul olunduqları ilk dövrdə bəlkə də sosial məsuliyyətin nə olduğunu bilmirlər. Müəyyən zaman keçdikdən sonra bu məsuliyyət demək olar ki, bütün şagirdlərdə tədricən formalaşır. Artıq bir yeniyetmə olaraq (15-16 yaşlarında) cəmiyyətə nə verə biləcəkləri haqqında düşünməyə başlayırlar. Bəzi şagirdlərimiz digər dövlət məktəblərində təhsil alan aşağı sinif şagirdlərinə İngilis dili və digər fənlərdən dərs deməyə təşəbbüs göstərirlər, bununla da mentorluq bacarıqlarına yiyələnirlər. Eyni zamanda, bu cür fəaliyyətlər onların sosial məsuliyyət hissini artırır.

11-ci sinif şagirdlərimiz üçün karyera bələdçisi fənni keçirilir. Burada başlıca məqsəd uşaqları gələcək həyatlarında maraqlı ola biləcək sahələrlə tanış etməkdir. Bunun üçün ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən müxtəlif özəl şirkətlərə və dövlət təşkilatlarına səfərlər təşkil edirik ki, şagirdlər oradakı iş prosesi ilə tanış olsunlar. Ümid edirik ki, bu cür səfərlər onların gələcək karyera seçiminə müsbət təsir edəcək və onlar buna uyğun olaraq təhsillərini davam etdirmək üçün düzgün universitet, fakültə seçə biləcəklər. Məsələn, keçən il ali məhkəmə orqanlarına, hüquq şirkətlərinə də səfərlərimiz təşkil olunub. Bu gələcəkdə universitetimizin hüquq fakültəsində təhsil almaq arzusunda olan şagirdlərə də yol göstərmiş olacaq. Beləliklə, praktik işləri canlı izləməklə onlarda müəyyən mənada bu və ya digər sahə ilə bağlı təəssürat yaranmağa başlayır.

— Xoş və maraqlı müsahibəniz üçün sizə təşəkkür edirəm, Samir müəllim. Sonda gənclərimizə tövsiyyələrinizi eşitmək istərdik.

— Mən sizə təşəkkür edirəm, Günel xanım. Sualınızı bütün şablon məsləhətlərdən yan keçməklə cavablandırmaq istərdim. Hansı sahədə çalışmalarından asılı olmayaraq, onu ürəklə etməyə can atsınlar. Cəmiyyətə faydalı olmağa çalışsınlar. Eyni zamanda Azərbaycanın inkişafına töhfə versinlər. Bu çox vacibdir. Çünki bugünkü gündə gənclərimiz kənar təsirlərin nəticəsi qarşısında müəyyən mənada aciz qalırlar. Milli dəyərləri və milli kimliyini hər zaman üstün saxlamaq, onlara hörmətlə yanaşmaq olduqca vacibdir. Baxmayaraq ki, IB kurikulum «qlobal vətəndaş» olma modelini dəstəkləyir, biz eyni zamanda, milli köklərinə bağlı olan əsl vətəndaş yetişdirməyə çalışırıq.

© Əsrin Aydınları jurnalı

Tədqiqatçı Jurnalist: Günel Şəmilzadə

SMM, Fotoqraf: Toğrul Abdullayev

«Əsrin Aydınları» jurnalının dəyərli qonağı nasir, şair, tərcüməçi, kinodramaturq, «Şöhrət» ordenli Əməkdar incəsənət xadimi Baba Vəziroğludur.

— Baba müəllim, bir qədər uşaqlıq və gənclik illərinə qayıdaq. O illəri necə xatırlayırsınız?

— Uşaqlıq və gənclik illərimin hər anı yadımdadır. Bütün nağıllar, əfsanələr, həyat haqqında xülyalar, fantaziyaların hamısı o dövrə təsadüf edir. Sonra monoton bir həyat başlayır və bütün günlər bir-birinə oxşayır. Bununla bağlı belə bir şeirim də var:

Sənsiz keçən günlərim oxşayır bir-birinə,

Sənsiz keçən günlərin yaxşısı-pisi yoxdur.

O illərin bütün məqamları yadımdadır. Sadəcə qlobal şəkildə baxanda xoşbəxt olduğum bir dövr, bir mərhələ var idi. O da uşaqlıq dövrüm idi. Onu zərrə-zərrə ayıranda görürsən ki, hər bir anında xoşbəxt olmuşam. Qayğısız, gələcəyə ümidlə dolu günlər idi. Bizim uşaqlığımızda konkret kim olacağınla bağlı bir fikir yox idi. Əsas ona inanırdıq ki, bizi gözəl gələcək gözləyir. Necə ki, səhrada yol gedən səyyahın gözünə şırıltılı bulaqlar, gözəl təbiət, quşlar, çiçəklər dolu xəyallar görsənir. Əgər səhrada gedən insanın belə xəyalları olmasa, həmin dəqiqə tükənər, ümidini itirər. Hətta gücü olsa belə, səhrada məhv olub gedər. Uşaqlıq vaxtında həyat bizim üçün elə idi. Bu mənada bir rus yazıçısının fikri yadıma düşdü. O, belə deyirdi: «İnsan yaşlananda qocalmır ki. İnsan o vaxt qocalır ki, harasa dırmaşmaqdan, can atmaqdan yorulur, usanır». Bu hətta 25 yaşında da baş verə bilər. Həm də bütün ilklər o dövrdə baş verir. İlk məhəbbət, ilk sevgi məktubu, ilk müəllim, ilk məktəb, ilk Vətən. O zaman Vətən doğulduğun kiçik koma və yaşadığın bir kəndi əhatə edir. Hər şeyin ilki o zaman olur. Hər şey həyatda bir dəfə baş verir. Dünyada heç nə təkrarlanmır. Bir dəfə olur və bitir.

