Ümummilli lider Heydər ƏLİYEV: Ana dilimiz müstəqil Azərbaycanın, Azərbaycan xalqının ən böyük milli sərvətidir. Azərbaycan xalqının dili onun milli varlığını müəyyən edən başlıca amillərdəndir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham ƏLİYEV: “Azərbaycan dili xalqımızın milli kimliyinin, dövlət müstəqilliyimizin və mənəvi bütövlüyümüzün rəmzidir”. Bu gün Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günüdür. Azərbaycan, arxasında köklü bir mirası, zəngin mədəniyyət dəyərlərini, güclü bir potensialı saxlayır. Ümummilli lider Heydər Əliyevin 2001-ci ildə imzaladığı fərmana əsasən, avqustun 1-i respublikamızda Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. Dil bir millətin mənəvi gücünün aynasıdır. Milli birliyin və bütövlüyün təməl daşıdır və var olmağımızın təminatı, müstəqilliyimizin əbədi güvəncəsidir. Dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, xalqın tarixini, mədəniyyətini, düşüncə tərzini və milli kimliyini gələcək nəsillərə çatdıran ən qiymətli mənəvi sərvətdir. Dil cəmiyyətin təşəkkülü və inkişafında ən mühüm amillərdən biridir. Bir millətin vətəni o millətin dilidir. Dil millətin mədəniyyət dəyərlərini təşkil edir. Var olmağımızın yeganə zirehi, aydınlıq üfüqümüzün müjdəsi, millət olma halımızın mükafatıdır. İnsanlar hər cür biliyini və təhsilini ən yaxşı, sürətli və ən rahat ana dilində öyrənə bilərlər. Dil bir millətin ortaq xəzinəsidir və onun milli kimliyini, duyğularını və düşüncələrini, bütün maddi və mənəvi dəyərlərini, ixtiralarını və yaradıcılığını əhatə edir. Dil milli bir cəmiyyətin ortaq bir bayraq altında birləşməsinə imkan verir. Dil, insanların hisslərini, düşüncələrini və istəklərini ifadə etmək və bir-biri ilə ünsiyyət qurmaq üçün istifadə etdikləri danışıq və ya yazılı işarələr sistemidir. Dil fərdlər və cəmiyyətlər arasında münasibətlərə vasitəçilik edən ünsiyyət vasitəsi, eyni cəmiyyətin üzvlərinin müəyyən dəyərləri bölüşməsinə imkan verən ünsiyyət sistemi və hər cür tarixi , mədəni irsi gələcəyə daşımaq üçün təsirli bir vasitədir. Milli şüurun ən güclü mənbəyi hesab edilən dil, yer üzündə yaşayan bütün icmalar üçün üstün bir məna və əhəmiyyətə malikdir. Dil düşüncənin simvollaşdırılması demək olduğundan və simvollar mədəniyyətin əsas komponentləri olduğundan, dil sivilizasiya adlandırdığımız şey üçün vacibdir. İnsanın öz kimliyini qorumasının ən vacib yolu dilini qorumaqdır. Yenə də dil sayəsində insan bütün maddi və mənəvi yığımlarını keçmişdən bu günə, bu gündən gələcəyə ötürə bilər. Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili milli varlığımızın, dilimizin əsas sütunlarındandır. Azərbaycan dili milli varlığımızın mənəvi vətənidir. Mədəniyyətlərə və sivilizasiyalara edilən hücumlar əvvəlcə dildən başlayır. Azərbaycan dili xalqımızın milli varlığını müəyyən edən, azərbaycançılıq məfkurəsinin əsaslarındandır. Azərbaycan Dili əsrlərdir çox geniş bir coğrafiyada yayğın olaraq danışılan köklü və müqəddəs bir dildir. Azərbaycan Dili dünyanın ən qədim, ən geniş danışılan və ən zəngin dillərindən biridir. Dil milləti yaşadan bir ünsürdür. Ədəbiyyat, incəsənət, elm – texnika, dünya görüşü, mənəviyyat anlayışı, musiqi keçmişdən bu günə yalnız dil vasitəsilə ötürülür. Dövlətin və millətin gücü də ana dildir. Dil bir millətin ən vacib elementidir. Bir millət öz dilini itirəndə, azadlığını da itirir. Bu fikir MS 8-ci əsrdə Göktürk Hakan Bilge Kağan tərəfindən Orxon kitabələrində açıq şəkildə bildirilmişdir. Öz dillərini qoruya bilməyən millətlər zamanla milli hisslərini itirirlər. Ona görə də ana dili qorumaq vətəni qorumaqla eynidir. Tariximizi, mədəniyyətimizi, adət-ənənələrimizi yalnız dil vasitəsi ilə qoruya bilərik. Dilimiz milli ruhumuz kimidir. Min illər əvvəl, Divani Lügati Türk adı ilə təxminən 10 min sözdən ibarət bir lüğət yazılmışdır. Bu münasibətlə, Türk dilində ən qədim iki mənbədən biri olan bu əsəri mədəniyyətimizə gətirən Mahmut Kaşgarlını hörmətlə yad edirik. Azərbaycan dilinin inkişafı üçün əmək vərən, çaba göstərən, bu uğurda həyatını həsr edən müqəddəs nəslimizə Allahdan rəhmət diləyirəm, hal-hazırda yaşayan Azərbaycan dili sevdalılarına minnətdarlığımı bildirirəm.
Sovet ideoloji sisteminin sərt çərçivələrinə baxmayaraq, Ulu Öndər Heydər Əliyevin ana dili ilə bağlı qətiyyətli mövqeyi və ardıcıl siyasəti, milli mənəviyyatın qorunmasında dönüş nöqtəsi olmuşdur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyinin birinci dövründə, 1978-ci ildə Azərbaycan dilini ölkəmizin konstitusiyasına dövlət dili kimi daxil etdirməsi misilsiz bir tarix hadisədir. Ümummilli Liderin bu dəyərli sözləri isə bu gün də bizə çağırışdır: Bizim hamımızın bir Vətəni var – bu, Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanlı hər yerdə yaşaya bilərancaq azərbaycanlılığını, öz dilini, dinini, milli ənənələrini unutmamalıdır. Onun qəlbi daim dogma Azərbaycanla bir vurmalıdır!
Müasir Azərbaycan dili mükəmməl qrammatik quruluşa, zəngin lüğət tərkibinə və ifadə vasitələrinə malikdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin dediyi kimi, Azərbaycan dili xalqımızın mənəvi sərvəti, dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyinin sarsılmaz təməlidir. Bu səbəbdən də onun qorunması və qayğı ilə əhatə olunması müstəqil Azərbaycanın hər bir vətəndaşının müqəddəs borcudur. Azərbaycan dilinin zənginliyi, tarixi kökləri və ifadə imkanları haqqında danışan Prezident İlham Əliyev çıxışlarında dəfələrlə vurğulayıb ki, ana dilimiz sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, milli kimliyimizin və dövlət müstəqilliyimizin mənəvi dayağıdır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” 1 noyabr 2018-ci il tarixli Fərmanında ,Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycan dili cəmiyyətin ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi, elmi və mədəni həyatının bütün sahələrində daha geniş istifadə edilməyə başlamış, onun dövlət dili kimi maneəsiz inkişafı üçün münbit zəmin yaranmışdır. Ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında işlənib hazırlanmış və 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” 2001-ci il 18 iyun tarixli və “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” 2001-ci il 9 avqust tarixli fərmanları, 2002-ci ildə qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasının dövlət dili haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu dilimizin hüquqi statusunu, onun işlənməsi, qorunması və inkişafı üçün zəruri olan tədbirləri müəyyənləşdirmişdir.
1995-ci ildə qəbul edilən Konstitusiyamızda Azərbaycan dili dövlətinrəmzlərindən biri olaraq təsbit edimişdir.
Prezident İlham Əliyev dəfələrlə qeyd edib ki, "Azərbaycan dili o qədər zəngindir ki, heç bir xarici kəlməyə ehtiyac yoxdur. ... biz əsrlər boyu dilimizi qorumuşuq. Bu gün də qorumalıyıq. Biz Azərbaycan dilinin saflığını təmin etməliyik".
Ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasi kursu uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyev, ana dilinin qorunması və inkişafı istiqamətində sistemli, mərhələli və çoxşaxəli siyasət həyata keçirir. Azərbaycan dili yaşadıqca, Azərbaycan xalqı da əbədi yaşayacaqdır.

s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

@Aydinlar.az

Fəaliyyətinin artıq 2 ili tamam olan AZƏRPRESS Media Qrupu Whatsapp platforması üzərindən ölkənin bütün media nümayəndələrinin (jurnalistlərin, mətbuat katiblərinin və kommunikasiya sahəsində fəaliyyət göstərən məsul şəxslərin) birliyini təşkil edərək, peşəkar informasiya mühitinin formalaşmasına dəstək göstərməyə davam edir.

Aydınlar.az xəbər verir ki, yerli KİV-lərə bu barədə açıqlama verən AZƏRPRESS Media Qrupunun təsisçi rəhbəri, jurnalist Emil Məlikov qrupun əsas məqsədinin mətbuat nümayəndələri arasında operativ informasiya mübadiləsini təmin etmək, peşəkar media həmrəyliyini gücləndirmək və qarşılıqlı əməkdaşlığa töhfə vermək olduğunu vurğulayıb: "Qısa zaman ərzində fəaliyyətimizi məsuliyyət, obyektivlik və peşəkarlıq prinsipləri üzərində quraraq, digər oxşar media qrupları arasında öz etibarlılığı, ədalətli və sanballı fəaliyyəti ilə seçilən informasiya mühiti formalaşdırmağa nail olmuşuq. Sevindirici haldır ki, AZƏRPRESS Media Qrupu yaranan gündən media sahəsi üzrə səviyyəli və peşəkar mətbuat nümayəndələrini öz ətrafında cəmləyə bilib. Bu gün media platformamızda ölkənin aparıcı media qurumlarının nümayəndələri, müxtəlif dövlət strukturlarının mətbuat xidmətlərinin əməkdaşları, televiziya, radio, qəzet, informasiya agentlikləri və onlayn media resurslarında çalışan jurnalistlər təmsil olunurlar. Sayımız artmaqda davam edir. Bu isə AZƏRPRESS Media Qrupunun bu cameədə qazandığı etimadın göstəricisidir".

