Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabı, müasir Azərbaycan ədəbiyyatında fərdi inkişaf, koqnitiv psixologiya və beyin potensialının idarə edilməsi sahəsində yazılmış ən diqqətçəkən əsərlərdən biridir. Müəllif bu kitabda insan zəkasını sadəcə bioloji bir orqan kimi deyil, şifrələri açılmalı olan nəhəng bir "super-kompüter" kimi təqdim edir.

Aydın Tağıyev bu əsərində oxucunu "mən bunu bacarmıram" və ya "mənim zəkam buna yetmir" kimi məhdudlaşdırıcı düşüncələrdən azad etməyə çalışır. Kitabın adındakı 1 000 000 rəqəmi təsadüfi deyil; bu, beynimizdəki neyron əlaqələrinin, potensialın və hər an emal oluna biləcək informasiya axınının simvolik bir ifadəsidir. Müəllif iddia edir ki, hər bir insanın daxilində gizli bir dahi yatır, lakin bu dahini oyatmaq üçün beynin işləmə mexanizmini, yəni onun "şifrəsini" bilmək lazımdır.

Kitabda diqqət çəkən ən önəmli məqamlardan biri emosional zəka (EQ) ilə məntiqi zəkanın (IQ) vəhdətidir. Tağıyev qeyd edir ki, dünyada uğur qazanmış insanların ortaq cəhəti yalnız yüksək intellekt deyil, həm də öz emosiyalarını və düşüncə proseslərini idarə edə bilmək bacarığıdır. O, oxucuya beynin "default" (standart) rejimlərindən çıxıb, onu necə daha məhsuldar və yaradıcı şəkildə proqramlaşdırmağın yollarını göstərir.

Müəllif həmçinin vərdişlərin gücü, fokuslanma sənəti və informasiya kirliliyi dövründə zehni təmiz saxlamağın metodlarını elmi və praktik nümunələrlə izah edir. Kitab sadəcə nəzəriyyədən ibarət deyil; o, oxucunu hərəkətə keçməyə səsləyən bir bələdçi rolunu oynayır. Tağıyevin üslubu axıcıdır və mürəkkəb psixoloji terminləri hər kəsin anlayacağı sadə bir dillə təqdim edir ki, bu da "Zəkanın Şifrəsi"ni geniş kütlələr üçün əlçatan edir.

Sonda müəllif belə bir mesaj verir: Zəka sabit bir kəmiyyət deyil, inkişaf edən bir prosesdir. Şifrəni tapmaq isə özünü kəşf etməkdən, daxili baryerləri yıxmaqdan və beynin plastikliyini (neyroplastiklik) qəbul etməkdən keçir. Bu kitab, özünü yenidən yaratmaq və intellektual zirvəsinə çatmaq istəyən hər bir müasir insan üçün bir yol xəritəsidir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının təməlində dayanan bu şüar-"Həyat: inan, arzula, çalış, çat"-əsərin sadəcə bir psixologiya kitabı deyil, həm də bir fəaliyyət manifesti olduğunu göstərir. Bu dörd kəlmə insan beyninin uğura proqramlaşdırılmasının dörd əsas mərhələsini simvolizə edir.

Müəllif bu şüar vasitəsilə zəkanın şifrəsini açmaq istəyən hər bir fərd üçün strateji bir yol xəritəsi cızır:

İnan: Bu, neyroloji səviyyədə beynin "qəbul etmə" mərhələsidir. İnsan öz potensialına inanmadıqda, beynin prefrontal korteksi (qərarvermə mərkəzi) imkanları görməkdən imtina edir. İnam, zəkanın kilidini açan ilk açardır.

Arzula: Arzulamaq beyində dopamin ifrazını tətikləyən və hədəfə fokuslanmağı təmin edən bir vizuallaşdırma prosesidir. Müəllif vurğulayır ki, konkret təsəvvür olunmayan bir arzu, ünvanı olmayan məktub kimidir; heç vaxt mənzil başına çatmır.

Çalış: Zəkanın şifrəsi yalnız nəzəriyyə ilə açılmır. Beyin "neyroplastiklik" xüsusiyyətinə malikdir, yəni biz çalışdıqca və təkrar etdikcə zəka daha da itiləşir. Çalışmaq beyindəki sinaptik əlaqələri gücləndirən ən vacib prosesdir.

Çat: Bu mərhələ həm nəticə, həm də yeni bir başlanğıcdır. Uğura çatmaq beynin mükafat sistemini aktivləşdirir və növbəti "1 000 000" pilləsi üçün lazım olan enerjini verir.

Aydın Tağıyev bu dörd kəlməni bir zəncirin halqaları kimi təqdim edir. Biri əskik olduqda, zəkanın şifrəsi yarımçıq qalır. Məsələn, inanmaq və arzulamaq kifayət etmir; çalışmaq (fəaliyyət) olmadıqda zəka sadəcə xəyallar aləmində ilişib qalır. Müəllif oxucunu passiv müşahidəçidən aktiv qurucuya çevrilməyə səsləyir. Bu sloqan, kitabın fəlsəfi dərinliyini praktik həyatla birləşdirən əsas körpüdür.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının "Əbu Davuddan məktublar" adlanan birinci hissəsi, əslində bir atanın övladına, bir müəllimin şagirdinə və bir insanın öz daxili səsinə pıçıldadığı ən səmimi həyat dərslərinin cəmidir. Bu hissə struktursuz bir nəsihətlər toplusu kimi görünsə də, əslində insan xarakterinin bünövrəsini qoyan mənəvi bir memarlıq layihəsidir. Müəllif burada intellektual zəkanı (IQ) xarakterin saflığı və mənəviyyatla (EQ və SQ) bir araya gətirir. "Həyatı anlamağa çalış" çağırışı ilə başlayan bu silsilə, oxucunu gündəlik qayğıların ötəsindəki ali məqsədlərə yönəldir. Özünəinamın bir xəyal deyil, arzulamaq və durmadan çalışmaqla əldə edilən bir qələbə olduğunu vurğulayan Tağıyev, "çətinliklərdən qorxmamağı" və "xəyallardan əl çəkməməyi" bir həyat tərzi kimi təqdim edir.