— Baba müəllim, nə zaman reallıqdan çıxıb romantik olursunuz?

— Yalnız yazı masasının arxasında romantikəm. Həmin vaxt səma, ruhlar və özümlə danışıram. Amma günün əksər vaxtlarında realist və praqmatikəm. Bəzən o ilahi məqamlarda kənddə böyüdüyüm balaca evimizə guya balaca Baba Vəziroğlunu tapmağa gedirəm. Təbii ki, mən onu orada tapa bilmirəm. Real, amansız həyat insanın bütün təsəvvürlərini darmadağın edir. Bircə buna çox sevinirəm ki, uşaq Baba Vəziroğlunu orada tək qoymamışam və öz içimdə gətirmişəm. Həmişə bununla fəxr edirəm. Elə insanlar var ki, uşaqlığını olduğu yerdə qoyur və tamamilə başqa bir insana dönüşür. O cür insanlardan həmişə qorxmaq lazımdır.

—Baba müəllim, yazdığınız ilk şeir, şeirlərinizdən yaranan təəssüratlar haqqında danışa bilərsinizmi? Necə oldu ki, şeir yazmağa başladınız?

— Mənə elə gəlir ki, bütün insanlar bir dəfə də olsa şeir yazırlar. Yazdıqları həmin şeiri ya kağıza köçürür, ya ürəyində saxlayır, ya da bu barədə düşünürlər. Yəni insan həyatında bir neçə misra da olsa şeir yazır. Nədən yaranır bu? İnsan lüğət dilini öyrənəndə ondan informasiya kimi istifadə edir. Əsasən, hissiyatların ifadəsindən söhbət gedir. İnsan görür ki, adi lüğət tərkibli sözlərlə özünü ifadə edə bilmir. Məsələn: Bir adamı çox istədiyin zaman ona sadəcə iformativ dildə səni çox sevirəm, sənsiz çox darıxıram desən, bu yetərli olmayacaq. İnsan sevgisini elə ifadə etmək istəyir ki, həmin insanın yeddi qatından belə keçsin. Ona görə burada yeganə dil poetik dil, bədii dildir. Bu səbəbdən hamı şair ola bilmir. Ona görə hamı şair olmur ki, ifadə etmək istədiklərini poetik dillə demək istəyir amma bacarmır. Yəni sözünün gücü çatmır. O zaman başqa şairləri oxuyur, onlardan misal gətirir. Mən də guya ilk məhəbbət məktubu yazanda görmüşəm ki, sözümün qüdrəti çatmır. Tez Bəxtiyar Vahabzadə, Nüsrət Kəsəmənlidən sitat gətirmişəm. Düzdür, bunlar şərti şəkildə ilk sevgi məktublarıdır. Çünki orada sevgidən heç nə yoxdur və nə yaxşı ki yoxdur. Hissiyatlar o qədər təmiz və safdır ki, dünyanın çirkinlikləri ora sızmır. Kitablarımın birində yazmışam: «İlk məhəbbət bizim uydurduğumuz bir nağıldır. Onun reallıqla heç bir əlaqəsi yoxdur. İlk məhəbbət deyəndə bir soyuq qış günü kənddə odunla qızınan balaca sinif otağı və qarşımda oturan qızın ayazdan, şaxtadan qızarmış və mürəkkəbə bulaşmış barmaqları ağlıma gəlir. İlk məhəbbət deyəndə ağlıma ancaq o barmaqlar gəlir. Nə qızın adını xatırlayıram, nə onun siması yadıma gəlir». Mənə elə gəlir ki, hətta ilk sevgi məktubunu da o barmaqlar yazıb. Sən demə əsl məhəbbət elə o imiş. Bəlkə də bizi digər canlılardan fərqləndirən budur ki, biz bu nağılları uydururuq və özümüzü inandırmağa çalışırıq. Çünki yaşamaq üçün mütləq bu nağıllar lazımdır. Mirzə Cəlildə də belə bir ifadə var. «Həyat ondan ibarət deyil ki, təkcə işə gedib sonra gəlib bozbaş yeyib yatasan. Həyat çox maraqlıdır, çox yaşamalıdır». Ona görə bizi yaşadan məhz o nağıllardır. Dostluq, sədaqət, sevgi haqqında nə cür nağıllar uydurmuşuq. Bizim uydurduğumuz nağıllar mütləq bizim maraqlı, gözəl yaşamağımız üçün lazımdır. Nağıllara inanmayan, uşaqlığını itirən insanlardan qorxmaq lazımdır. Həyatı gərək olduğu kimi, acıları, iztirabları, bütün reallıqları ilə yazasan. Onu da etiraf edim ki, mənim nəsrim çox ağırdır. İnsanlar onu oxuyanda özlərindən belə diksinirlər. Çünki onların öz həyatıdır. Yəni eybəcər insan özünü güzgüdə görmək istəmir. Təxminən 6-cı sinifdə oxuyurdum, ilk şeirlərimi xalq şairi Musa Yaquba göndərdim. Daha sonra gördüm ki, Musa Yaqubun ön sözü ilə şeirlər rayon qəzetində dərc olunub. Əsərlərimin bəlkə də çoxunun adı yadımda deyil, amma onların arasında «Qocalar» və «Çinar» şeirləri yadımda qalıb. Musa Yaqubun tərifi ilə o şeirlər dərc olunmuşdu.