İştirakçı baxımından əsas meyarın kəmiyyət deyil, keyfiyyət olduğunu qeyd edən platforma rəhbəri media qrupunda mətbuat nümayəndələrinin birliyinin qarşılıqlı hörmət və peşəkar əməkdaşlıqla cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılmasına mühüm töhfə verdiyindən danışıb.

"Bu prinsiplərə sadiq qalaraq fəaliyyətimizi daha da inkişaf etdirmək niyyətindəyik. Hələ ki, yalnız Whatsapp platforması üzərindən davam etsək də, gələcək planlarımız sırasında yeni layihələr həyata keçirmək və AZƏRPRESS-i informasiya agentliyi formatında inkişaf etdirmək də yer alır. Media sahəsində çalışan bütün həmkarlarımızı media qrupumuzda görməkdən məmnun olarıq", – deyə Emil Məlikov bildirib.

Qeyd edək ki, AZƏRPRESS Media Qrupu mətbuat nümayəndələrinin birliyi və iş mübadiləsi üçün nəzərdə tutulan peşəkar media platformasıdır.

26 İyun – Zəfərlə Taclanan Azərbaycan Ordusunun Şərəf Salnaməsi : Qürur, Güvənc, İftixar və Ləyaqət Rəmzimiz

26 İyun – Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günüdür. Silahlı Qüvvələr Günü Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində xüsusi mənəvi dəyərə malik günlərdən biridir. Silahlı Qüvvələr Gunu Qalib Ordunun qürur salnaməsidir. Silahlı Qüvvələr Gününü müzəffər ordu, qalib xalq kimi qeyd edirik. Silahlı Qüvvələr Günü həm də xalq-ordu birliyinin təntənəsidir. Milli dövlətçilik institutlarının formalaşmasında ordu quruculuğu hər bir suveren subyektin müstəqilliyinin maddi və hüquqi təminatçısı rolunda çıxış edir. Azərbaycan Ordusu müstəqil dövlətimizin ən böyük dayağı, şərəf, qürur, güvənc yerimiz, xalqımızın təhlükəsizliyinin və ölkəmizin ərazi bütövlüyünün təminatçısıdır. Şanlı ordumuz qürur mənbəyimizdir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri millətimizin, dövlətimizin, müstəqilliyimizin istiqlalı uğrunda fədakarca çırpınan millət ruhunun görkəmli bir mükâfatı, milli iradənin möhtəşəm bir əsəridir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bizim göz bəbəyimizdir. Cəsarətimizi tarixdən, gücümüzü millətimizdən, ilhamımızı əcdadımızdan aldıqdan sonra qarşımızda hiç kimsə, heç bir quvvət duramayacaqdır. Hamısından mühümü Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinində aşılmaz iman vardır, qorxusuz ürək vardır, yüksək bir fəzilət vardır. Dövlətimizin ən köklü qurumlarından , ən təcrübəli quruluşlarından biri olan, millətimizin hüzuru və təhlükəsizliyi üçün gecə- gündüz fədakarca vəzifə icra edən , dövlət nizamının qorunmasında donanımı, təhsili və disipliniylə təsirli rol oynayan ordumuz bizi qürurlandırmakdadır. Azərbaycan Ordusu ilə hər birimiz qürur duyuruq. Dünya Azərbaycanlılarını Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü münasibətilə təbrik edirəm. Ulu öndər Heydər Əliyevin 22 may 1998-ci il tarixli fərmanına əsasən, Əlahiddə Azərbaycan Korpusunun yarandığı gün – 26 İyun Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələr Günü elan olundu və hər il bu tarix rəsmi dövlət bayramı kimi qeyd edilir. Azərbaycan ordusu dünyanın ən güclü 50 ordusu sırasında yer tutur.Şərqdə ilk demokratik və dünyəvi dövlət modelini ortaya qoyan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) yarandığı ilk günlərdən etibarən ciddi regional hərbi-siyasi təhdidlərlə qarşılaşmışdır. Bu təhdidlərin neytrallaşdırılması məqsədilə AXC Nazirlər Şurasının 26 iyun 1918-ci il tarixli qərarı ilə Transqafqaz komissarlığının müsəlman korpusunun əsasında Əlahiddə Azərbaycan Korpusu yaradılmışdır . Bu tarixi qərar, faktiki olaraq müasir Azərbaycan hərbi tarixinin rəsmi institusionallaşma nöqtəsi hesab olunur. Cümhuriyyət dövründə hərbi nazir tam artilleriya generalı Səməd bəy Mehmandarov və nazir müavini general-leytenant Əliağa Şıxlinskinin rəhbərliyi altında həyata keçirilən struktur islahatları ordunun peşəkar kadr potensialını formalaşdırmışdır . Lakin 1920-ci ilin aprel işğalı bu təbii inkişaf prosesini dondurmuş, hərbi varislik fəlsəfəsinin bərpası yalnız XX əsrin sonlarına təsadüf etmişdir.
Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini yenidən bərpa etməsindən sonra, hərbi sahədə institusional varisliyin təmin olunması məqsədilə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 22 may 1998-ci il tarixli Fərmanı ilə 26 iyun günü rəsmi olaraq Silahlı Qüvvələr Günü elan edilmişdir . Bu fərman sadəcə təqvim dəyişikliyi deyil, eyni zamanda müasir Azərbaycan Ordusunun öz mənşəyini sovet hərbi sistemindən deyil, birbaşa milli Cümhuriyyət köklərindən götürdüyünü təsdiq edən fundamental hüquqi-ideoloji aktdır. Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev “Bu gün Azərbaycan Ordusu güclü ordular sırasındadır. Bunu biz bilirik, Azərbaycan xalqı bilir və bütün dünya bilir. Güclü orduların reytinqlərində Azərbaycan Ordusunun çox yüksək yeri vardır. Ordumuzun döyüş qabiliyyəti yüksək səviyyədədir, günbəgün artır. Ordumuzda nizam-intizam hökm sürür. Ordumuzun maddi-texniki təminatı ən yüksək səviyyədədir. Biz son illər ərzində milyardlarla dollar dəyərində ən müasir silah-sursat, hərbi texnika almışıq. O texnikalar ən son texnologiyaya malikdir”. Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən hərbçilərə, şəhid ailələrinə və müharibə veteranlarına hərtərəfli dəstək göstərilir. Qazilərin müalicəsi, reabilitasiyası və məşğulluğu, habelə hərbi qulluqçuların xidməti-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması Fondun prioritet istiqamətlərindəndir.
Müasir ordu quruculuğu, doktrinal dəyişikliklər və beynəlxalq inteqrasiya
1993-cü ildən etibarən Azərbaycanın hərbi doktrinası köklü şəkildə yenidən işlənmişdir. Nizami ordunun qurulması, fərariliyin qarşısının alınması və mərkəzləşdirilmiş komandanlıq strukturunun yaradılması ilk mərhələnin əsas hədəfləri olmuşdur. Dövlətin iqtisadi potensialının artması, xüsusilə neft strategiyasının uğurlu icrası hərbi büdcənin dinamik şəkildə yüksəlməsinə zəmin yaratmışdır. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) hesabatlarına görə, Azərbaycan 2000-2020-ci illər arasında hərbi xərclərini proporsional olaraq ən çox artıran ölkələrdən biri olmuşdur .
Azərbaycan Ordusunun modernləşməsində əsas katalizatorlardan biri də beynəlxalq hərbi inteqrasiya və təhlükəsizlik proqramları olmuşdur. 1994-cü ildə NATO-nun “Sülh naminə tərəfdaşlıq” (PfP) proqramına qoşulan Azərbaycan, öz hərbi qüvvələrinin əməliyyat uzlaşmasını (interoperability) beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmağa başlamışdır. Azərbaycan sülhməramlı kontingentinin Kosovo, İraq və Əfqanıstandakı missiyalarda iştirakı, milli zabit korpusunun taktiki və strateji idarəetmə bacarıqlarını qlobal səviyyəyə qaldırmışdır.
Eyni zamanda, daxili müdafiə sənayesinin qurulması (2005-ci ildə Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin yaradılması) xaricdən hərbi asılılığı minimuma endirmiş, ordunun atıcı silahlar, zirehli texnikalar və ilkin pilləli pilotsuz sistemlərlə daxili təminatını gücləndirmişdir.
Yeni nəsil müharibə strategiyası: xxı əsrin hərbi fenomeni olaraq vətən müharibəsi
2020-ci ilin sentyabr ayında başlayan İkinci Qarabağ Müharibəsi (Vətən Müharibəsi) dünya hərbi elmində dönüş nöqtəsi hesab olunur. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında reallaşdırılan hərbi əməliyyatlar göstərdi ki, Azərbaycan Ordusu klassik sovet və ya ənənəvi qərb doktrinalarından kənara çıxaraq, yeni nəsil (IV və V nəsil) şəbəkə-mərkəzli müharibə (network-centric warfare) modelini mükəmməl şəkildə tətbiq etmişdir. Asimmetrik döyüş və xüsusi təyinatlı qüvvələr (XTQ):Sıldırım və mürəkkəb dağlıq relyefə malik Şuşa şəhərinin ağır texnika tətbiq edilmədən, yalnız yüngül silahlanmış xüsusi təyinatlı qüvvələrin yaxın məsafəli döyüş (CQB – Close Quarters Battle) və sızma taktikası ilə azad edilməsi hərbi dərsliklərə daxil olmuşdur . 2023-cü ilin sentyabr ayında cəmi 23 saat davam edən lokal antiterror tədbirləri isə bu yeni nəsil müharibə strategiyasının nöqtə əməliyyatı (surgical strike) səviyyəsindəki ən uğurlu kulminasiyası oldu.
Regional təhlükəsizlik arxitekturası
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hazırkı strateji hədəfi ordunun struktur etibarilə tam olaraq modern Türk Ordu Modelinə uyğunlaşdırılmasıdır. 15 iyun 2021-ci ildə imzalanmış tarixi Şuşa Bəyannaməsi bu keçidin beynəlxalq-hüquqi bazasını təşkil edir. Bəyannamənin hərbi müttəfiqlik və qarşılıqlı yardım müddəaları iki qardaş ölkənin ordularının birgə əməliyyat planlaşdırılması səviyyəsinə yüksəlməsini təmin etmişdir (Şuşa Bəyannaməsi, 2021).
Türk ordu modelinin tətbiqi çərçivəsində:
Komando briqadalarının sayı sürətlə artırılmış, yeni yaradılan bu bölmələr birbaşa yüksək intensivlikli dağ şəraitində mobil hərbi tapşırıqları icra etmək üçün ixtisaslaşmışdır.
Ordunun idarəetməsində çeviklik prinsipləri ön plana çəkilmiş, böyük korpus strukturlarından daha mobil hərbi birləşmələrə keçid prosesi sürətlənmişdir.
Qlobal Hərbi Güclər İndeksinin (Global Firepower, 2026) son göstəricilərinə əsasən, Azərbaycan Ordusu maddi-texniki təchizat, döyüş təcrübəsi və hərbi-texnoloji innovasiyalar baxımından Cənubi Qafqaz regionunun şəksiz lideri statusunu qorumaqdadır.
1918-ci il iyunun 26-da çətin geopolitik şəraitdə əsası qoyulmuş Azərbaycan Silahlı Qüvvələri, keçdiyi birəsrlik tarixi təkamül yolu nəticəsində bu gün öz suverenliyini bütövlüklə təmin etmiş qüdrətli hərbi instituta çevrilmişdir. Azərbaycan ordusu müasir elmi-texniki nailiyyətlərlə milli-mənəvi ruhun simbiozunu yaratmaqla, təkcə öz torpaqlarını azad etməmiş, həm də beynəlxalq hüququn prinsiplərinin güc yolu ilə necə bərpa edilə biləcəyini dünyaya nümayiş etdirmişdir. Aparılan hərbi-strateji analizlər göstərir ki, Azərbaycanın hərbi modeli gələcək lokal və regional münaqişələrin həlli strategiyalarında mühüm istinad mənbəyi olaraq qalacaqdır. Azərbaycan Ordusu gələcək çağırışlara tam hazırdır. Bu gün Azərbaycan Silahlı Qüvvələri qarşıya qoyulan bütün tapşırıqları yerinə yetirmək iqtidarındadır. Ordumuzun döyüş hazırlığı daim yüksəldilir və yeni texnologiyalar tətbiq olunur.
Azərbaycan tarixinə şanlı səhifə kimi yazılan 44 gün
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri dövlətin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyünün qorunmasında əvəzsiz rol oynayır. Tariximiz sübut edir ki, güclü ordu güclü dövlətin əsas dayağıdır. Xüsusilə 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun göstərdiyi şücaət və peşəkarlıq, ölkəmizin öz torpaqlarını hərbi-siyasi və hüquqi baxımdan bərpa etmə gücünü nümayiş etdirdi. Bu zəfər həm regionda, həm də beynəlxalq aləmdə Azərbaycanın nüfuzunu artırdı və Silahlı Qüvvələrin strateji əhəmiyyətini bir daha sübuta yetirdi. Vətənin müdafiəsi təkcə əsgərin və zabitin borcu deyil — bu, hər bir vətəndaşın mənəvi və milli məsuliyyətidir. Gələcək nəsillərə vətənpərvərlik ruhunun ötürülməsi, onların milli kimlik və dəyərlərlə böyüməsi ordu quruculuğunun və ümumən dövlət təhlükəsizliyinin təməlini təşkil edir. Məktəblərdə, universitetlərdə, ailə tərbiyəsində və ictimai layihələrdə bu ruhun inkişafı cəmiyyətin həmrəyliyinə və müdafiə qabiliyyətinə töhfə verir. 26 İyun — Silahlı Qüvvələr Günü təkcə hərbi qələbələri qeyd etdiyimiz gün deyil, bu, xalq və ordu birliyinin, müstəqil dövlətimizin güc və qürur simvoludur. Hər il bu gün qeyd olunarkən şəhidlərimiz anılır, qazilərimizə ehtiram göstərilir və dövlətin təhlükəsizliyinə xidmət edən bütün hərbçilərimizin zəhməti təqdir olunur. Bu tarix, eyni zamanda, Azərbaycanın öz gələcəyini öz əli ilə qoruyacaq qədər güclü, iradəli və əzmli bir xalq olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirir. Azərbaycan Ordusu hər zaman güclü və qüdrətli olacaq. Bü gün Azərbaycan Silahlı Qüvvələri təcrübə, əməliyyat və qabiliyyət baxımından dünyanın ən güclü ordularından biridir. Günün 24 saatı kəsintisiz ilin 365 günü əməliyyat apara biləcək durumdadır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri köklü tariximizin hər mərhələsində olduğu kimi , bu gün də bağrından çıxdığı əsil bir millətin sevgisinə güvənən və dəstəyinə layiq olmaq üçün var gücüylə çalışmaqdadır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti , Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Ordumuz 44 gün davam edən müharibənin gedişində möhtəşəm qələbələr qazandı.
30 ilin nisgilinə, acısına, torpaq həsrətinə son qoyan 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycanın Zəfəri ilə dünyaya səs saldıÜmumiyyətlə, rəşadətli Azərbaycan Ordusu 44 gün ərzində 5 şəhəri, 4 qəsəbə və 286 kəndi işğaldan azad etdi. Qəhrəman ordumuz Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə hərb sahəsində yeni döyüş strategiyasının əsasını qoydu.Dünya hərb tarixində xüsusi yer tutan İkinci Qarabağ savaşında qazandığımız tarixi Zəfər, torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin yürütdüyü qətiyyətli siyasətin nəticəsidir. Bu hadisə tariximizin ən böyük, misilsiz qələbəsidir, uğurudur.
Torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun möhtəşəm qələbəsidir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri dünyanın hərb tarixinə yeni şanlı səhifələr yazdı. Azərbaycan ordusu yenilməz, möhtəşəm, peşəkar və güclüdür. Azərbaycan Ordusu regionun ən qüdrətli ordusudur. Tarix yazan rəşadətli Azərbaycan ordusudur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsini Zəfərlə nəticələndirən Azərbaycan Ordusunda islahatların həyata keçirilməsi prosesi davam etdirilir, onun modernləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Vətən müharibəsi zamanı Qələbənin əldə olunmasında mühüm rolu olan xüsusi təyinatlıların fəaliyyəti onu deməyə əsas verir ki, bu qoşun növü keçirilən təlim və kurslar, eyni zamanda, qazandığı döyüş bacarıqları sayəsində qarşıya qoyulan tapşırıqları sürətlə və yüksək dəqiqliklə icra etmək qabiliyyətinə malikdir.
Ulu öndər Heydər Əliyev siyasətini bütün sahələrdə uğurla davam etdirən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin diqqət və qayğısı sayəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri qısa müddətdə regionun ən qüdrətli ordusuna çevrildi. 2026-cı ilin müdafiə və milli təhlükəsizlik xərcləri 8 milyard 714,8 milyon manat təşkil edir.
Vətənin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və vətənimizin azadlığı uğrunda şəhid olanları unutmur, şəhid olanlara Allahdan rəhmət diləyirəm. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Qazilərimizə can sağlığı versin. Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyirik!
Şanlı Azərbaycan ordusu, günün mübarək!” Şanlı tarixi yol keçən Azərbaycan ordusu quruluşunun 108-ci ilini şərəflə qeyd edir. Şanlı Azərbaycan ordusu, Azərbaycan xalqı səninlə fəxr edir!
Yaşasın Azərbaycan! Yaşasın Müstəqil Azərbaycan tarixinə şanlı günlər yazan lider, Qalib xalqın Qalib Prezidenti, Müzəffər ordunun Ali Baş Komandanı, dünya azərbaycanlılarının Lideri Cənab İlham Əliyev! Yaşasın Azərbaycan Ordusu!
Yaşasın Azərbaycan Xalqı! Eşq olsun Azərbaycan Ordusuna və Əsgərinə!