Bu məktublarda diqqət çəkən ən incə məqamlar insan münasibətləri və daxili hüzur üzərində qurulub. Müəllif "yaxşı insan olmaq" və "yaxşılıq etməyi unutmamaq" kimi universal dəyərləri rasionallıqla birləşdirir. "Dinləməyi bacar" və "dostluqda sadiq ol" nəsihətləri sosial zəkanın vacibliyini xatırlatdığı halda, "Məcbur etmə. Ayrıl, qoy getsin" və "Kaş"lardan uzaq durmaq tövsiyələri insanın özünü emosional yüklərdən necə azad edə biləcəyini göstərir. Müəllif vurğulayır ki, inkişaf və təcrübə yalnız mübarizə və intizamın olduğu yerdə mümkündür. Qəlbi təmiz saxlamaq, vicdanlı olmaq və sahib olduqlarına şükür etmək isə zəkanın şifrəsini açan mənəvi anahtarlardır.

Mətnin sonuna doğru nəsihətlər fərdi inkişafdan vətəndaşlıq borcuna və milli kimliyə doğru genişlənir. "Qalib ölkənin qalib vətəndaşısan" ifadəsi, fərdi uğurun milli qürurla necə vəhdət təşkil etdiyini göstərən ən güclü sətirlərdən biridir. Vaxtın idarə edilməsi, təbiətin sevilməsi və cahil insanlardan uzaq durmaq kimi praktik məsləhətlər isə müasir insanın xaotik dünyada özünü qoruması üçün zəruri olan "sağ qalma" qaydalarıdır. Bu hissə "Özündən muğayat ol" cümləsi ilə bitərək, bütün biliklərin və nəsihətlərin mərkəzində insanın özünün dayandığını, ən böyük məsuliyyətin isə öz potensialını reallaşdırmaq olduğunu möhürləyir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının ikinci hissəsi, birinci hissədə verilən mənəvi nəsihətlərin elmi və praktiki müstəviyə keçididir. Müəllif bu bölmədə insan beyninin işləmə mexanizmini, neyronlar arasındakı o möhtəşəm əlaqəni və zəkanın necə "şifrələndiyini" daha texniki, lakin yenə də hər kəs üçün anlaşıqlı bir dillə izah edir. Burada "1 000 000" rəqəmi sadəcə bir başlıq deyil, insan beyninin hər saniyə emal etdiyi informasiya axınının və sonsuz potensialın simvolu kimi çıxış edir. İkinci hissədə fokus artıq fərdi davranışlardan çıxıb, bu davranışları yaradan koqnitiv proseslərə yönəlir; yəni "necə" sualına cavab axtarılır. Müəllif yaddaşın gücləndirilməsi, diqqətin cəmlənməsi və öyrənmənin neyrobiologiyası haqqında məlumat verərək, oxucuya öz beyninin "istifadə qaydalarını" təqdim edir.

Bu hissədə strukturdan kənar şəkildə toxunulan ən vacib mövzulardan biri də yaradıcı təfəkkürün və tənqidi düşüncənin inkişafıdır. A.Tağıyev qeyd edir ki, zəka statik bir verilən deyil, o, daim yenilənməli və "məşq" etdirilməli olan bir sistemdir. "Zəkanın şifrəsi" əslində insanın öz vərdişlərini necə dəyişdirə biləcəyi, neqativ düşüncə qəliblərindən necə qurtulacağı və intellektual çevikliyi necə qazanacağı ilə bağlıdır. Müəllif burada elmi faktları motivasiyaedici elementlərlə elə birləşdirir ki, oxucu öz beyninin nə qədər nəhəng bir gücə malik olduğunu fiziki və bioloji sübutlarla dərk edir. İkinci hissə, birinci hissədəki "İnan və Arzula" çağırışlarının elmi bazasını quraraq, "Çalış və Çat" mərhələsi üçün lazım olan intellektual alətləri (metodları) təqdim edir.

Bu axında müəllif həm də müasir dövrün ən böyük problemi olan informasiya kirliliyindən qorunma yollarına toxunur. Beynin hansı informasiyanı saxlayıb, hansını "zibil qutusuna" atacağına necə qərar verdiyini izah edərək, oxucunu daha şüurlu bir istehlakçıya çevirir. Bu bölmə oxucuya sübut edir ki, dahi olmaq doğuşdan gələn bir imtiyaz deyil, düzgün metodlarla zəkanın şifrələrini qıran hər kəsin çata biləcəyi bir zirvədir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının ikinci hissəsi olan "100 alimdən 100 cavab", bəşəriyyətin intellektual yaddaşını bir araya gətirən möhtəşəm bir bilik xəzinəsidir. Müəllif burada oxucunu zaman və məkan sərhədlərini aşan bir dialoqa dəvət edir; bu, tarixin ən parlaq zəkaları ilə üz-üzə gəlmək, onların təcrübə süzgəcindən keçmiş həqiqətləri ilə tanış olmaq imkanıdır. Bu hissə struktursuz bir axınla təqdim olunsa da, mahiyyət etibarilə dağınıq deyil, əksinə, hər bir alimin cavabı zəkanın şifrəsini açan fərqli bir rəqəm kimidir. Burada Aristoteldən Eynşteynə, İbn Sinadan Stiven Houkinqə qədər müxtəlif dövrlərin və sahələrin nəhəngləri eyni sualın ətrafında birləşir: Həyatın, uğurun və zəkanın mahiyyəti nədir?