—Baba müəllim, kitablara olan böyük sevginizdən də xəbərimiz var. Bəs bu sevgi necə yarandı?

— İlk dəfə şeirlərim rayon qəzetində çap olunandan sonra Musa müəllim mənə 3 manat qonarar yazmışdı. O zaman sovet pulu ilə 3 manat böyük pul idi və kitablar da qəpik-quruşa idi. Həmin pulla rayon mərkəzindən un kisəsi dolu kitab aldım. Rayondan bizim kəndə 35 km məsafə olardı. Onda maşın, avtobus yox idi. Həmin kitabları qarlı qış günündə piyada çiynimdə evə gətirdim. Kitablarla çətin bir yol keçdim və aramızda əbədi dostluq yarandı. Ən sədaqətli dostum və əbədi yol-yoldaşım kitabdır. Mən o kitabların həvəsi ilə Bakı Dövlət Univsitetinə qəbul oldum, sonra Moskvada, Bolqarıstanda ali kursları bitirdim. Bu gün də kitabla bir yerdəyəm. Baxmayaraq ki, o diplomları evdə qoymuşam və hazırda mənə lazım deyillər. Amma onların mənə verdiyi bilik vacibdir. Bu gün də özümü şagird, tələbə kimi hiss edirəm. Öyrənirəm, oxuyuram. Dinləməyi danışmaqdan daha çox sevirəm. Fikirləşirəm ki, bildiyimi onsuz da bilirəm. Amma dinləyərkən bilmədiklərimi daha çox öyrənirəm.

—Baba müəllim, sizcə uğur qazanmaq zəhmətdən keçir, yoxsa sadəcə qismətdir?

— Uğur əldə etmək üçün hər ikisi vacibdir. Bütün insanlar istedadlı doğulurlar. Allah hər kəsə bir damcı da olsa genetik istedad, qabiliyyət verir. Konkret müstəvidə danışsaq, bütün insanlar şair doğulurlar. Amma sonradan şair olmağı da bacarmaq lazımdır. Doğulmaq işin çox az bir faizidir. Sonra üstünə o qədər əlavələr etməlisən ki, gecə-gündüz çalışmaq, oxumaq, öyrənmək, dünyanı dərk etmək, insanları oxumağı bacarmaq lazımdır. İstedadlı yazıçının gözləri rentgen şüaları kimidir. Bunun üçün də insanları, flora-faunanı, heyvanlar aləmini belə tanımalısan. Yəni zəngin biliyə malik insan olmalısan. Bir də mütləq şəkildə şans da olmalıdır. Dəfələrlə ürək ağrısı ilə demişəm, bizdən də istedadlı, qabiliyyətli insanlar var ki, tale onlara bir balaca şans verməyib. O şans olmadığı üçün həyatdan hissiz, soyuq, vaxtsız çıxıb gediblər. Ona görə Azərbaycanda qızlar üçün belə bir misal var: «Özün gözəl olunca, bəxtin gözəl olsun». Bu böyük həqiqətdir. Bir formulası da var. Bu artıq bəşəri formuladır ki, şanslı insan odur ki, lazımı vaxtda lazımı yerdə olsun. Lazımı vaxtda və lazımı yerdə olmaq üçün yenə Allahın bir naxışı lazımdır. Çünki evdə oturub nə zaman, harada olacağını bilməzsən. Sanki insana bir mesaj gəlir ki, filan vaxtda filan yerdə olmalısan. Bunun üçün düşünürəm, mütləq şans lazımdır. Görünür, bunları Allah öz sevimli bəndələrinə verir.

—Baba müəllim, həyat çox rəngarəngdir. Bu 70 illik ömrünüzü hansı rənglərlə boyayardınız, yaxud hansı rəngdə görürsünüz?

—Həyatın rəngləri sonsuzdur. İsmayıllıda Babadağına qalxın və görün Allah necə rənglər yaradıb. Ondan sonra 7 cür rəngin olduğunu unudacaqsınız. Çünki bir rəngin milyon çaları var. Ona görə Allahın yaratdığı bütün rəngləri sevirəm. İnsan ovqatına, yaş mərhələsinə, sənətinə, yoluna uyğun bütün rənglər gözəldir. Əsas da ovqatla bağlıdır. Adətən Şərqdə qara rəngləri sevirlər. Ümumiyyətlə, qara, tünd rənglərdən heç xoşum gəlmir. Əlvan rəngləri sevirəm. Çünki əlvan rənglər insanı həyata çağırır. Bəlkə də nə vaxtsa qara rəng də gözəl olub. Amma Şərq cəhaləti qara rəngin adını o qədər bədnam edib ki, artıq qara rəng görəndə insanı xof basır. Halbuki, bütün rənglər Allahındır. Qara rəng həmişə poeziyanın nifrət hədəfindədir.

—Baba müəllim, istərdik şeirlərinizə yazılan mahnılarla bağlı da danışaq. Azərbaycanda çox görkəmli sənətkarlar sizin şeirlərinizə yazılan mahnıları ifa edib. Onlarla bağlı xatirələrinizi bilmək istərdik. Bu bəstələr necə yarandı?