s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

Hörmətli həmkarlar və əziz tələbələr!

15 İyun – Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan xalqının tarixində dönüş nöqtəsi, dövlətçiliyimizin xilası və davamlı inkişaf yolumuzun başlanğıcıdır. 1993-cü ilin ağır günlərində xalqın təkidli tələbi ilə Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ölkəmizdə ictimai-siyasi sabitliyin bərpasına, dövlət müstəqilliyinin qorunmasına və davamlı inkişaf strategiyasının formalaşmasına əsaslı zəmin yaratdı.

Ulu Öndərin müəyyənləşdirdiyi siyasi kurs bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. 44 günlük Vətən müharibəsindəki Zəfərimiz, ərazi bütövlüyümüzün bərpası və beynəlxalq nüfuzumuzun artması məhz Milli Quruluş Konsepsiyasının bəhrəsidir.

Taleyüklü tarixi hadisələrin mahiyyətinin gənc nəslə düzgün çatdırılması, Ulu Öndərin dövlətçilik irsinin öyrənilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi bizim əsas vəzifələrimizdəndir.

Təhsil və elm hər bir cəmiyyətin inkişafının fundamental əsası, milli şüurun və mənəvi dəyərlərin formalaşmasının başlıca mənbəyidir. Elmi potensialın artırılması, institusional inkişafın gücləndirilməsi və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunması bu gün qarşımızda duran ən mühüm vəzifələrdəndir.

Bu gün münasibətilə sizləri səmimi qəlbdən təbrik edirəm!

Hörmətlə, SDU-nun rektoru, professor Nurəli Yusifbəyli

Aprelin 30-da Sumqayıt Dövlət Universiteti və Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı ilə “Azərbaycanın qədim və müasir yaşayış məntəqələrinin şəhərsalma və memarlıq ənənələrinin tarixi, iqtisadi səmərəliliyi və elmi-texniki əsasları” mövzusunda Respublika Elmi Konfransı keçirilib.

Aydınlar.az-a verilən məlumata görə,konfrans “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində təşkil olunaraq bu sahədə mövcud elmi yanaşmaların müzakirəsi, tarixi irsin araşdırılması və müasir inkişaf tendensiyalarının təhlilinə həsr edilib.

Tədbiri giriş sözü ilə açan Sumqayıt Dövlət Universitetinin rektoru vi.e., AMEA-nın müxbir üzvü Əminağa Sadıqov ölkədə 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunmasının dövlət səviyyəsində bu sahəyə verilən yüksək əhəmiyyətin göstəricisi olduğunu vurğulayıb. O bildirib ki, bu istiqamətdə dövlət orqanları və ali təhsil müəssisələri tərəfindən müvafiq fəaliyyət planları hazırlanaraq icrasına başlanılıb və keçirilən konfrans da həmin tədbirlər planının mühüm tərkib hissəsidir.
Əminağa Sadıqov qeyd edib ki, konfransa 24 elm və ali təhsil müəssisəsindən 156 məruzə təqdim olunmuş, onlardan 120-si elmi komitə tərəfindən müsbət qiymətləndirilərək proqrama daxil edilib. Bu isə mövzuya olan yüksək marağın və elmi potensialın göstəricisidir.