Bu bölmədə toplanan 100 cavab, oxucuda sadəcə məlumat bazası yaratmır, həm də "təfəkkür müxtəlifliyi" aşılayır. Müəllif göstərir ki, zəkanın şifrəsi tək bir düsturdan ibarət deyil; o, fizikin rasionallığı, filosofun dərinliyi və riyaziyyatçının dəqiqliyinin sintezidir. Alimlərin bu cavabları vasitəsilə biz öyrənirik ki, ən böyük kəşflər həmişə "niyə?" və "necə?" suallarından doğub. Hər bir cavab bir növ işıq rolunu oynayır və oxucunun öz daxili dünyasındakı qaranlıq nöqtələri aydınladır. Bu hissə sübut edir ki, zəka yalnız fərdi bir qabiliyyət deyil, həm də bəşəri bir mirasdır; bizdən əvvəl gələnlərin cavablarını anladıqca, biz öz suallarımızı daha düzgün formalaşdırmağa başlayırıq.

"100 alimdən 100 cavab" həm də bir növ intellektual motivasiya mənbəyidir. Oxucu görür ki, bu dahi şəxslər də çətinliklərlə, şübhələrlə və uğursuzluqlarla qarşılaşıblar, lakin onları zirvəyə daşıyan amil cavab tapmaq ehtirası olub. Aydın Tağıyev bu hissəni kitaba daxil etməklə, fərdi inkişafı elmi fundamentlərlə möhkəmləndirir. Bu cavablar oxucunu həm təvazökar olmağa (çünki öyrəniləcək hələ çox şey var), həm də cəsarətli olmağa (çünki insan zəkası hər şeyi anlamağa qadirdir) sövq edir. Sonda bu 100 cavab birləşərək vahid bir mənzərə yaradır: Zəkanın ən böyük şifrəsi, sual verməkdən qorxmamaq və bəşəriyyətin ortaq ağlına güvənməkdir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının üçüncü hissəsi olan "Yaşamaq Texnikaları", oxucunu nəzəriyyədən birbaşa həyatın mərkəzinə, "tətbiq" meydanına çıxarır. Bu bölmə bir növ "insan və həyatın istismar kitabçası" kimi dizayn edilib. Müəllif burada beynin bioloji quruluşu ilə gündəlik həyatın xaotik nizamı arasında mükəmməl bir balans qurur. "Beynin formatlanması" və "Atom vərdişləri" kimi başlıqlar göstərir ki, böyük uğurlar birdən-birə deyil, kiçik və sistemli dəyişikliklərlə mümkündür. Zəkanın şifrəsini açan ən mühüm rəqəmlərdən biri də məhz bu xırda, lakin təsirli vərdişlərin gücüdür. Müəllif yapon texnikaları vasitəsilə müasir insanın ən böyük bəlası olan "həddindən artıq düşünmə" (overthinking) probleminə həll yolları təklif edərək, zehni sükunətin texniki yollarını göstərir.

Bu hissədə həyatın həm texniki, həm də emosional tərəfləri struktursuz bir axınla bir-birini tamamlayır. "Hər şeyin çoxu zərərdir" fəlsəfəsi ilə tarazlığın vacibliyini vurğulayan Tağıyev, dialoqları ürəyə nüfuz edən bir səmimiyyətlə qurur. Xanımlar, evlilik və "nikah qatilləri" haqqındakı bölmələr göstərir ki, sosial zəka yalnız iş həyatında deyil, ən yaxın münasibətlərdə də həlledici rol oynayır. "Uzaq saxla, azalt, çoxalt" texnikası isə həyat enerjimizi oğurlayan amillərdən qurtulmaq üçün praktik bir filtr funksiyasını yerinə yetirir. Bu, sadəcə bir məsləhət deyil, həm də həyatın keyfiyyətini artırmaq üçün təklif olunan konkret bir strategiyadır.