— Mahnı yaradıcılığım, debüt çox gənc yaşlarında olub. Yaşca məndən böyük olmasına baxmayaraq böyük bəstəkarımız Telman Hacıyev ilə çox gözəl dostluğumuz var idi. Bir gün onların evində çay içirdik. Gördük, bəstəkar Firəngiz Babayeva və Oqtay Rəcəbov gəldilər. Onlar cavan bəstəkarlar idi. Həmişə Telman müəllimdən məsləhət alardılar. Melodiya gətirmişdilər, Telman müəllim də çox bəyənmişdi. Amma melodiyanın sözləri yox idi. Həmin vaxt Telman müəllim dedi ki, şair oturub burada, sözlərini elə ona yazdıraq. Həmin gün melodiyaya mahnı sözlərini yazdım. Hər şey tam təsadüfən oldu. Həmin vaxt iki mahnı yazdım. Firəngiz Babayeva üçün «Tövbə», Oktay Rəcəbov üçün isə «Sevərsənmi» mahnısını yazdım. Demək olar ki, hər ikisi bu gün də məşhurdur. Mahnı yazılandan bir ay sonra dekabrın 31-i Azərbaycan Televiziyasında böyük bir bayram proqramında bu iki əsər ölməz sənətkarımız Şövkət xanım Ələkbərovanın ifasında səsləndi. O zaman yaxşı mahnılar bir günün içində məşhur olurdu. Qış tətili bitdi. Yanvarda universitetə gələndə artıq məşhur idim. Çünkü o zaman bu, görünməmiş bir şey idi. Mahnı yaradıcılığım elə o gündən başladı. İlk gündən professional bəstəkarlar, sənətkarlar, böyük müəllimlərlə işləməyə başladım. Ona görə də yolum uğurlu oldu. Sonradan demək olar ki, bütün bəstəkarlarla çalışmışam. Emin Sabitoğlu, Elza İbrahimova, Oqtay Kazımi, Telman Hacıyev, Ramiz Mirişli, Eldar Mansurov, Faiq Sücəddinov, Azər Dadaşov və demək olar bütün bəstəkarlarla əməkdaşlıq etmişəm. Bəstəkar Kamal müəllimin bəstələdiyi 40-dan çox melodiyaya mahnı yazmışam. Demək olar hamısı məşhurlaşıb. Ulu Öndər Heydər Əliyevin 75 illiyinə Kamal müəllimin bəstələdiyi musiqiyə «Sən elə bir zirvəsən» şeirini yazdım. İlk dəfə bu mahnı 9 mayda 4 ifaçının, Ağadadaş Ağayev, Briliyant Dadaşova, İlqar Muradov, Ruhəngiz Allahverdiyevanın ifasında səsləndirildi. Yaşar Baxışın studiyasında səhərə qədər məşq etdilər. Günorta saat 12-yə mahnı artıq hazır oldu. Space TV-də Heydər Əliyevin fəaliyyəti və həyatı ilə bağlı kliplə axşam saat 17:00–da efirdə yayımlandı. Mahnı Ulu Öndərin xoşuna gəlmişdi və onu çox bəyənmişdi. O zaman bu əsər çox da səslənmirdi efirlərdə. Mənə elə gəlir ki, bu Heydər Əliyevin böyük təvazökarlığından irəli gəlirdi. İstəmirdi ki, onu tərənnüm edən belə bir mahnı efirdə tez-tez olsun. Bu mahnı Heydər Əliyev dünyasını dəyişəndən sonra əbədi həyatını qazandı. Sanki bu mahnını eşidəndə, dərk elədik ki, biz kimi itirmişik. Yadımdadır, 2003-cü ildə Heydər Əliyev artıq dünyasını dəyişmişdi, cənab Prezident İlham Əliyev Respublika sarayında yeni prezident kimi and içirdi. Andiçmə bitəndən sonra Ağadadaş Ağayevin ifasında bu mahnı səsləndi. Təsəvvür edin, belə bir gündə hamı kövrəldi. O zaman yanımda bu yaxınlarda rəhmətə gedən SOCAR-ın birinci müavini Xoşbəxt Yusifzadə oturmuşdu. Hamı kövrəlmişdi, amma Xoşbəxt müəllim hönkür-hönkür ağlayırdı. O vaxt Xoşbəxt müəllim söylədi ki, bu mahnını eşidəndə bütün həyatım, Ulu Öndərlə sevincli, kədərli məqamlarımız gözümün qabağından film kimi keçdi. Ondan sonra bu mahnı himnə çevrildi sanki. Bir daha Azərbaycan xalqı fərqində oldu ki, belə bir dahi şəxsiyyət artıq həyatda yoxdur.

—Baba müəllim, bu gün müxtəlif peşələrdə savadlı gənclərimiz çoxdur. Dövrümüzün gənclərinə nə tövsiyələriniz olardı?