Çıxışında Azərbaycanın şəhərsalma və memarlıq sahəsində zəngin tarixi ənənələrə malik olduğunu bildirən Əminağa Sadıqov vurğulayıb ki, müasir dövrdə bu ənənələr innovativ yanaşmalarla birləşdirilərək davam etdirilir. O, ölkəmizdə “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarının tətbiq edildiyini, bina informasiya modelləşdirilməsi (BIM), 3D layihələndirmə və süni intellekt əsaslı texnologiyaların şəhərsalma sahəsində geniş istifadə olunduğunu diqqətə çatdırıb.
Ə.Sadıqov, həmçinin qeyd edib ki, rəqəmsal transformasiya istiqamətində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən mühüm sənədlər qəbul olunub, bu sahədə vahid yanaşma formalaşdırılıb və müvafiq şura yaradılaraq Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva həmin şuraya sədr təyin edilib. Bu fakt ölkə rəhbərliyinin rəqəmsal inkişaf və müasir şəhərsalma məsələlərinə xüsusi diqqət yetirdiyini bir daha təsdiqləyir.
Əminağa Sadıqov çıxışında Sumqayıt şəhərinin son illərdə keçdiyi inkişaf yoluna da toxunaraq bildirib ki, şəhər artıq müasir urbanistik yanaşmaların tətbiq olunduğu nümunəvi məkanlardan birinə çevrilib və bu inkişaf ölkə rəhbərliyinin diqqət və qayğısının nəticəsidir.

Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov çıxışında tədbirin əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirərək belə elmi platformaların şəhərsalma sahəsində yeni ideyaların formalaşmasına töhfə verdiyini bildirib. O, ölkədə bütün sahələrdə olduğu kimi şəhərsalma və memarlıq istiqamətində də sürətli inkişafın müşahidə olunduğunu vurğulayıb, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işlərinin nəticələrinə diqqət çəkib.
İcra başçısı qeyd edib ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri müasir şəhərsalma prinsiplərinə əsaslanır və bu proseslərdə dövlət başçısı layihələrin icrasında bilavasitə iştirak edir. O, Sumqayıt şəhərinin də tarixi inkişaf yoluna nəzər salaraq bildirib ki, şəhər sənaye mərkəzindən müasir və ekoloji baxımdan yenilənmiş urbanistik məkana çevrilməkdədir.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədr müavini Dövlətxan Dövlətxanov çıxışında urbanizasiya proseslərinin qlobal tendensiyalarına toxunaraq bildirib ki, dünyada əhalinin böyük hissəsi artıq şəhərlərdə yaşayır və bu proses getdikcə sürətlənir. O qeyd edib ki, Azərbaycanda urbanizasiya balanslı şəkildə inkişaf etsə də, Abşeron yarımadasında, xüsusilə Sumqayıt və ətraf ərazilərdə bu proses daha intensiv xarakter daşıyır. Bu isə şəhərsalma siyasətində elmi əsaslandırılmış yanaşmaların vacibliyini artırır.
AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Ərtegin Salamzadə çıxışında Azərbaycan memarlıq irsinin elmi tədqiqi, qorunması və müasir şəhərsalma proseslərinə inteqrasiyasının vacibliyindən bəhs edib. O, milli memarlıq ənənələrinin yeni urbanistik layihələrdə tətbiqinin həm estetik, həm də funksional baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru, professor Akif Qasımov isə çıxışında universitetlərarası əməkdaşlığın şəhərsalma sahəsində kadr hazırlığına və elmi tədqiqatların inkişafına müsbət təsir göstərdiyini qeyd edib.
Plenar iclasda Sumqayıt Dövlət Universitetinin Tarix və coğrafiya fakültəsinin dekanı, professor Adil Baxşəliyev “Azərbaycanda şəhərsalma və memarlıq tarixi: təkamül və müasir inkişaf istiqamətləri”, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin baş müəllimi Yeganə Kərimli isə “Bakı şəhərinin urbanistik inkişafında Bayır şəhərinin rolu” mövzularında məruzələrlə çıxış ediblər.

Konfransın bədii hissəsində SDU-nun “Səma” rəqs qrupunun ifasında “Azərbaycan süitası” təqdim olunub, Mühəndislik fakültəsinin tələbəsi Kənan Əhmədzadə “Sevgili canan” mahnısını ifa edib. Daha sonra Mühəndislik fakültəsinin tələbəsi Tunar Musayev və Filologiya fakültəsinin tələbəsi Nərgiz Həsənovanın ifasında “Xoşbəxtlik” mahnısı səsləndirilib.Konfrans öz işini bölmə iclaslarında davam etdirib, təqdim olunan elmi məruzələr ətrafında geniş müzakirələr aparılıb.

Ötən günlərdə Gəncə şəhər Fizika, riyaziyyat və informatika təmayüllü liseynin 11-ci sinif şagirdi Fatimə Allahverdiyeva Böyük Britaniyanın Edinburq Universitetinin asrtofizika ixtisasına qəbul olub.

O bildirib ki, astrofizika oxumaq istədiyini deyəndə insanlar buna bəzən təəccüblə yanaşır və daha fərqli ixtisaslar tövsiyə edirlər.

Abituriyent qeyd edib ki, qəbul aldığı universitetə hələlik təqaüdlə qəbul olunmayıb, lakin yaxın zamanda dövlət proqramına müraciət etməyi planlaşdırır:

“Universitetə qəbul üçün xarici imtahanlar vermişəm. SAT imtahanından 1350, IELTS imtahanından isə 7.5 bal toplamışam. Xarici universitetlərə müraciət prosesində bu göstəricilər mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, müxtəlif könüllülük proqramlarında iştirak etmiş, yay məktəblərinə qatılmış və əlavə kurslar keçmişəm.

Müraciətlərimi əsasən Böyük Britaniya və Çin universitetlərinə etmişəm. Hələ də bəzi universitetlərdən cavab gözləyirəm. Müraciət etdiyim ali təhsil ocaqları arasında Edinburq Universiteti və Çində yerləşən Nottingham Universiteti də var idi. Artıq Edinburq Universitetindən qəbul almışam. Yekun qərarımı isə bütün nəticələr bəlli olduqdan sonra verəcəyəm.

Təxminən bir ay müddətində Çində keçirilən proqramda iştirak etmişəm. Bu proqram 2-3 mübadilə layihəsindən ibarət idi və əsas məqsəd müxtəlif mədəniyyətləri tanımaq, həmçinin öz ölkəmizi təmsil etmək idi. Proqram çərçivəsində STEM sahələri üzrə müxtəlif dərslər də keçilmişdi.

Ümumilikdə, xaricdə təhsil almaq istəyi məndə uzun müddətdir mövcuddur. Həm keyfiyyətli təhsil almaq, həm də fərqli mədəniyyətləri tanımaq mənim üçün vacibdir. Keçən il Çinə səfər etdikdən sonra bu qərarı qəti şəkildə verdim”.

Onun sözlərinə görə, fizika və kainatla bağlı mövzular hər zaman diqqətini çəkib:

“Xüsusilə kainatın quruluşu və müxtəlif hadisələrin səbəbləri məni maraqlandırır. Bu səbəbdən astrofizika ixtisasını seçmişəm. Bəzi universitetlərə aerokosmik mühəndislik üzrə də müraciət etmişəm.

Gələcək planlarımda magistr təhsilimi Amerikada davam etdirmək var. Daha sonra isə Azərbaycana qayıtmaq istəyirəm. Çünki düşünürəm ki, bu sahə ölkəmizdə hələ kifayət qədər inkişaf etməyib. Məqsədlərimdən biri də astrofizika sahəsini Azərbaycanda daha geniş tanıtmaqdır.

Özüm də bununla qarşılaşmışam ki, bu ixtisası seçdiyimi deyəndə insanlar təəccüblənir və başqa sahələr tövsiyə edirlər. Halbuki bu sahəyə maraq göstərən çoxlu gənc var”.

Xaricdə təhsil almağın çətin tərəfləri olsa da, bu, inkişaf üçün vacib addımdır:

“Təbii ki, ailədən uzaqda qalmaq çətin olacaq. Xaricdə təhsil alan tələbələrlə danışarkən onların da müxtəlif çətinliklərlə üzləşdiyini görmüşəm. Amma daha yaxşı nəticələr əldə etmək üçün bu çətinlikləri qəbul etmək lazımdır. Çünki insan rahat olduğu mühitdə çox da inkişaf edə bilmir. İnkişaf üçün komfort zonadan çıxmaq vacibdir.

Özümü inkişaf etdirmək üçün daim çalışıram. Həm yerli dostlarımla, həm də xaricdə tanış olduğum insanlarla tez-tez ünsiyyət qururam ki, fərqli baxış bucaqlarını daha yaxşı anlayım. Düşünürəm ki, qarşıma çıxacaq çətinliklərin öhdəsindən gələ biləcəyəm.

Bir müddət sonra anladım ki, seçdiyim sahədə inkişaf üçün xarici universitetlər daha geniş imkanlar təqdim edir. Araşdırmalarım göstərdi ki, həm təhsil səviyyəsi yüksəkdir, həm də fərqli mədəniyyətləri yerində öyrənmək tamamilə başqa təcrübədir. Bu, yalnız oxumaqla müqayisə oluna bilməz".

Qəbul xəbəri gözlənilməz olub:

“Edinburq Universitetinə müraciət edəndə qəbul olunacağımı çox da düşünmürdüm. Buna görə də daha çox digər universitetlərə fokuslanmışdım. Qəbul xəbəri gələndə əvvəlcə inanmadım. Daha sonra bunu valideynlərimlə bölüşdüm. Bu, mənim üçün gözlənilməz, amma çox sevindirici oldu”.

O, qızların xaricdə təhsili ilə bağlı mövcud yanaşmalara da toxunub:

“Bəzən qızlar daha çox geri çəkilirlər. Ailələr onları başqa ölkəyə göndərməkdən çəkinir. Amma düşünürəm ki, valideynlər bu məsələdə daha anlayışlı olmalı və qız övladlarını dəstəkləməlidir. Qızların təhsil və karyera sahəsində böyük potensialı var. Bu imkanların məhdudlaşdırılması həm onların şəxsi inkişafına, həm də cəmiyyətə mənfi təsir göstərir”.