Müəllif xoşbəxtlik hormonlarının (Dopamin, Serotonin, Oksitosin, Endorfin) işləmə mexanizmini izah edərək, xoşbəxtliyin də əslində bir "texnika" və "bilgi" məsələsi olduğunu sübut edir. Lakin bu texnikalar arasında ən təsirlisi bəlkə də həyata sonluq prizmasından baxmaqdır. "Ölüm hamını bərabərləşdirir" və "Mən dünyanı tutub gedən görmədim" başlıqları, oxucunu təkəbbürdən uzaqlaşdırıb real dəyərlərə qaytarır. Həyatın üç "G"dən ibarət olması və ədalət sisteminin görünməyən tərəfləri haqqındakı təhlillər, insanı həm dünyəvi uğur qazanmağa, həm də mənəvi baxımdan hazır olmağa səsləyir. Bu hissə, hər kəsin öz zəka şifrəsini həyatın praktiki çətinliklərinə necə uyğunlaşdıracağını göstərən bir ustalıq dərsidir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının üçüncü hissəsi, insanın gündəlik yaşamını bir sənət əsərinə çevirmək üçün lazım olan praktik alətlər qutusudur. Müəllif burada "Qızıl qaydalar" adı altında təqdim etdiyi yaşamaq texnikaları ilə oxucunu müasir dövrün xaosundan xilas etməyə çalışır. "Üç şeyi diqqətlə saxla" prinsipi ilə başlayan bu bölmə, əslində zehni intizamın və daxili tarazlığın formuludur. "Beynin formatlanması" və "Atom vərdişləri" anlayışları vasitəsilə Tağıyev sübut edir ki, insan öz taleyini kiçik, lakin davamlı dəyişikliklərlə yenidən proqramlaşdıra bilər. Zəkanın şifrəsini açmaq üçün beyni lüzumsuz məlumatlardan təmizləmək və onu daha məhsuldar işləməyə hazırlamaq bu hissənin ana xəttini təşkil edir.

Müəllif bu hissədə həyatın həm texniki, həm də emosional qatlarına eyni dərəcədə toxunur. "Danışıq texnikaları" ilə ünsiyyətin gücünü, "Yapon texnikası" ilə isə insanı daxildən yeyib bitirən həddindən artıq düşünmək (overthinking) bəlasından qurtulma yollarını göstərir. "Hər şeyin çoxu zərərdir" fəlsəfəsi ilə oxucunu ifratçılıqdan uzaq durmağa və ölçülü həyata səsləyir. Təbiətin alleqoriyası və ürəyə nüfuz edən dialoqlar vasitəsilə isə həyatın estetik tərəfini ön plana çıxarır. Xoşbəxtlik hormonlarının elmi izahı, xoşbəxtliyin əslində insanın öz əlində olan kimyəvi və zehni bir proses olduğunu göstərir.

Xüsusilə "Xanımlar", "Evlilik" və "Nikah qatilləri" bölmələrində Tağıyev sosial münasibətlərin dərinliklərinə enir. "Uzaq saxla, azalt, çoxalt" texnikası ilə həyatımızdakı neqativ elementləri təmizləmək üçün konkret bir filtr təqdim edir. Sonda isə müəllif bizi ən böyük həqiqətlə – ölüm və keçiciliklə üz-üzə qoyur. "Mən dünyanı tutub gedən görmədim" ifadəsi ilə hər kəsi mənəviyyata, ədalətə və vaxtın düzgün idarə edilməsinə çağırır. Həyatın üç "G"dən ibarət olması və uğur strategiyaları haqqındakı düşüncələr, bu bölməni sadəcə bir məsləhət kitabı deyil, həm də bir həyat strategiyası sənədinə çevirir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının dördüncü hissəsi olan "Oxucu üçün qısa araşdırma məqalələri", əsərin o ana qədər verdiyi daxili nəsihətləri və həyat texnikalarını qlobal bilik konteksti ilə birləşdirir. Bu hissədə müəllif oxucunu sadəcə fərdi inkişaf mövzuları ilə məhdudlaşdırmır, onu bir tədqiqatçıya çevirərək kainatın, elmin və incəsənətin sirlərinə doğru intellektual bir səyahətə çıxarır. "Beynimiz" başlığı altında təqdim olunan araşdırmalar, insanın öz bioloji mərkəzini tanıması üçün fundamental biliklər təqdim edir və zəkanın necə nəhəng bir resurs olduğunu elmi faktlarla bir daha sübut edir. Müəllif burada beynin neyroplastikliyindən tutmuş, onun informasiyanı kodlaşdırma sürətinə qədər müxtəlif mövzulara toxunaraq "zəkanın şifrəsi"ni bioloji müstəvidə aydınladır.

Dünyanın "5 nəzəri qanunu" haqqındakı məqalələr, oxucuya həyatın təsadüflərdən ibarət olmadığını, müəyyən deterministik və ya ehtimal yönümlü qanunauyğunluqlarla idarə olunduğunu göstərir. Bu qanunlar (məsələn, Merfi qanunları, Pareto prinsipi və ya bənzər nəzəriyyələr) vasitəsilə Tağıyev oxucuya hadisələrin arxasındakı məntiqi görməyi öyrədir. "Bestsellərə çevrilən kitablar" bölməsində isə dünya ədəbiyyatının və fərdi inkişaf janrının ən uğurlu nümunələri təhlil edilir. Bu, oxucu üçün həm bir tövsiyə siyahısı, həm də uğurlu bir fikrin necə kütləviləşdiyini anlamaq üçün bir keys-stadi (case study) rolunu oynayır. Müəllif bununla mesaj verir ki, zəka daim başqa böyük zəkaların məhsulları ilə qidalanmalıdır.