—Çalışmaq, oxumaq, öyrənmək vacibdir. Bunu mən demirəm, Nizami Gəncəvi təxminən min il qabaq deyib ki, bir insan o biri insandan yalnız elminə, savadına görə üstün ola bilər. Qalan heç bir şeyə görə üstün ola bilməz. Ulu Öndər Heydər Əliyevin ən böyük şüarı bu idi: «Təhsil millətin gələcəyidir». Çünkü təhsilin içində mədəniyyət, insaniyyət, siyasət, bir sözlə, hər şey var. Təhsilsiz insan heç bir şey edə bilməz. 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə əsgərlərimiz ön cəbhədə, cənab Prezident İlham Əliyev arxa cəbhədə dünya mətbuatını öz tutarlı cavabları ilə susdura bilirdi. Təsəvvür edin, cənab Prezidentimiz dünyanın bir çox aparıcı dillərində xarici jurnalistlərin çaşdırıcı suallarını tarixi, siyasi, coğrafi bilgisi ilə cavablandırırdı. Savad, bilik, təhsil, elm hər şey sözünü deyirdi. Həmişə deyirəm ki, Allah cənab Prezidentimizi qorusun. Mən şanslıyam ki, bu dövrü gördüm. Yeddi dəfə azad Şuşada, bir dəfə də Laçında olmuşam. Yüz illərlə həyata keçməyən tarixi hadisəni bizə yaşadan Ali Baş Komandana, qüdrətli ordumuza, əziz şəhidlərimizə minnətdarıq. 44 günlük ikinci Qarabağ müharibəsi və bir gün ərzində həyata keçirilən antiterror əməliyyatı ilə Azərbaycan öz suverenliyini, ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. Möcüzələr adətən nağıllarda olur. Həyatda isə möcüzələri insanlar yaradır. Biz ona görə xoşbəxt olduq ki, bizim dövrümüzdə torpaqlarımız azad oldu və bu dünyadan nigaran getməyəcəyik. Bu gün şəhidlərimizin ruhu şaddır. Həmişə Şəhidlər Xiyabanına necə ağlar gəlirdimsə, elə də qayıdırdım. Amma bu gün qürurla Şəhidlər Xiyabanına gəlirəm. Sanki şəhid məzarlarının üzərindəki şəkillər də artıq qəmgin görünmürlər. Çünkü insan tək cismdən ibarət deyil axı, insanda əsas ruhdur. Həmişə çıxış edəndə deyirdim ki, şəhidlərimizi cismani ziyarətə gəlirik, amma ruhları nigarandır. Amma o gün söylədim ki, artıq o ruhlar daha nigaran deyil. Onu da qeyd edim ki, 44 gündə 30-dan çox şeir yazdım. Onların hamısı demək olar ki, mahnıya çevrildi. Zəfər şeirini isə zəfərdən öncə yazdım. Əvvəl şeiri yazdım daha sonra Kamal müəllim onu musiqiyə çevirdi. Onu həm Mirələm Mirələmov, həm də Ağadadaş Ağayev ifa edib. Amma ilk dəfə onu şeir kimi Şuşaya səfərimdə oxudum. Ondan sonra söz verdim ki, hər yerdə çıxışıma bu şeirlə başlayacam. Çünkü o şeirdə hər şey, keçdiyimiz yol, xalq, şəhidlərimiz və Ali Baş Komandanın rəhbərliyi var. Allah Azərbaycanımızı, dövlətimizi, Ali Baş Komandanımızı qorusun!

— Hörmətli Baba müəllim, müsahibəniz üçün sizə təşəkkür edirəm, sizə möhkəm can sağlığı, yaradıcılığınızda isə daima uğurlar arzulayıram.

— Məndə sizə və jurnalınızın rəhbərliyinə, əməkdaşlarınıza müvəffəqiyyətlər arzulayıram. Jurnalınızın ömrü uzun olsun!

© Əsrin Aydınları jurnalı

Tədqiqatçı Jurnalist: Günel Şəmilzadə

SMM, Fotoqraf: Toğrul Abdullayev

«Əsrin aydınları» jurnalının dəyərli qonağı əməkdar hüquqşünas, III dərəcəli Dövlət Ədliyyə müşaviri (Ədliyyə general-mayoru), Qarabağ müharibəsi veteranı və əmək veteranı, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurası idarə heyətinin üzvü, Binəqədi rayonu Ağsaqqallar Şurasının sədri, kino məsləhətçisi Akif Rəfiyevdir.

Akif Bəşir oğlu Rəfiyev Respublika ictimaiyyəti tərəfindən öz ixtisasını mükəmməl bilən, təvazökar, xalqa səmimi olan, gənc hüquqşünaslara qayğı ilə yanaşan ziyalı kimi tanınır. O, fəaliyyəti ərzində ixtisası üzrə bir neçə xüsusi kurs bitirmişdir. A.B.Rəfiyev rəhbər vəzifədə işlədiyi müddət ərzində Prezident Aparatında, Milli Məclis iclaslarında, Nazirlər Kabinetində keçirilən müşavirlərdə hüquqa aid bir sıra məsələlərdə fəal iştirak etmişdir. Akif Rəfiyev məşhur Rəfibəylilər soy kökündəndir. O, bir sıra ictimai təşkilatların üzvü və ya fəxri üzvü seçilmişdir. 1998-ci ilin dekabr ayında ona III dərəcəli Dövlət Ədliyyə müşaviri (Ədliyyə general-mayoru) rütbəsi verilmişdir. 2005-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. 2015-ci il 28 fevral tarixində Bakı şəhəri Binəqədi rayonu Ağsaqqallar Şurasının sədri seçilmişdir. 2016-cı il 18 mart tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə Respublikada ictimai-siyasi fəaliyyətinə görə «Fəxri diplom» ilə təltif edilmişdir. Çalışdığı müddət ərzində hüquq jurnallarında məqalələr və müsahibələri, hüquqşünaslığın ayrı-ayrı aktual məsələ və problemlərinə dair 100-dən artıq çıxışları olmuşdur. Hüquq sahəsi üzrə bir sıra televiziya verilişlərində açılan rubrikalara rəhbərlik etmiş, canlı dialoqların təşkilatçısı və onların aparıcısı olmuşdur. A.B.Rəfiyev eyni zamanda, kiçik həcimli «Sübh çağı qətl», «Analıq», «Ailənin faciəsi», «Bəy», «Müstəntiqin məharəti» adlı hekayələrin müəllifidir.