Sonda o vurğulayıb ki, həyatda yeni şeylər sınamaq insanı inkişaf etdirir:

“Bəzən hər şey planladığımız kimi getmir və uğursuzluqlar olur. Mənim də istədiyim nəticəni ala bilmədiyim vaxtlar olub. Amma düşünürəm ki, nəticədən çox, həmin yolun özü insana daha çox şey qazandırır.

Bu müddətdə qazandığımız biliklər, təcrübələr və tanış olduğumuz insanlar bizi formalaşdırır. Buna görə də nəticə istədiyimiz kimi olmasa belə, prosesin özü çox dəyərlidir.

Sonda isə bu uğurumda zəhməti keçən bütün müəllimlərimə təşəkkür edirəm”.

Mənbə: AzEdu.az

2025/2026-cı tədris ili üzrə Dövlət Proqramı çərçivəsində 125 bakalavriat, 356 magistratura və 19 doktorantura səviyyəsində olmaqla, ümumilikdə 500 nəfər təhsil almaq hüququ qazanıb.

Belə ki, xaricdə təhsil almaq hüququ qazananlardan biri də Bəhicə Əliyevadır. O,Oxsford universitetinin dəlillərə əsaslanan sosial müdaxilələr və sosial siyasətin qiymətləndirilməsi ixtisası üzrə magistratura təhsili alacaq.

Bəhicə xanım, sizi ilk növbədə Dövlət Proqramı çərçivəsində xaricdə təhsil almaq hüququnu əldə etməyiniz münasibətiylə təbrik edirik. Sizi daha yaxından tanımaq istərdik.

- İlk növbədə təşəkkür edirəm. Mən, Bəhicə Əliyeva, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə (bakalavr üzrə) qəbul olmuş, daha sonra isə Gəncə Dövlət Universitetinə transfer etmişdim. 2000-ci ildə burada təhsil almışam və tarix ixtisası üzrə ixtisaslaşmışam. Bununla yanaşı, bir neçə sahə üzrə də təhsil almışam. 2004-2005-ci illərdə Böyük Britaniyanın Esseks Universitetində insan hüquqları üzrə beynəlxalq hüquq ixtisası üzrə təhsil almışam.

Həmin dövrdən etibarən Azərbaycanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Əhali Fondunun Azərbaycan nümayəndəliyində çalışmışam. Bu ilin may ayının sonuna qədər həmin təşkilatda qadınlara qarşı zorakılıq, gender bərabərliyi və bu kimi mövzular üzrə proqram rəhbəri olmuşam.

Əslində, bu addımım birbaşa işimdən irəli gələn tələbat idi. Belə ki, dövlət proqramları çərçivəsində sosial sənədlər hazırlansa da, onların qiymətləndirilməsi və bu qiymətləndirmələrin arxasında dayanan nəzəri çərçivə baxımından ölkədə kadr potensialı demək olar ki, mövcud deyildi. Məsələn, hər hansı bir proqramın icrasını həyata keçirərkən onun qiymətləndirilməsi üçün daim beynəlxalq ekspertləri cəlb etməli olurduq.

Buna görə də düşündüm ki, Oksford Universitetində tədris edilən bu ixtisas həm mənim çalışdığım sahəyə uyğundur, həm də gələcəkdə bu istiqamətdə ölkəmizə fayda verə bilər. Məhz bu səbəb məni Oksford Universitetinə qəbul olmağa gətirib çıxardı.

Uzun bir müddətdən - 20 ildən sonra yenidən təhsil həyatına qayıtdım...

- Bəs, bu qədər müddətdən sonra təhsil almaq qərarına necə gəldiniz?

- Seçdiyim ixtisası, digər pillədə olsa belə, yenə də seçəcəkdim. Lakin məni əsas olaraq bu sahəyə vadar edən səbəb ölkədə sosial siyasətin qiymətləndirilməsi üzrə ciddi kadr çatışmazlığının olması idi. Mənim dil biliklərim və illər boyu qazandığım təcrübəm mənə imkan verdi ki, həmin ixtisasa sənəd təqdim edim. Elə sənədlərimi göndərən kimi qəbul olundum. Düşündüm ki, məhz bu sahə üzrə ixtisaslaşmalıyam.

- Sizə görə, bu qədər fasilədən sonra tələbə həyatına qayıtmaq çətin olacaqmı?

- Əlbəttə. İllər sonra tələbə həyatına qayıtmağın öz çətin tərəfləri var. Lakin bu çətinlik yeni bilikləri əldə etmək istəyimə mane ola bilməz. Ona görə də tələbə həyatının qorxusu artıq mənim üçün 2-ci plandadır.

- Xarici universitetə hazırlaşmaq prosesində necə, çətinliklə qarşılaşdınızmı?

- Qəbul prosesinə elə də xüsusi hazırlaşmamışdım. Sadəcə ixtisası araşdırdım və tələbləri oxudum. Tələblər arasında ən önəmlisi isə bu idi ki, “bu təhsilin prosesində nə etmək istəyirsən?”. Məsələn, tədqiqat işini qısa şəkildə yazmalı idin: nəyi araşdıracağını və bunu necə həyata keçirəcəyini göstərmək lazım idi.

Əslində, onu yazarkən böyük bir inamım yox idi. Lakin görünən odur ki, qısa da olsa təqdim etdiyim tədqiqat işini bəyəniblər və düşünblər ki, bunu daha da genişləndirmək mümkündür. Buna görə də mənə şans veriblər.

- Yaşınız artdıqca oxumaq və öyrənmək sizə daha çətin, yoxsa daha maraqlı gəlir?

- Mənə elə gəlir ki, xüsusiyyət olaraq daha maraqlı gəlir. Çünki bəzi insanlar müəyyən dövrdən sonra yenidən təhsil almağın çətin olduğunu düşünürlər.

Artıq professor-müəllim heyəti üçün sən illərdir bu sahədə çalışan Bəhicə Əliyeva deyilsən; sən sadəcə digər tələbələr kimi bir tələbəsən. Amma unutmaq olmaz ki, elə bir dövrdə yaşayırıq ki, xüsusilə də ölkədə gedən proseslər tələb edir ki, daima öz üzərimizdə işləyək.

Bəlkə magistratura səviyyəsində olmasa belə, kurslar və ya sertifikat proqramları səviyyəsində də olsa, öyrənmək vacibdir. Çünki illər əvvəl universitetdə öyrəndiklərimizlə məhdudlaşa bilmərik. Yeni dövrün çağırışları və tələbləri var və biz onlara uyğunlaşmalıyıq.

Həmçinin qeyd edim ki, Bakı Dövlət Universitetində yeni açılan Sosial iş ixtisası üzrə dərs demişəm. Demək olar ki, bu ixtisasın əsasını qoyanlardan biri də mənəm. Qəbul olma xəbərini duyan keçmiş tələbələrim mənə dedilər ki, “çox sağ olun ki, bu addımı atdınız”. Bunun özü mənim üçün böyük motivasiyadır. Yəni hiss edirsən ki, insanlara həvəs vermiş olursan.

- Az əvvəl də qeyd etdiniz ki, müəyyən yaşdan sonra təhsil almaq bəzilərinə çətin gəlir. Onlara buradan nə söyləmək istərdiniz?

- Postsovet məkanında belə bir ənənə var: bakalavrı bitirən kimi magistraturaya, magistraturanı bitirən kimi isə doktorantura pilləsinə üz tutmaq. Mən sizi inandıra bilərəm ki, illər əvvəl aldığım təhsilə yanaşmam bir az fərqlidir. Artıq bir təcrübəm var və daha yaxşı bilirəm ki, nəyi istəyirəm və qarşıda duran 10–20 il ərzində sevərək nəyi etmək istədiyimi anlayıram. Bu çox vacibdir.

Ona görə də tövsiyəm budur: oxumağı CV-də sadəcə bakalavr, magistr təhsilim var kimi qeyd etməyək. Oxumağa yalnız o zaman getmək lazımdır ki, proqrama maksimum özümüzü verə bilək və həmçinin həmin proqramdan maksimum fayda götürə bilək.

-Bəs, sizə “artıq oxumaq gecdir” deyə söyləyənlər olubmu?

- Bəli. Hətta indi də bu fikirlə qarşılaşıram. Deyirlər ki, sənin artq bu qədər təcrübən var yenidən təhsilə qayıtmağın mənası nədır? Lakin mən bilirəm ki, bu onların məsələni tam anlamamağından irəli gəlir.

- Ümumiyyətlə qəbul olduğunuz xəbəri nə zaman aldınız? Uzun illərdən sonra tələbə olduğunuzu biləndə nə hisslər keçirdiniz?

- Eşidəndə çox sevindim. Bu xəbəri yaxınlarımla, ən doğmalarımla bölüşdüm. Amma sevinc hissiylə bərabər bir qorxu da üstümə gəldi. Çünki düşündüm ki, mən bütün indiyə qədərki həyatımı tamamilə dəyişirəm. Yenidən tələbə həyatına qayıdıram. Mən görəsən bunun öhdəsindən gələ biləcəyəmmi? Bir xeyli düşündüm. Daha sonra isə qərar verdim ki, məhz bu ixtisas üzrə təhsil alacağam.

- Neçə il müddətində təhsil alacaqsınız?

- 1 il müddətində təhsil alacağam. Seçdiyim ixtisas dəqiq elmlər üzrə olduğu üçün tədris 1 il müddətində davam edəcək.

Vətənə daha da faydalı töhfə verə bilmək hədəfi ilə xaricə gedirəm.

- Doktorantura üzrə də təhsil almağı düşünürsünüzmü?

- Bilirsiniz, bu yaxşı sualdır. Mən bu sualı özümə də bir neçə dəfə vermişəm. Bizdə bəzən insanlar doktoranturanı yalnız “doktor” adını almaq üçün seçirlər. Mən isə düşünürəm ki, doktoranturaya yalnız o insanlar getməlidir ki, gələcəkdə akademiyada işləmək istəsinlər. İndi bu sualı özümə verirəm: “Sən akademiyada çalışmaq istəyirsən?” Əgər bu qərarım qəti olsa, o zaman cəhd edəcəyəm.