"İncəsənət danışır" və "Musiqinin dili" mövzuları isə kitabın bəlkə də ən estetik və emosional qatıdır. Tağıyev burada sübut edir ki, zəka yalnız riyazi hesablama deyil, həm də rəngləri, harmoniyanı və ritmi anlamaq bacarığıdır. Musiqinin insan beyninə və ruhuna təsiri, incəsənət əsərlərinin daşıdığı gizli mesajlar vasitəsilə müəllif oxucunu "estetik zəka"sını inkişaf etdirməyə çağırır. Musiqinin universal dili haqqındakı araşdırmalar göstərir ki, bəzən bir melodiya minlərlə sözün deyə bilmədiyi həqiqəti beyinə daha sürətlə ötürə bilir. Bu dördüncü hissə, oxucunu məlumatlı bir fərddən müdrik bir şəxsiyyətə çevirmək üçün lazım olan sonuncu intellektual toxunuşdur.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının dördüncü hissəsində yer alan "Dünyanın 5 nəzəri qanunu" bölməsi, oxucunu gündəlik hadisələrin arxasında gizlənən görünməz mexanizmlərlə tanış edir. Bu hissə struktursuz bir şəkildə bizə izah edir ki, həyatda qarşılaşdığımız uğurlar və ya uğursuzluqlar sadəcə təsadüf deyil, müəyyən universal prinsiplərin nəticəsidir. Müəllif burada elmi və sosioloji qanunları sadə bir dillə təqdim edərək, insanın bu qanunları öz xeyrinə necə çevirə biləcəyini göstərir. Məsələn, biz çox vaxt enerjimizi hər yerə sərf edirik, lakin bu hissədəki nəzəriyyələr bizə öyrədir ki, nəticələrin böyük bir hissəsi əslində göstərdiyimiz cəhdlərin çox kiçik bir qismindən doğur. Bu qanunları anlamaq, zəkanın şifrəsini həyatın idarəetmə pultuna çevirmək deməkdir.

Bu bölmədə toxunulan qanunlar həm də psixoloji dözümlülüyü artırmağa xidmət edir. Əgər bir işin tərs getmə ehtimalı varsa, onun mütləq tərs gedəcəyini bilmək insanı bədbinliyə deyil, əksinə, daha diqqətli və hazırlıqlı olmağa sövq edir. Müəllif sübut edir ki, dünyanın nizamsız görünən tərəflərinin belə öz daxili məntiqi var. Bu nəzəri qanunlar oxucuya "strateji düşünmə" qabiliyyəti qazandırır; insan artıq problemlərə bir qurban kimi deyil, bu qanunları bilən bir "şahmat oyunçusu" kimi baxmağa başlayır. Zəkanın şifrəsi həm də bu qanunları kəşf edib, dalğaya qarşı üzmək yerinə, dalğanın gücündən istifadə etməyi öyrənməkdir.

Biz kainatın mürəkkəb qanunları qarşısında nə qədər kiçik olsaq da, bu qanunları anladığımız müddətcə bir o qədər güclüyük. Aydın Tağıyev bu araşdırma məqalələri vasitəsilə fərdi inkişafı elmi fundamentlərlə elə bərkidir ki, oxucu artıq öz həyatını daha geniş, qlobal bir tablonun hissəsi kimi görür. Bu 5 qanun sadəcə kağız üzərindəki nəzəriyyələr deyil, hər addımımızda işləyən canlı sistemlərdir və kitab bu sistemlərin şifrəsini bizə təqdim edir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının yekun mesajı, bütün bölmələr boyunca işlənən fikirlərin möhtəşəm bir kulminasiya nöqtəsidir. Müəllif oxucunu sadəcə məlumatlandırmaqla kifayətlənmir, onu daxili bir transformasiyaya, yəni özünü yenidən kəşf etməyə sövq edir. Kitabın son akkordları bizə pıçıldayır ki, zəkanın şifrəsi əslində kənarda tapılacaq bir gizli kod deyil, insanın öz daxili potensialına, əxlaqına və iradəsinə olan inamının cəmidir. "1 000 000" rəqəmi burada həm beynimizin imkanlarını, həm də qarşımızda açılan milyonlarla yolu simvolizə edir. Yekun mesajın ana xətti budur: Sən sadəcə bioloji bir varlıq deyilsən, sən sonsuz ehtimallar kainatının memarısan.

Müəllif bizə xatırladır ki, inam olmadan arzu, çalışma olmadan isə uğur sadəcə bir illüziyadır. Kitab boyu verilən nəsihətlər, alimlərin cavabları və yaşamaq texnikaları son nöqtədə tək bir mərkəzə – "insan olmaq" məqamına xidmət edir. Uğur strategiyaları və elmi qanunlar yalnız o zaman məna kəsb edir ki, insan öz mənəvi saflığını, vicdanını və ədalət hissini qoruya bilsin. Tağıyev vurğulayır ki, dünyanın ən böyük zəkasına sahib olmaq kifayət deyil; əsas məsələ həmin zəkanı sevgi, vətənpərvərlik və xeyirxahlıqla nura boyamaqdır. "Qalib ölkənin qalib vətəndaşı" olmaq məsuliyyəti isə fərdi inkişafın milli və bəşəri miqyasa yüksəlməsidir.

Sonda kitab bizi ən böyük həqiqətlə – zamanın keçiciliyi və həyatın qədir-qiyməti ilə baş-başa qoyur. "Özündən muğayat ol" çağırışı sadə bir vida deyil, insanın öz ruhuna, beyninə və zamanına sahib çıxması üçün verilən bir əmanətdir. Yekun mesaj budur ki, həyat bir sınaq, zəka isə bu sınaqdan üzüağ çıxmaq üçün bizə verilmiş ən ali nemətdir. İnanmağı, arzulamağı və çalışmağı heç vaxt dayandırmayan, öz şifrəsini vicdanla qıran hər kəs üçün "çatmaq" mərhələsi qaçılmazdır. Bu kitab bir son deyil, əslində oxucu üçün yeni, daha şüurlu və daha parlaq bir həyatın başlanğıcıdır.