— Salam, xoş gördük hörmətli Akif müəllim. Sizi «Əsrin aydınları» jurnalının müsahibləri arasında görməkdən çox məmnunuq. Akif müəllim, mənsub olduğu məşhur Rəfibəylilər soyundan, həyatınız və fəaliyyətinizlə bağlı məlumatımız olsa da, istərdik ki, özünüzü oxucularımıza məhz sizin dilinizdən təqdim edək.

— 1936-cı il, martın 23-də Gəncə şəhərində anadan olmuşam. Orta təhsilimi Gəncə şəhərində yerləşən 2 saylı orta məktəbdə almışam. 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Hüquq fakültəsinə daxil olmuşam. 1960-cı ildə oradan məzun olmuşam. Nəslimizin 400 ildən artıq tarixi var. Ümumiyətlə, Rəfibəylilər 16 soyadı daşıyır: Rəfibəyli, Rəfili, Rəfizadə, Rəfibəyov, Rəfiyev. Türkiyədə isə 3 soyad — Arran, Sayqın, Əsgəran. Orta Asiyada da nəslimizin davamçıları var. 1920-ci ildən 1949-cu ilə qədər nəslimiz 9 dəfə sürgün olunub. Hələ mən güllənənləri, öldürülənləri demirəm. Ona görə də bizim nəsildə hətta Kərimov, Kərimli, Rəcəbov, Babayev kimi soyadlar daşıyanlar da az deyil.

— Akif müəllim, hüquq mühafizə sahəsində 42 illik fasiləsiz fəaliyyətiniz olub. O illərə qayıdıb keçdiyiniz yola nəzər salsaq, hansı xatirələrinizi bizimlə bölüşə bilərsiniz?

— Bəli, Günel xanım, ilk olaraq 1960-1961-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası İnstitutunda ekspert-kriminalist kimi fəaliyyətə başlamışam. Daha sonra ardıcıl olaraq 1961-1964-cü illərdə Şəmkir rayon prokuronunun köməkçisi, 1964-1966-cı illərdə Azərbaycan SSR Prokurorluğunda şöbə prokuroru, 1966-1970-ci illərdə İsmayıllı rayon prokuroru, 1970-1976-cı illərdə Mingəçevir şəhər prokuroru, 1976-1979-cu illərdə Zaqatala rayon prokuroru, 1979-1981-ci illərdə Sumqayıt şəhər prokuroru işləmişəm. 1982-ci ilin yanvarından 1989-cu ilin avqust ayına kimi Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin İstintaq İdarəsinin rəisi və Nazirliyin Kollegiya üzvü təyin edilmişəm. 1989-1991-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışam. 1991-ci ilin avqust ayında Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyindən təqaüdə ayrılmışam. 1991-2002-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışam.

— Məlum olduğu kimi ölkəmiz müstəqillik əldə etdikdən sonra bir çox sahələrdə köklü dəyişikliklər və islahatlar aparılmışdır. Deyərdim ki, ən önəmli və vacib sahələrdən biri də məhz ədliyyə orqanları idi. Sizin nazir müavini təyin edilməniz də ədliyyə orqanlarının cəmiyyətimizdə rolu və əhəmiyyətinin artdığı zamana təsadüf edir. Bu sahədəki xidmətlərinizdən danışa bilərsinizmi?

— Bəli, həqiqətən də həmin dövrdə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin funksiya və fəaliyyəti genişlənir, yeni struktur dəyişikliklər edilirdi. Nazirlikdə ilk dəfə olaraq İstintaq Aparatı, Məhkəmə Nəzarətçiləri və Məhkəmə İcraçıları İnstitutu, eləcə də Nazirliyin nəzdində Bələdiyyələrlə İş və Bələdiyyələrə Metodoloji Yardım Mərkəzi yaradılmışdır. Qeyd edim ki, nazir müavini vəzifəsinə təyin edildikdən sonra Avropa Şurası xətti üzrə dəfələrlə Respublikada keçirilən seminar və konfranslara rəhbərlik etmiş, yeni yaradılan bələdiyyələrlə bağlı bir sıra təşkilati və təcrübi işləri həyata keçirmişəm. Bu məqsədlə mətbuatda çıxış etməklə yanaşı, ərazi üzrə seminar və müşavirələr də keçirmişəm. Bütün bunlar təcrübədə öz müsbət nəticələrini vermişdir. Ədliyyə Nazirliyi sistemində işlədiyim müddət ərzində bir sıra xarici ölkələrə səfərlər etmiş, beynəlxalq görüşlərin fəal iştirakçılarından olmuşam. ABŞ, İngiltərə, Fransa, İtaliya, Türkiyə, İran, Çexslovakiya, Almaniya, Bolqarıstan, Banqladeş və başqa ölkələrə dəfələrlə səfərlərim olub. Qanunvericilik və ədliyyə sahəsi üzrə Respublikamıza gələn rəsmi xarici qonaqları qəbul etmiş, tədbirlərin keçirilməsinə rəhbərlik etmişəm. Bir məsələni də qeyd edim ki, ədliyyə işçilərinin vahid geyim forması və onlara rütbə dərəcələrinin verilməsi təklifini də ilk dəfə mən irəli sürmüşəm. 1996-cı ildə Milli Məclis tərəfindən bu barədə qanunun qəbul olunmasına nail olmuşam. Bu sahədə gördüyüm işlər və xidmətlərim 65 illik yubileyim ərəfəsində Ədliyyə Nazirliyinin rəhbərliyi tərəfindən mənə ünvanlanan rəsmi sənəddə də qiymətləndirilib.