Mənbə: Azedu.az

VI “Yüksəliş” müsabiqəsibə qeydiyyatdan keçən namizədlərin 13 min 101-i kişi, 4 min 550-si qadındır.

Aydinlar.az xəbər verir ki, bunu “Yüksəliş” müsabiqəsinin İşçi Qrupunun rəhbəri Fərhad Hacıyev bu gün təşkil edilən mətbuat konfransında deyib.

O bildirib ki, müsabiqəyə müraciət edənlər arasında 10 min 120 nəfər ötən illərdə də iştirak edib, 531 nəfər isə ilk dəfə müraciət edən şəxslərdir.

Müasir dünyada sürətlə artan enerji ehtiyacları ölkələri müxtəlif mənbələr axtarmağa sövq edir. Lakin bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişaf etdirilməsi enerji təhlükəsizliyi problemini həll edə bilmir və bu da ölkələri təchizatçılarını şaxələndirməyə vadar edir. Enerji həyatımızın bütün sahələrində ehtiyac duyulan ən vacib amillərdən biridir. Bu amil həm enerji ilə zəngin, həm də enerjidən asılı olan ölkələrin enerji siyasətinin müəyyənləşdirilməsində özünü fərqli şəkildə göstərir. Enerji istehsalı vacib amildir və insanların gündəlik ehtiyaclarının ödənilməsində və rifah halının yaxşılaşdırılmasında ən görkəmli element kimi ön plana çıxır. Təhlükəsizlik beynəlxalq münasibətlər sahəsində ən fundamental anlayışlardan biridir. Soyuq müharibənin bitməsindən bəri dünya siyasətində əhəmiyyətli bir dəyişiklik və transformasiya prosesi baş verir. Təhlükəsizlik qavrayışlarındakı bu dəyişikliklər dövlətlərarası münasibətlərə də təsir göstərir. Enerji təhlükəsizliyi dövlətin milli təhlükəsizliyinin struktur elementlərindən biri kimi həlledici yer və rol oynayır. Bu gün enerji təhlükəsizliyini sadəcə neftin fasiləsiz axınının və şaxələndirilməsinin təmin edilməsi kimi müəyyən etmək kifayət deyil. Əsasən, enerji təhlükəsizliyi enerjinin çıxarıldığı bölgədən qəbul edən ölkəyə münasib qiymətə, fasiləsiz və kifayət qədər miqdarda çatdırılmasını təmin etmək deməkdir. Bu kontekstdə boru kəmərlərinin və dəniz neft və qaz platformalarının qorunmasından tutmuş neft və qaz tankerlərinin izlədiyi marşrutların təhlükəsizliyinə və saxlama obyektlərinin qorunmasına qədər geniş sahələri əhatə edən çoxölçülü və hərtərəfli tərif vurğulanır. Beləliklə, enerji təhlükəsizliyi məsələsi bütün ölçülərində 21-ci əsr üçün prioritetə çevrilmişdir. Dünya iqtisadi və siyasi tarixinin son 400 ilini formalaşdıran əsas konsepsiya, şübhəsiz ki, təhlükəsizlik konsepsiyasıdır. 1648-ci ildə Vestfal sülhündən bəri bu konsepsiya dünya siyasəti, iqtisadiyyatı, humanitar münasibətlər və dövlətlərarası münasibətlər üçün böyük əhəmiyyət və məzmun kəsb etmişdir. 1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan ətrafında baş verən hadisələr Azərbaycanın təhlükəsizlik baxımından daha incə tarazlıqlara əsaslanan strategiya həyata keçirməsini zəruri etmişdir. Yeni dünya düzənində Azərbaycan, xüsusən də üç səbəbə görə diqqəti cəlb etmişdir: Orta Asiya və Şimali Qafqaza açılan qapı kimi geostrateji mövqeyi, Orta Asiya dövlətləri üçün Avropaya tranzit nöqtəsi rolu və böyük neft və qaz ehtiyatlarına və nəticədə əhəmiyyətli iqtisadi potensiala malik olmasıdır. Azərbaycanın tarixi coğrafi mövqeyi və geosiyasi əhəmiyyəti də Cənubi Qafqaza artan qlobal marağın əsas səbəblərindəndir. Hazırda Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu yerinə yetirməsi üçün zəruri şərtlər mövcuddur. Enerji təhlükəsizliyi üzərində işləyənlər arasında ümumi fikir budur ki, enerji təhlükəsizliyi anlayışını müəyyənləşdirmək çox çətindir. Əgər enerji təhlükəsizliyinə klassik bir tərif versəydik, bu, ölkələrin neft ehtiyaclarını ödəmək üçün resurslara çıxışı kontekstində təchizat təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə məhdudlaşa bilərdi. Bu perspektiv enerji təhlükəsizliyinin elementlərini neft təchizatı, tələb mərkəzləri, geosiyasət və bazar strukturları kimi müəyyən edir. Enerji təhlükəsizliyinə daxil olan enerji resurslarının etibarlı, ucuz və fasiləsiz təchizatı və səmərəli istifadəsi bütün dövlətlərin milli təhlükəsizliyinə fundamental təsir göstərən amildir. Xəzər hövzəsi enerji ehtiyatlarına görə Yaxın Şərqdən sonra dünyada ikinci ən zəngin bölgə hesab olunur. Zəngin neft və təbii qaz ehtiyatlarına görə Xəzər hövzəsi 21-ci əsrin enerji istehsalının mərkəzi kimi qəbul edilir. Avropa İttifaqı da Rusiya ərazisindən istifadə etmədən Rusiyadan kənarda resurslara çıxışın vacibliyini qəbul edir. Postsovet məkanında yeni müstəqil dövlətlərin yaranması və onların regional və qlobal inkişaflarda mühüm aktyorlara çevrilməsi bu dəyişikliklərə nümunə kimi göstərilə bilər. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının süqutu regionda yeni bir dövrün başlanğıcını qoydu. İki bloklu dünya nizamının dağılması iqtisadi və siyasi ölçülərə malik yeni bir dünya nizamının formalaşmasına səbəb oldu. Sovet İttifaqının dağılması və Soyuq Müharibənin sonu beynəlxalq münasibətlər sistemində kəmiyyət və keyfiyyət dəyişikliklərinə səbəb oldu. Dünyada enerjidən istifadə bəşəriyyət tarixi qədər qədimdir. Keçmişdən bu günə qədər bəşəriyyət istilik və qida kimi əsas ehtiyacları ödəmək üçün enerjidən istifadə etmişdir. Daha sonra enerji sənaye fəaliyyətlərində istifadə olunmağa başladı. Sənaye İnqilabı ilə baş verən istehsal prosesindəki transformasiya enerjini dövlətlər üçün ən strateji zərurətlərdən birinə çevirdi. Enerji həyatımızın bütün sahələrində ehtiyac duyulan ən vacib amillərdən biridir. Bu amil həm enerji ilə zəngin, həm də enerjidən asılı olan ölkələrin enerji siyasətinin müəyyən edilməsində fərqli şəkildə özünü göstərir. Enerji istehsalı zəruri amildir və insanların gündəlik ehtiyaclarını ödəməkdə və onların rifah halını yaxşılaşdırmaqda ən görkəmli elementdir. 1990-cı illərin əvvəllərində Soyuq Müharibənin bitməsindən bəri Azərbaycanı əhatə edən hadisələr ölkə üçün daha incə təhlükəsizlik strategiyası tələb etmişdir. Geosiyasi mövqeyi, insan və təbii sərvətləri, iqtisadi potensialı, Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin, nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin kəsişməsindəki mövqeyinə görə Azərbaycan tarixən böyük dünya güclərinin diqqətini cəlb etmiş və onlar arasında rəqabət meydanına çevrilmişdir. Dünyanın iqtisadi və siyasi inkişafının son illərini qeyd edən əsas konsepsiya, şübhəsiz ki, enerjidir. Enerji həyatımızın bütün sahələrində ehtiyac duyulan ən vacib amillərdən biridir. Bu amil həm enerji ilə zəngin, həm də enerjidən asılı ölkələr tərəfindən enerji siyasətinin müəyyənləşdirilməsində fərqli şəkildə özünü göstərir. Enerji istehsalı zəruri amildir və insanların gündəlik ehtiyaclarını ödəməkdə və onların rifah halını yaxşılaşdırmaqda ən görkəmli elementdir. Enerji təhlükəsizliyi üzərində çalışanlar enerji təhlükəsizliyi anlayışının müəyyən edilməsinin çox çətin olduğu barədə ortaq fikirdədirlər. Enerji təhlükəsizliyinə klassik bir tərif versəydik, bu, ölkələrin neft ehtiyaclarını ödəmək üçün resurslara çıxışı kontekstində təchizat təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə məhdudlaşa bilərdi. Bu perspektiv enerji təhlükəsizliyinin elementlərini neft təchizatı, tələbat mərkəzləri, geosiyasət və bazar strukturları kimi müəyyən edir. Enerji təhlükəsizliyi çətiri altına düşən enerji resurslarının etibarlı, əlverişli və fasiləsiz təchizatı və səmərəli istifadəsi bütün dövlətlərin milli təhlükəsizliyinə əsaslı təsir göstərən amildir.Azərbaycanın regional enerji təhlükəsizliyində təsirli bir ölkə kimi ortaya çıxması nisbətən yenidir. Həqiqətən də, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji siyasəti ilə bağlı ilk müqavilə 2011-ci ildə imzalanmışdır. Avropa İttifaqı (Aİ) qlobal enerji istehlakında əhəmiyyətli yer tutur. Dünyanın sənaye istehsalının dörddə birindən çoxunu təmin edən Aİ-nin enerjiyə böyük ehtiyacı var. Avrasiya bölgəsinin karbohidrogen ehtiyatlarının dünya bazarına çıxarılmasında Azərbaycan və Türkiyə arasında əməkdaşlığın digər mühüm nümunəsi Bakı-Tbilisi-Ərzurum (Cənubi Qafqaz Təbii Qaz Boru Kəməri) təbii qaz boru kəməridir. Bu boru kəmərinin əsas məqsədi Şahdəniz yatağından hasil edilən təbii qazı Türkiyəyə və dünya bazarına nəql etməkdir. Ümumi uzunluğu 970 km olan bu boru kəməri BTC boru kəmərinə paralel olaraq inşa edilmişdir. İllik 30 milyard m³ tutumu olan kəmərin tikintisinə 2004-cü ildə başlanılıb və 2006-cı ilin sonunda başa çatdırılıb. İlk “Şahdəniz” qazı bu boru kəmərinə 13 mart 2007-ci ildə çatdırılıb. Ərzuruma çatan qaz ölkənin daxili boru kəməri şəbəkəsi vasitəsilə Türkiyənin qərbinə, oradan isə Mərkəzi və Cənubi Avropa ölkələrinə nəql olunacaq. Gələcəkdə Qazaxıstan və Türkmənistan da BTE layihəsinə qoşularaq təbii qazlarını bu boru kəməri vasitəsilə Avropa bazarlarına çatdıracaqlar.