ADPU-nun Ədəbiyyat kafedrasının dosenti Məlahət Babayeva

Bu yazını qələmə almağımdakı əsas qayə, müasir dövrün sürətlə dəyişən siyasi paradiqmaları daxilində milli dövlətçilik sütunlarımızın nə dərəcədə dərin bir fəlsəfi təmələ söykəndiyini yenidən vurğulamaqdır. Bir gənc kimi məqsədim, həmyaşıdlarımın Heydər Əliyev ideologiyasının sadəcə tarixi bir irs deyil, hər dövrün çağırışlarına cavab verən canlı, dinamik və elmi bir doktrina olduğunu daha dərindən dərk etməsinə vəsilə olmaqdır. İstəyirəm ki, gənc nəsil Yeni Azərbaycan Partiyasının timsalında dövləti yaşadan və yeniləyən o böyük dühanın - Azərbaycançılıq məfkurəsinin intellektual gücünü hiss etsin.

Müasir siyasi tarixin tektonik yerdəyişmələri fonunda Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) tutduğu mövqe sadəcə bir siyasi təşkilatın fəaliyyəti deyil, milli dövlətçilik şüurunun xaosdan nizama, emosionallıqdan rasionalizmə keçidinin ontoloji təzahürüdür. Partiyanın adındakı "Yeni" ifadəsi, Ulu Öndər Heydər Əliyevin dühası ilə formalaşmış və zamanın sınağından keçmiş dövlətçilik təfəkkürünün daim yenilənən, lakin köklərinə sadiq qalan dinamik strukturunu ifadə edir. Bu yenilikçi ruh, Azərbaycançılıq məfkurəsinin müasir dünya nizamında yeni bir intellektual müstəviyə daşınması prosesidir. Heydər Əliyev dühası Azərbaycançılığı sadəcə bir ideologiya deyil, hər bir vətəndaşın dövlət ətrafında sarsılmaz birliyini təmin edən mənəvi-siyasi arxitektura kimi inşa etmişdir. Ulu Öndərin "Yeni Azərbaycan Partiyası dünənin, bu günün və gələcəyin partiyasıdır" tezisi, əslində partiyanın zaman üzərindəki intellektual suverenliyini və strateji varislik fəlsəfəsini bəyan edir. Bu ifadə YAP-ın sadəcə bir dövrün deyil, bütöv bir dövlətçilik epoxasının daşıyıcısı olduğunun ən ali təsdiqidir. Bu gün həmin fəlsəfi fundament üzərində ucalan dövlət idarəçiliyi modeli, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında "müsbət addımlar fəlsəfəsi" ilə keyfiyyətcə yeni, daha modern və rəqabətədavamlı mərhələyə qədəm qoymuşdur.

Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi islahatlar kursu göstərir ki, YAP statik bir siyasi struktur deyil, dövlətin özünüyeniləmə mexanizmini və strateji çevikliyini təmin edən ən mühüm alətdir. Hakimiyyətin innovativ icraatları, idarəetmədə meritokratiyanın - yəni ləyaqət və intellektin ön plana çəkilməsi - dövlətin daxili dayanıqlığının ən böyük zəmanətidir. Bu prosesdə Azərbaycançılıq məfkurəsi milli dəyərlərin qorunması ilə qlobal modernizmin sintezini yaradaraq, gənc nəslin dövlətçilik şüurunu formalaşdıran əsas kompas rolunu oynayır. Yeni Azərbaycan Partiyası bu gün milli dövlətçilik enerjisinin strukturlaşmış forması olaraq, həm daxili sabitliyin qorunmasında, həm də dövlətin beynəlxalq miqyasda qüdrətinin artırılmasında intellektual bir avanqard kimi çıxış edir. Bu sadəcə siyasi hakimiyyətin davamlılığı deyil, həm də Heydər Əliyev ideyalarının dövrün çağırışlarına uyğun olaraq yenidən interpretasiya edilməsi və gələcəyin dizayn edilməsidir.

Bu gün Azərbaycanın qazandığı tarixi Zəfər və ərazi bütövlüyümüzün tam bərpası, əslində bu dahi strateji xəttin - milli güclə beynəlxalq reallığın, tarixi yaddaşla gələcək vizyonun düzgün uzlaşdırılmasının parlaq nəticəsidir. "Yeni Azərbaycan" konsepsiyası statik bir hədəf deyil, daimi inkişafı, müasirləşməni və milli suverenliyin intellektual müstəvidə qorunmasını nəzərdə tutan bir doktrinadır. Bu baxımdan, partiyanın daxili təkamülü və dövlət idarəçiliyindəki proqressiv transformasiyalar, Azərbaycanın post-modern dövrdə

özünəməxsus inkişaf modelini dünyaya təqdim edir. Bizim missiyamız, Ulu Öndərin müəyyən etdiyi və Müzəffər Ali Baş Komandanın zirvəyə daşıdığı bu ideoloji irsi intellektual dərinliklə zənginləşdirmək və Azərbaycanın daimi yeniliyini dövlətçiliyimizin sarsılmaz prinsipi kimi qoruyub saxlamaqdır.

Emin Əsədli – Gənc Tədqiqatçı

AMEA-nın akademik Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsinin aparıcı elmi işçiləri - dosent Rəna Rzayeva və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aybəniz Həsənova Türkiyənin Beyşehir şəhərində keçirilən Əl-Fərabi 14-cü Beynəlxalq Elmi Araşdırmalar və İnnovasiyalar Konfransında onlayn iştirak ediblər.