— Akif müəllim, dövlət qulluğunda gərgin işləməyinizə baxmayaraq, bilirik ki, ədəbi həyatla da yaxından maraqlanmış, bir sıra əsərlərə rəy vermisiniz. Hətta bütün bunlardan əlavə bir neçə kiçik həcimli hekayələrin də müəllifisiniz. Bu istiqamətdəki fəaliyyətinizdən bəhs edə bilərsinizmi?

— Ötən illər ərzində bir sıra jurnal və qəzetlərin redaksiya heyətinin üzvü seçilmişəm. Gürcüstanda çap olunan yeni «Molla Nəsrəddin» jurnalının, «Açıq söz», «And» və s. qəzetlərin redaksiya heyətinin üzvüyəm. Cəmşid Əmirovun detektiv janrında yazmış olduğu «Şəhər alovlanır» povestinə rəy vermiş və Mehman Mehmanovun 1991-ci ildə çap olunmuş «Qanlı əlcək» adlı məhkəmə oçerklərinə ön söz yazmışam. Həmçinin, Əhməd İsayevin «Gəncə və gəncəlilər» kitabına, tədqiqatçı-jurnalist Vəsimə İsmayılqızının redaktorluğu ilə 2001-ci ildə buraxılmış «Goranboy ensiklopediyası”na, Anarın „Bu gün də var“ əsərinə və s. bu kimi bir sıra əsərlərə rəy vermiş və ya münasibət bildirmişəm. Ədilxan Ziyadxanovun „Azərbaycan“, Nağıbəy Şeyxzamanovun „Azərbaycanın istiqlal mücahidləri, xatirələrim“ kitablarının tanınmış tədqiqatçı-jurnalist Xanlar Bayramovun vasitəsilə Türkiyədən gətirilib Azərbaycan dilinə tərcümə edilməsində yaxından iştirak etmişəm. Bütün bunların hamısı şəxsi təşəbbüsüm ilə olub. Ədəbiyyat sahəsindəki xidmətlərimə görə „Rəsul Rza“ mükafatını almışam. Azərbaycan kinostudiyosunun çəkdiyi „O qızı tapın“, „Bircəciyim“, „Dronqo“ bədii filmlərinin əsas məsləhətçilərindən biri olmuşam.

— Akif müəllim, geniş və çoxşaxəli fəaliyyətinizlə gənclərimizə hər zaman örnəksiniz. Bügünkü gənclərimizin fəaliyyətini necə qiymətləndirirsiniz və onlara nə kimi tövsiyələriniz var?

— İndiki gənclərdə dinləmə qabiliyyətinin zəiflədiyini hiss edirəm. Məhz bu səbəbdən də gənc ailələrdə münaqişələr, boşanmalar təəssüf ki, artıb. Ölkəmizdə boşanma statistikası çox acınacaqlıdır. Çalışdığım illərdə Respublika Prokurorluğunda, Daxili İşlər Nazirliyində ən çox vətəndaş qəbul edən məhz mən idim. Hər kəs mənə insanlara bu qədər vaxt ayırdığım üçün irad tuturdu. Bilirsiniz, o insanlar problemlərini dinləyəcək, onlara kömək edəcək, zaman ayıracaq birini axtarırlar. Düzdür, çox zaman mənə aidiyyatı olmayan problemlərlə gələn insanları da dinləyirdim. Bütün rayon, kənd və qəsəbələrdən gələn sakinləri dinləyə-dinləyə onların verdikləri məlumatlar üzərindən bir çox müəsisələrin, işçilərin iş prinsiplərindəki nöqsanlardan xəbərdar olurdum. Buna görə qəbuluma gələn hər bir vətəndaş mənə minnətdarlığını bildirirdi. Bir gün bir vətəndaş ucqar rayonlarımızdan birindən gəlmişdi. Mən onun problemini dinlədim, müəyyən məsləhət və tövsiyələrimi verdim. Sonda o insan pozulmuş hüquqlarının bərpası üçün mənə təşəkkür etdi.

— Ulu Öndər cənab Heydər Əliyevlə bağlı görüşünüzdən danışmağınızı istərdik, Akif müəllim.

— Bütün ömrünü müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurulmasına və inkişafına həsr etmiş dahi Heydər Əliyev şəxsiyyəti bizim hər birimizin qəlbində əbədiyaşar lider olaraq yaşayacaq. Ulu Öndər cənab Heydər Əliyev çox səbirli, diqqətcil insan idi. İnsanları çox böyük səbir və təmkinlə dinləyərdi. Görüşümüz xoş təəssüratlarla dolu keçərdi. Yadımdadır cənab Heydər Əliyevin qəbulunda olarkən mənə dedi ki, «başqa rayonlarla müqayisədə Sumqayıtda çox yaxşı işləyibsiniz. Belə qərara gəlmişik ki, sizi prokurorluq sistemindən daxili işlər sisteminə keçirək. DİN-də İstintaq İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışacaqsınız». Məndən etirazımın olub-olmadığını soruşdu, dedim ki, necə məsləhət bilirsinizsə, elə də olsun. Mərkəzi Komitədən çıxıb A. Zamanovun yanına gəldim. Məni təbrik elədi və dedi ki, cənab Heydər Əliyev sənin işini bəyəndiyi üçün Azərbaycanda qalmanı məsləhət bilib. Beləliklə, o vaxtın qaydalarına uyğun olaraq Mərkəzi Komitənin Bürosuna gəldim və büroda məni DİN-in İstintaq İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təsdiq elədilər.