Müstəqil Azərbaycanı müasir, güclü, davamlı iqtisadi inkişafa malik dövlətə çevirmək üçün Ümummilli Lider Heydər Əliyev gələcək siyasi-iqtisadi islahatların köklü transformasiyasının əsası olacaq neft strategiyasını müəyyənləşdirdi. Bu strategiya xarici sərmayədarların Azərbaycanın neft yataqlarının işlənilməsinə cəlb edilməsini, xam neftin daşınması yollarının şaxələndirilməsini, neft gəlirlərinin səmərəli idarə olunmasını və Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymasını təmin edib.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 1994-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycanın XX əsr tarixində siyasi, iqtisadi və strateji əhəmiyyətinə görə ən mühüm müqavilələrdən biri – Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Azəri”, “Çıraq” neft yataqlarının və “Günəşli” neft yatağının bir hissəsinin müştərək işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında Saziş - “Əsrin müqaviləsi” imzalanıb. Dəyəri 7,4 milyard dollar olan “Əsrin müqaviləsi”ndə dünyanın 7 ölkəsini (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç və Səudiyyə Ərəbistanı) təmsil edən 11 beynəlxalq neft şirkəti (Amoco, bp, McDermott, UNOCAL, ARDNŞ, Lukoil, Statoil, Türkiyə Petrolları, Pennzoil, Ramco, Delta) iştirak edib. Onlar tezliklə işçi strukturlar – Rəhbər Komitə, Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (ABƏŞ) və Məsləhət Şurası yaradıblar. Saziş 1994-cü il dekabrın 12-də Azərbaycan parlamentində ratifikasiya olunub. Azərbaycanın enerji sektorunun inkişafında dönüş nöqtəsi hesab edilən inkişaf, 20 sentyabr 1994-cü ildə Gülüstan Sarayında keçirilən tarixi mərasimdə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Azəri" və "Çıraq" yataqlarının və Günəşli yatağının dərin dəniz hissəsinin birgə işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında Sazişin (qısaca "Əsrin Müqaviləsi") imzalanmasıdır. 12 dekabr 1994-cü ildə qüvvəyə minən bu sazişdən əvvəl tərəflər arasında üç illik danışıqlar aparılmışdır.7,4 milyard dollarlıq konsorsiuma yeddi ölkədən (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Səudiyyə Ərəbistanı) 11 neft şirkəti (AMOCO, BP, McDermott, UNOCAL, SOCAR, Lukoil, Statoil, TPAO, Pennzoil, Ramco, Delta) daxil idi.Azərbaycanın enerji strategiyasının dinamikası və fundamental prinsipləri 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanmış "Əsrin Müqaviləsi"ndə (Əsrin Müqaviləsi) öz əksini tapmışdır. Bu müqavilə müstəqillikdən sonrakı Azərbaycanın tarixində mühüm yer tutur və yeni enerji strategiyasına doğru atılmış ilk addımdır. Sazişin ən vacib nəticəsi Azərbaycan neftinin dünya bazarında tanınması olmuşdur. Azərbaycanın enerji strategiyası enerji nəqli marşrutlarının şaxələndirilməsinə əsaslanır. Bu şaxələndirmə siyasətinin mümkünlüyü həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan üstünlüklər təqdim edir. Bu üstünlüklərə Azərbaycanın zəngin neft ehtiyatlarının xarici bazarlara sabit ixracının təmin edilməsi; neft və təbii qaz hasilatında enerji sənayesinin inkişafı; və genişmiqyaslı beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına töhfə vermək daxildir. Siyasi baxımdan üstünlüklərə tranzit ölkələrindən asılılığın azaldılması, tranzit ölkələrlə yeni qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulması və onlarla əlavə siyasi və iqtisadi əlaqələrin yaradılması daxildir. Bundan əlavə, Azərbaycanın enerji ehtiyatlarının dünya bazarlarına çatdırılmasında xüsusi maraq göstərən beynəlxalq aktyorların diqqətini cəlb etməklə və regionda dünya gücləri arasında geosiyasi maraqlar balansı yaratmaqla ölkənin beynəlxalq əhəmiyyəti artır. Azərbaycanın enerji siyasətinin əsaslarını üç əsas başlıq altında ümumiləşdirmək olar: birincisi, enerji ehtiyatlarının istismarı; ikincisi, enerji bazarlarına çıxış; və üçüncüsü, marketinq. Bu çərçivədə, enerji ehtiyatlarını istismar edilə bilən hala gətirmək və onları idarə etmək üçün aparıcı qlobal neft şirkətləri ilə əhəmiyyətli razılaşmalar əldə edilmişdir və neftdən asılı dövlətlər bu razılaşmaların qarantı kimi çıxış edirlər. Enerji bazarlarına çıxış məsələsində Rusiya və Türkiyə əhəmiyyətli bir missiyanı öz üzərinə götürmüş və Yeni Dünya Nizamının yeni siyasəti çərçivəsində enerji ticarəti apara biləcəkləri bir mövqeyə çatmışlar. Rusiya və Türkiyə arasında beynəlxalq enerji bazarlarına çıxış məsələsində balans əldə edilmişdir; ilkin neft bazarlara Rusiya vasitəsilə, əsas mənbə isə Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri vasitəsilə çatdırılır. Bundan əlavə, təbii qaz dünya bazarlarına Bakı-Tbilisi-Ərzurum Təbii Qaz Boru Kəməri vasitəsilə çatdırılır. Sovet dövründən qalma boru kəmərlərindən istifadə edən Rusiya və Türkiyə beynəlxalq dəstək ilə Azərbaycanın neft və təbii qazının Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum təbii qaz kəməri vasitəsilə beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında fəal rol oynamışlar. Müstəqillik qazandıqdan sonra həyata keçirilən Azərbaycanın neft strategiyası regional əməkdaşlığa və inkişafa nail olmaqda, qonşu dövlətlərlə, xüsusən də Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin daha da dərinləşdirilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Xəzər hövzəsində xüsusi mövqeyi və təsiri ilə seçilən və bütün məsələlərdə müttəfiq hesab edilən Türkiyə əsas diqqətini Azərbaycanın neft ehtiyatlarının xarici bazara çıxarılmasına yönəldib. Bu məqsədlə Türkiyə hökuməti BTC boru kəmərini təklif edib və boru kəmərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı bir sıra təkliflər verib. İki dövlət arasında bütün sahələrdə münasibətlərin dinamik inkişafının sübutu olan qlobal iqtisadi layihələr - BTC neft kəməri, BTE təbii qaz kəməri və BTQ dəmir yolu layihəsi regionda sülhə, təhlükəsizliyə və əməkdaşlığa töhfə verməklə yanaşı, iki ölkə xalqlarının yaxınlaşmasına da fayda verir. Bu gün regionda ən böyük və ən vacib layihələr kimi seçilən bu üç layihənin Bakıdan başlaması, Azərbaycanın yalnız neft və təbii qaz ehtiyatlarına malik olmadığını, həm də ən böyük iqtisadi potensiala, gücə və regionda bu layihələrin gedişatına "təsir göstərmək" qabiliyyətinə malik olduğunu sübut edir. Bu gün Azərbaycanın etibarlı strateji tərəfdaşı olan Türkiyə ilə münasibətlərin gücləndirilməsi və genişləndirilməsi ölkənin xarici siyasətinin çox vacib bir hissəsini təşkil edir. Türkiyənin Azərbaycanla enerji diplomatiyasının bir aspekti Azərbaycan və Xəzər hövzəsi neftini və təbii qazını dünya bazarlarına nəql edəcək boru kəmərlərinin tikintisi və marşrut planlaşdırması ilə bağlıdır. İki dövlət bu sahədə 1993-cü ildə birgə işləməyə başlayıb. Gərgin diplomatik səylər nəticəsində bu gün qlobal enerji təhlükəsizliyi üçün əvəzolunmaz hesab edilən BTC, BTE və TANAP kimi layihələrin reallaşması üçün ilkin şərtlər yaradılıb. Qərb dövlətləri, maliyyə qurumları və neft şirkətləri ilə aparılan bu intensiv enerji diplomatiyası Rusiya, İran və Ermənistan kimi oyunçuların təzyiqinin öhdəsindən gəlməkdə çox uğurlu olub. 9 mart 1993-cü ildə Azərbaycan dövləti ilə Türkiyə Respublikası arasında Azərbaycan neftini dünya bazarlarına nəql edəcək boru kəmərinin marşrutu ilə bağlı danışıqlar aparılıb. Bu danışıqlar zamanı neft kəmərinin Türkiyədən keçəcəyi barədə razılıq əldə edilib. Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə Xəzər enerjisi ilə Avropa və Aralıq dənizi ölkələrinin enerji ehtiyaclarını ödəyən üç dost ölkədir. Bu gün Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum boru kəməri, TAP və TANAP layihələri Azərbaycan və Orta Asiyadan neft və qazı Avropaya və digər beynəlxalq bazarlara çatdırır. Bu cür layihələr Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin inkişafına və çiçəklənməsinə xidmət edir və regionun təhlükəsizliyini təmin edir. Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri Layihəsi (TANAP), Xəzər dənizindəki Azərbaycanın Şahdəniz 2 qaz yatağında və Xəzər dənizinin cənubundakı digər yataqlarda hasil edilən təbii qazı ilk növbədə Türkiyəyə və daha sonra Avropaya nəql etməyi hədəfləyir. Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (SCP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə yanaşı, Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri Layihəsi (TANAP), 40 milyard dollarlıq investisiya ilə, Bakıdan İtaliyaya qədər uzanan 3500 kilometrlik boru kəməri olan Cənub Qaz Dəhlizinin ən vacib hissəsidir. Quruda 2760 metr yüksəklikdən dənizdə 65 metr dərinliyə qədər uzanan 1850 km uzunluğundakı TANAP, Türkiyəni Qafqazdan Avropaya uzanan enerji dəhlizinə çevirəcək. Xəzər dənizindəki Şahdəniz-2 yatağından çıxarılan təbii qazı Türkiyə vasitəsilə Avropaya nəql edən TANAP, Türkiyə və Azərbaycanı sektorda əsas oyunçular kimi təqdim edəcək. TANAP, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (SCP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə birlikdə Cənub Qaz Dəhlizini təşkil edir. TAP layihəsinin TANAP-a uğurla qoşulması ilə Xəzər dənizindən çıxarılan təbii qaz Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizi vasitəsilə İtaliyaya nəql ediləcək. Ümumi uzunluğu 878 km (550 km Yunanıstan, 215 km Albaniya, 105 km Adriatik dənizi və 8 km İtaliya vasitəsilə) olan TAP, TANAP və Cənubi Qafqaz Təbii Qaz Boru Kəməri (SCP) ilə birlikdə Cənub Qaz Dəhlizini təşkil edir. Azərbaycan qazını Avropa bazarlarına nəql edən Cənub Qaz Dəhlizinin son seqmenti olan Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) üzərindən kommersiya qaz axını başlayıb. "TANAP-dan sonra TAP-ın istifadəyə verilməsi ilə Avropanın enerji təchizatı təhlükəsizliyində mühüm bir halqa tamamlanıb. Cənub Qaz Dəhlizinin son hissəsi olan TAP, Azərbaycandan kommersiya məqsədli qaz nəqlinə başlayıb. Tarixdə ilk dəfə olaraq, Azərbaycan qazı birbaşa boru kəməri bağlantısı vasitəsilə Avropa bazarına çatıb." TAP, Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri (TANAP) və Cənubi Qafqaz Boru Kəməri ilə birlikdə, 40 milyard dollar dəyərində olan Cənub Qaz Dəhlizinin Avropa hissəsini təşkil edir. Azərbaycanın Şahdəniz 2 yatağından çıxarılan qazı Avropaya nəql etmək üçün inşa edilən TAP, Türkiyə-Yunanıstan sərhədində TANAP-a birləşir. TAP, 4,5 illik tikinti müddətindən sonra 13 oktyabrda tamamlandı. TAP-ın Yunanıstan (550 kilometr), Albaniya (215 kilometr) və Adriatik dənizindən (105 kilometr) keçməklə İtaliyaya (8 kilometr) ildə 10 milyard kubmetr qaz nəql etməsi planlaşdırılır. BP, SOCAR və Snam şirkətləri Trans-Adriatik Boru Kəmərinin (TAP) 20%-nə, Fluxys isə layihənin 19%-nə, Enagas (16%) və Axpo (5%) payına nəzarət edir. Təməli 4,5 il əvvəl Salonikidə qoyulan və Azərbaycan təbii qazını Avropaya çatdırmaq üçün qoyulan 878 kilometr uzunluğundakı təbii qaz boru kəməri kommersiya fəaliyyətinə başlayıb. Cənub Qaz Dəhlizinin Avropa hissəsini təşkil edən TAP sayəsində Azərbaycandan Avropa bazarlarına hər il 10 milyard kubmetr qaz axacaq. Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycandan Avropaya təbii qazın nəqlində aparıcı rol oynayacaq. Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) strateji və rəqabətli bazar xüsusiyyətlərini özündə birləşdirərək Azərbaycandan Avropaya təbii qazın nəqli üçün ən müasir və etibarlı sistemlərdən biridir. Bu gün təhlükəsizlik anlayışı iqtisadi dəyərlər və enerji ehtiyatları ilə zəngin bölgələrin təhlükəsizliyini və davamlılığını təmin etməyi tələb edir. Buna görə də, Xəzər dənizinin enerji ehtiyatları və onların paylaşılması məsələsi enerji təhlükəsizliyi və enerji siyasəti baxımından qlobal və regional əhəmiyyət kəsb edə bilər. Geosiyasi cəhətdən əhəmiyyətli bir yerdə yerləşən Azərbaycanla Türkiyə Respublikası arasında çoxşaxəli əməkdaşlığın və strateji münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi təkcə iki dövlət üçün deyil, həm də regional inkişaf və təhlükəsizlik üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlər Cənubi Qafqaz bölgəsində sülhə, təhlükəsizliyə və əməkdaşlığa əsaslanan sosial və iqtisadi inkişafa nail olmaq üçün çox vacibdir. Sabit və davamlı iqtisadi inkişaf üçün ölkələr öz enerji siyasətlərini inkişaf etdirməli və xarici enerji mənbələrindən asılılığını azaltmalıdırlar. Müstəqilliyin təməl prinsipi iqtisadi özünütəminatdır ki, bu da ölkənin ehtiyaclarını ödəmək üçün enerjiyə malik olmasından asılıdır. Xarici siyasət və təhlükəsizlik baxımından da faydalar var. Trans-Dəniz Nəqliyyat Boru Kəməri (TAP) həmçinin Avropaya fərqli bir mənbədən enerji almağa imkan verir. TAP uzunmüddətli vizyonun reallaşmasını nümayiş etdirən bir layihədir. Türkiyə TANAP və TAP layihələri ilə iqtisadi və siyasi uğurlar əldə edib. Təbii qaz ehtiyatlarına malik ölkələrlə dünyanın ən böyük bazarı arasında təbii dəhliz rolunu oynayan Türkiyə təbii qaz mərkəzinə çevrilməyi hədəfləyir. Əhəmiyyətli coğrafi üstünlükləri ilə yanaşı, Türkiyə enerji diplomatiyasında da aktiv rol oynayır. Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə Avropanın və Aralıq dənizi regionunun enerji ehtiyaclarını Xəzər enerjisi ilə ödəyən üç dost ölkədir. Bu gün Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum boru kəməri, TAP və TANAP layihələri Azərbaycan və Orta Asiyadan neft və qazı Avropaya və digər beynəlxalq bazarlara çatdırır. Bu cür layihələr Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin inkişafına və çiçəklənməsinə xidmət edir və regionun təhlükəsizliyini təmin edir. Cənub Qaz Dəhlizi təşəbbüsü artıq regional layihə deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyinin mühüm komponentlərindən biridir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirdiyi əsas məqamlardan biri qaz ixracının coğrafiyasının sürətlə genişlənməsi olub. Artıq 16 ölkə Azərbaycan qazının istehlakçısına çevrilib. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarük edilən ölkələrin sayına görə dünya miqyasında ön sıralarda yer almaq həyata keçirilən enerji strategiyasının uğurlu nəticəsidir. Xüsusilə Avropa bazarında mövcudluğun genişləndirilməsi mühüm önəm kəsb edir. Azərbaycan uzun illərdir ki, enerji sektorunda mühüm layihələrin təşəbbüskarıdır. Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi Avropa və region ölkələrinin enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin "Cənub Qaz Dəhlizi" Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və "Yaşıl Enerji" Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclasındakı çıxışı Azərbaycanın enerji strategiyasının ardıcıl, uzaqgörən və praqmatik mahiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, son on iki ilin təcrübəsi göstərir ki, enerji təhlükəsizliyi məsələləri yalnız qarşılıqlı etimad, açıq dialoq və birgə planlaşdırma əsasında effektiv həll edilə bilər və məhz birlikdə toplaşmaqla mühüm məsələlərin müzakirə yolu ilə həllinin əhəmiyyəti bu gün daha aydın görünür. "Cənub qaz dəhlizi" təşəbbüsünün artıq on ildən çox davamlı fəaliyyət göstərməsi təkcə irimiqyaslı infrastruktur layihəsinin uğuru deyil, həm də çoxtərəfli əməkdaşlıq modelinin özünü doğrultmasının bariz nümunəsidir. Çətin geosiyasi proseslərə və regionda baş verən mürəkkəb hadisələrə baxmayaraq, Azərbaycan istehsalçı, tranzit və istehlakçı ölkələr arasında etibarlı körpü rolunu gücləndirərək enerji təhlükəsizliyini real nəticələrlə təmin edə bilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin hakimiyyətini əhatə edən tarixi dövr islahat, inkişaf və tərəqqi mərhələsidir və Azərbaycan enerji sisteminin müasir üslubda yenidən qurulması və ya “qızıl dövrü” kimi xarakterizə oluna bilər. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Ulu Öndər Heydər Əliyevin yeni neft strategiyasını uğurla davam etdirərək Azərbaycanın karbohidrogenlərinin dünyaya ixracının BTC ilə başlanan böyük yolunu daha da şaxələndirmişdir. Neft ölkəsi Azərbaycan həm də qaz ixracatçısına çevrildi. Bu gün beynəlxalq aləmdə haqlı olaraq etiraf edilir ki, Avropanın enerji xəritəsini dəyişdirən "Cənub qaz dəhlizi" Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin meqalayihəsidir.