Aydınlar.az AzEdu.az-a istinadən xəbər verir ki, Rəna Rzayeva konfransda “Azərbaycanda sufilik” mövzusunda məruzə edib. Məruzəçi Azərbaycanda İslamın yayılması və bu prosesdə sufiliyin müstəsna xidmətlərindən bəhs edib. O bildirib ki, orta əsrlər Azərbaycan fəlsəfə tarixinin hələ də lazımınca öyrənilməmiş problemlərindən biri ictimai fikir tarixində İslamın rolu məsələsidir. R.Rzayeva qeyd edib ki, Azərbaycan hələ İslamın ilk dövrlərində (641–643) müsəlmanlar tərəfindən fəth edilib və islamiyyət bu ərazidə yaşayanlar tərəfindən zaman keçdikcə din olaraq qəbul edilib. Bu coğrafi ərazidə yaşayan xalqın müsəlman olmasına ən böyük təsir göstərənlər, şübhəsiz ki, sufilər olublar. Onların xoş məramlı İslam anlayışları insanların könlünə təsir edib və İslamın qəbulunu sürətləndirib. Sufilik Azərbaycan ədəbiyyatında əsaslı surətdə iz buraxan fikir cərəyanlarından biri olub.

Məruzədə bildirilib ki, sovet dönəmində bütün dini təlimlər kölgədə qaldığı kimi, təsəvvüf də diqqətdən kənarda qalmışdı. Müstəqillik dövründə təsəvvüfə xüsusi diqqət yetirilib və bu təlim dərindən öyrənilib araşdırılmağa başlanıb. Şübhəsiz ki, bu hələ görüləsi işlərin ancaq başlanğıcı adlandırıla bilər.

Aybəniz Həsənova “Gilan ostanının toponimləri” mövzusunda məruzə edib. O bildirib ki, İranın 31 ostanından biri olan Gilanın mərkəzi Rəşt, ən mühüm limanı Bəndər Ənzəlidir. Əhalisi mazandaranlılar, azərbaycanlılar, farslar, talışlar və tatlardan ibarət olan Gilan vilayəti 16 şəhər, 16 bəxş və 33 mahala bölünür. Məruzəçi qeyd edib ki, Azərbaycan türkləri Astara bölgəsi, Məncil, Lövşan, Həviq, Çubər, Lisar və Həştpər şəhərlərində üstünlük təşkil etməklə, ostanın başqa bölgələrində də yaşamaqdadırlar. Azərbaycan türkləri, talışlar, tatlar və kürdlər etnik ərazi areallarına malikdirlər, yəni kompakt halda həm kəndlərdə, həm də şəhərlərdə məskunlaşıblar. Nəticədə Gilanda türklərin çoxluq təşkil etdiyi məlum olur.

ARTİ-nin Metodik Dəstək Mərkəzi tərəfindən “Müasir metodist” layihəsi çərçivəsində müxtəlif regionların ümumi təhsil müəssisələrində fəaliyyət göstərən metodistələrə peşəkar dəstək məqsədilə “Sinfin idarə olunmasında “Oyun metodu”” mövzusunda növbəti vebinar keçirilib.

Aydınlar.az AzEdu.az-a istinadən xəbər verir ki, 24 aprel tarixində baş tutan vebinarın birinci hissəsində “Sinif nədir?, Sinfin idarə olunmasına təsir edən amillər hansılardır?, Sinfin idarə olunması modelləri nələrdir?” kimi mühüm mövzular ətrafında müzakirə aparılıb, metodistlərin təcrübələri dinlənilib.

Vebinarın ikinci hissəsində şagirdlərdə öyrənməyə motivasiya yaradan, sosial bacarıqlarını inkişaf etdirən, onlarda müsbət davranışlar formalaşdıran, fiziki və zehni yorğunluğu aradan qaldıran “Oyun metodu”nun faydalarından bəhs olunub, əyani nümunələr göstərilib.

Qarşılıqlı əməkdaşlıq mühitində baş tutan vebinarda tədris zamanı oyunlardan istifadənin təhsilalanların psixoloji rifahını yaxşılaşdırdığı, dərsə marağı artırdığı, müəllim-şagird və şagird-şagird münasibətlərini möhkəmləndirdiyi, təlim prosesinin daha da səmərəli keçdiyi qənaətinə gəlinib.

Qeyd edək ki, “Müasir metodist” layihəsi çərçivəsində keçirilən vebinarlar metodistlərin peşəkar inkişafını dəstəkləməklə yanaşı, ümumi təhsil müəssisələrində tədrisin keyfiyyətinin artırılmasına yönələn mühüm təşəbbüslərdəndir. Layihə çərçivəsində metodistlər üçün aktual mövzular əsasında yeni vebinarların təşkili davam etdiriləcək.

Hubble Kosmik Teleskopundan (solda) və JWUT-dan (sağda) şəkillərin birləşmiş görüntüsü. Sağdakı ağ buludların yanında mavi auroraları görmək olar.

Günəş sistemindəki planetlərdə müşahidə olunan auroralar, Günəşdən gələn yüklü və enerjili zərrəciklərin planetlərin atmosferindəki qazlarla toqquşması nəticəsində yaranır. Elektrik yüklü zərrəciklər, planetin maqnit sahəsinin yönləndirməsi ilə, adətən qütblərə yaxın və ya yüksək enliklərdəki atmosferlə qarşılıqlı təsirə girərək qazların işıq yaymasına səbəb olur.