— Qarabağ cinayətlərinin siz də şahidi olmusunuz. İstərdim, o illərdəki proseslərdən danışasınız.

— Təcavüzkar Ermənistan öz havadarlarının köməyi ilə Azərbaycan ərazisinin 20 faizini işğal etmişdi. O illərdə dəhşətli faciələr ard arda törədilmişdi. İşimlə əlaqədar olaraq mənim Qarabağa səfərlərim çox olurdu. Müharibə illərini çox böyük ürək ağrısı ilə xatırlayıram. Ermənilər Əsgəran yolunu kəsmişdilər. 20 noyabr hadisəsi ərəfəsində yol bağlanmışdı və biz Əsgərandan keçib, Dağlıq Qarabağa gedə bilmirdik. Yalnız Ağdamda dayana bilirdik, qərargahımız oradaydı. Bundan sonrakı fəaliyyətimiz, əlaqələrimiz isə vertolyot vasitəsilə həyata keçirildi. İkinci yolumuz isə Gəncə-Toğana-Murov istiqamətində idi. Gəncədən Kəlbəcərə vertolyotla 19 dəqiqəyə uçurduq, maşınla isə o yolu 4 saata gedərdik.

— 20 noyabr hadisəsindən iki gün öncə dövlət katibinin yanında müşavirə olmuşdu. Nazirlikdən xəbər gəldi ki, məni də həmin müşavirəyə çağırırlar. Hörmətli Tofiq İsmayılov bildirdi ki, Qarabağa gedənlər arasında mən də varam. Əslində mənim Qarabağa səfərim daha sonra olmalı idi. Hamımız rəhbər şəxslərlə birgə xüsusi reyslə Ağdama getdik. Ağdamda vəziyyətı çox pis idi. Qərar belə oldu ki, mən və milli məclisin birinci müavini Tamerlan Qarayev, DİN-nin müavini Natiq Talıbovla Ağdamda qalaq. Təhlükəsizlik baxımından Qarabağın komendantı general mayor Jenkenin hərbi vertolyotu ilə Xankəndiyə uçmağı qərarlaşdırdılar və nümayəndələr həmin vertolyotla uçdular. Onlar saat 4 reysi ilə geri qayıtmalı idilər. Bir saatdan sonra xəbər gəldi ki, hadisə baş verib. O zaman əlaqə qurmaq çətin idi. Axşam saat 8-də xəbərlər verilməli idi, lakin xəbərlər 1 saat gecikdirildi. Dəhşətli qəza olduğu təsdiqləndi. Müəyyən olunmuş heyətlə qəza yerinə getdik. Cənazələri Natiq Talıbovla birgə Ağdam məscidinə gətirdik. Çox ürək ağrısı ilə xatırlayıram o günü. Onların Bakıya çatdırılmasında şəxsən iştirak etdim. Allah Vətən uğrunda canlarından keçən bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin.

— Akif müəllim, müsahibələrinizin birində demisiniz ki, arzum Murovdağ alınsa, orada ''Besedka'' (söhbət yeri) qurduracağam. Artıq qalib Azərbaycanın qalib vətəndaşlarıyıq.

— Bu gün biz böyükdən kiçiyə fəxr edirik, qürur duyuruq. Bu zəfəri biz müqəddəs missiyanı yerinə yetirən Müzəffər Ali Baş Komandanımıza, Türk dünyasının yenilməz qalib sərkərdəsi İlham Əliyev cənablarına, qəhrəman igid oğullarımıza, qüdrətli ordumuza borcluyuq. Prezident cənab İlham Əliyevin həyata keçirdiyi müdrik daxili islahatlar və uzaqgörən, məqsədyönlü xarici siyasət sayəsində Azərbaycan Cənubi Qafqazda lider dövlətə çevrilmişdir. İllərdir erməni vəhşiliyinə məruz qalmış yurd-yuvamızı görəndə ürəyim ağrıyır. Qarabağı, Kəlbəcəri, Laçını, Ağdamı elə gözəl xatırlayıram, sanki o torpaqlar təbiətin şah əsəri idi. Allah prezidentimizə, xalqımıza cansağlığı versin. Erməni vəhşiliyindən sonra qısa bir müddətdə həmin el-obamıza işıq gəldi, can gəldi sanki. Həmin ərazilərdə dayanmadan yenidənqurma işləri görülür, torpaqlarımız abadlaşdırılır. Murovdağda olarkən diyarımızın gözəl təbiətini seyr etmək, Gəncəmizi, Naxçıvanımızı aydın görmək olur. Hələki bu arzumu reallaşdıra bilməmişəm.

— Akif müəllim, maraqlı müsahibəniz üçün sizə minnətdaram. Sizə möhkəm cansağlığı, işlərinizdə daima uğurlar arzulayıram.

— Günel xanım, mən də sizə, Aydın müəllimə və bütün əməkdaşlarınıza təşəkkür edirəm. Yolunuz açıq olsun! Uğurlar!

© Əsrin Aydınları jurnalı

Tədqiqatçı Jurnalist: Günel Şəmilzadə

SMM, Fotoqraf: Toğrul Abdullayev