s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının
Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

“Alsu” şirkətinin rəhbəri Quliyev Faiq Yunis oğlunun təşəbbüsü ilə yardım edildi. Ağcabədi rayonunun Şəhid,Qazi və aztəminatlı ailələrinə yardım edildi. Rayonun Kəhrizli, Sarvanlar, Kürdlər, Arazbarı, Yuxarı Qiyamadınlı, Minəxorlu, Qaraxanlı, Boyat, Biləğanlı, Hacılar, kəndlərində “Müqqəddəs Ramazan” ayı münasibəti ilə kütləvi yardımlar edilib.

Alsu şirkətində təxmini 25-30-a yaxın işçi heyəti var. Bunların da əksəriyyəti Şəhid,Qazi və aztəminatlı ailələrdir. Onu da qeyd edək ki, bu şirkət 2022-ci ildə həmtəsis olunub bu cür yardımsevərliyi ilə regionda tanınır.

Qeyd edək ki, bundan öncə də İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Quliyev Faiq Yunis oğlu, Quliyev Şamil Yunis oğlu, Quliyev Şahin və Quliyev Tural qardaşları Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Yardım Fonduna, imkansız Şəhid,Qazi və aztəminatlı ailələrə yardımlar ediblər. Bundan başqa Ağcabədi rayon Qaraxanlı kəndində şəhidlərin xatirəsinə park salınıb, abidə bulaq kompleksi inşa edilib, Bakı şəhərində Şəhid ailələrinə iftar süfrəsi verilib.

@ANmedia.az