İndiyədək aparılan araşdırmalarla Neptunda auroraların mövcudluğuna dair bəzi sübutlar əldə edilsə də, avuroraları birbaşa müşahidə etmək mümkün olmamışdı. JWUT-un infraqırmızı işığa həssas kameraları sayəsində daha əvvəl Yerdə və bir neçə planetdə müşahidə olunan auroralar Neptunda ilk dəfə görüntüləndi. JWUT-un əldə etdiyi görüntüdə auroralar şüşə yaşılı rəngində görünür.

Neptunda müşahidə olunan auro Yer, Yupiter və Saturn-da öyrəşdiyimizdən aydın şəkildə fərqlənir. Neptunun auroraları yalnızca planetin şimal və cənub qütblərində deyil, ekvator ətrafında da müşahidə olunur. Bu hal Neptunun maqnit oxunun öz fırlanma oxuna nisbətən 47 dərəcə maili olması ilə əlaqədardır. Günəşdən gələn yüklü zərrəciklərin mühüm hissəsi maqnit qütblərindən daxil olmağa çalışaraq atmosferlə qarşılıqlı təsirə girdiyindən, avroralar Neptunun ekvatoru ətrafında (coğrafi qütblərdən uzaqda) müşahidə edilmişdir.

Yazar: Prof. Dr. Faruk Soyduqan Çanaqqala Onsəkkiz Mart Universiteti Fən Fakültəsi Fizika  Bölümü & Ulupınar Rəsədxanası  Xəbər Müəllifi: Vasif Şükür 

"Ulduz" jurnalının gənc yazıçılara həsr olunmuş iyun nömrəsi çap edilib.

Aydınlar.az xəbər verir ki, C.Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanası ilə ortaq layihə çərçivəsində ərsəyə gələn dərgi "Yeni nəsil: proza" devizi altında çapdan çıxıb.

Dərginin sözügedən nömrəsində yeni nəsil yazarlardan Furqan, Orxan Saffari, Təvəkkül Boysunar, Orxan Cuvarlı, Sərdar Amin, Nihat Pir, Həmid Piriyev, Orxan Həsəni, Rəvan Cavid və Nadir Yalçının müxtəlif məzmunlu hekayələri, eləcə də şair-publisist Qulu Ağsəsin "Yuxarıdayam, düşürəm indi" essesi yer alıb.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Radiasiya Problemləri İnstitutunun gənc alimi fizika üzrə fəlsəfə doktoru Günel İmanovanın “Radiation-thermocatalytic and thermocatalytic properties of n-ZrO2-n-SiO2 systems in the process of obtaining hydrogen from water at different temperatures” adlı məqaləsi ELSEVIER redaksiyasının çap etdiyi Web of Science; SCOPUS bazalarına, həmçinin, Emerging Sources Citation Index (ESCI) bazasına daxil olan 2.463 impakt faktorlu “Journal of Molecular Structure” Beynəlxalq jurnalında dərc olunub.

Aydınlar.az

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, şair-publisist Azadə Novruzovanın ərəb dilinə tərcümə edilmiş şeirləri Misirin ən böyük nəşri olan Əl-Əxbar Fondunun “Ədəbiyyat və Tənqid” jurnalının 2023-cü il iyun sayında dərc edilib.

Jurnalda müəllifin müxtəlif şeirləri yer alıb. Şeirləri ərəb dilinə tərcüməçi Fərid Camalov çevirib. Jurnalda yer almış şeirlərin bədii redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor Əhməd Sami Elaydidir.

Qeyd edək ki, A. Novruzovanın şeirləri, eyni zamanda, rus, ingilis, ispan, fars, yapon dillərinə də tərcümə olunub.

Aydınlar.az

AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun Siyasətin fəlsəfəsi və sosiologiyası şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şahin Bağırovun “Siyasi elita və siyasi mədəniyyət: idarəetmə və tabeçilik probleminin siyasi-fəlsəfi təhlili” mövzusunda məqaləsi yüksək impakt faktorlu “Universidad y Sociedad” jurnalında dərc olunub.

Sözügedən jurnal “Web of Science” (A kateqoriyalı) və “Scopus” (Q3) kimi beynəlxalq xülasələndirmə və indeksləşmə bazalarına daxildir.

Aydınlar.az

Elm və Təhsil Nazirliyinin Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun Funksional analiz şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, f.-r.ü.f.d. Namiq Quliyevin müəllifi olduğu məqalə Oksford Universiteti tərəfindən dərc olunan “The Quarterly Journal of Mathematics” jurnalında çap olunub.

“Bessel tipli sinqulyarlıqlar və spektral parametrdən asılı olan sərhəd şərtləri bir medalın iki üzüdür” adlı məqalədə göstərilib ki, Bessel tipli sinqulyarlıqlara spektral parametrin “mənfi sayda polyusu olan” rasional Nevanlinna funksiyasından asılı sərhəd şərtləri kimi yanaşmaq olar. Daha dəqiq desək, hər bir uc nöqtəsində ya Bessel tipli sinqulyarlığı, ya da spektral parametrin rasional Nevanlinna funksiyasından asılı olan sərhəd şərti olan birölçülü Şrödinger operatorlarına vahid şəkildə baxılıb və bu cür məsələlər arasında Darbu tipli çevirmələr təyin olunub. Xüsusi halda, bu çevirmələr sərhəd şərtlərində spektral parametr olan məsələlərə aid hər hansı spektral nəticəni Bessel tipli sinqulyarlığı olan məsələlər üçün almağa (və ya əksinə) imkan verir.

Aydınlar.az