Aprelin 30-da Sumqayıt Dövlət Universiteti və Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı ilə “Azərbaycanın qədim və müasir yaşayış məntəqələrinin şəhərsalma və memarlıq ənənələrinin tarixi, iqtisadi səmərəliliyi və elmi-texniki əsasları” mövzusunda Respublika Elmi Konfransı keçirilib.

Aydınlar.az-a verilən məlumata görə,konfrans “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində təşkil olunaraq bu sahədə mövcud elmi yanaşmaların müzakirəsi, tarixi irsin araşdırılması və müasir inkişaf tendensiyalarının təhlilinə həsr edilib.

Tədbiri giriş sözü ilə açan Sumqayıt Dövlət Universitetinin rektoru vi.e., AMEA-nın müxbir üzvü Əminağa Sadıqov ölkədə 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunmasının dövlət səviyyəsində bu sahəyə verilən yüksək əhəmiyyətin göstəricisi olduğunu vurğulayıb. O bildirib ki, bu istiqamətdə dövlət orqanları və ali təhsil müəssisələri tərəfindən müvafiq fəaliyyət planları hazırlanaraq icrasına başlanılıb və keçirilən konfrans da həmin tədbirlər planının mühüm tərkib hissəsidir.
Əminağa Sadıqov qeyd edib ki, konfransa 24 elm və ali təhsil müəssisəsindən 156 məruzə təqdim olunmuş, onlardan 120-si elmi komitə tərəfindən müsbət qiymətləndirilərək proqrama daxil edilib. Bu isə mövzuya olan yüksək marağın və elmi potensialın göstəricisidir.

Çıxışında Azərbaycanın şəhərsalma və memarlıq sahəsində zəngin tarixi ənənələrə malik olduğunu bildirən Əminağa Sadıqov vurğulayıb ki, müasir dövrdə bu ənənələr innovativ yanaşmalarla birləşdirilərək davam etdirilir. O, ölkəmizdə “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarının tətbiq edildiyini, bina informasiya modelləşdirilməsi (BIM), 3D layihələndirmə və süni intellekt əsaslı texnologiyaların şəhərsalma sahəsində geniş istifadə olunduğunu diqqətə çatdırıb.
Ə.Sadıqov, həmçinin qeyd edib ki, rəqəmsal transformasiya istiqamətində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən mühüm sənədlər qəbul olunub, bu sahədə vahid yanaşma formalaşdırılıb və müvafiq şura yaradılaraq Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva həmin şuraya sədr təyin edilib. Bu fakt ölkə rəhbərliyinin rəqəmsal inkişaf və müasir şəhərsalma məsələlərinə xüsusi diqqət yetirdiyini bir daha təsdiqləyir.
Əminağa Sadıqov çıxışında Sumqayıt şəhərinin son illərdə keçdiyi inkişaf yoluna da toxunaraq bildirib ki, şəhər artıq müasir urbanistik yanaşmaların tətbiq olunduğu nümunəvi məkanlardan birinə çevrilib və bu inkişaf ölkə rəhbərliyinin diqqət və qayğısının nəticəsidir.

Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov çıxışında tədbirin əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirərək belə elmi platformaların şəhərsalma sahəsində yeni ideyaların formalaşmasına töhfə verdiyini bildirib. O, ölkədə bütün sahələrdə olduğu kimi şəhərsalma və memarlıq istiqamətində də sürətli inkişafın müşahidə olunduğunu vurğulayıb, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işlərinin nəticələrinə diqqət çəkib.
İcra başçısı qeyd edib ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri müasir şəhərsalma prinsiplərinə əsaslanır və bu proseslərdə dövlət başçısı layihələrin icrasında bilavasitə iştirak edir. O, Sumqayıt şəhərinin də tarixi inkişaf yoluna nəzər salaraq bildirib ki, şəhər sənaye mərkəzindən müasir və ekoloji baxımdan yenilənmiş urbanistik məkana çevrilməkdədir.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədr müavini Dövlətxan Dövlətxanov çıxışında urbanizasiya proseslərinin qlobal tendensiyalarına toxunaraq bildirib ki, dünyada əhalinin böyük hissəsi artıq şəhərlərdə yaşayır və bu proses getdikcə sürətlənir. O qeyd edib ki, Azərbaycanda urbanizasiya balanslı şəkildə inkişaf etsə də, Abşeron yarımadasında, xüsusilə Sumqayıt və ətraf ərazilərdə bu proses daha intensiv xarakter daşıyır. Bu isə şəhərsalma siyasətində elmi əsaslandırılmış yanaşmaların vacibliyini artırır.
AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Ərtegin Salamzadə çıxışında Azərbaycan memarlıq irsinin elmi tədqiqi, qorunması və müasir şəhərsalma proseslərinə inteqrasiyasının vacibliyindən bəhs edib. O, milli memarlıq ənənələrinin yeni urbanistik layihələrdə tətbiqinin həm estetik, həm də funksional baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru, professor Akif Qasımov isə çıxışında universitetlərarası əməkdaşlığın şəhərsalma sahəsində kadr hazırlığına və elmi tədqiqatların inkişafına müsbət təsir göstərdiyini qeyd edib.
Plenar iclasda Sumqayıt Dövlət Universitetinin Tarix və coğrafiya fakültəsinin dekanı, professor Adil Baxşəliyev “Azərbaycanda şəhərsalma və memarlıq tarixi: təkamül və müasir inkişaf istiqamətləri”, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin baş müəllimi Yeganə Kərimli isə “Bakı şəhərinin urbanistik inkişafında Bayır şəhərinin rolu” mövzularında məruzələrlə çıxış ediblər.

Konfransın bədii hissəsində SDU-nun “Səma” rəqs qrupunun ifasında “Azərbaycan süitası” təqdim olunub, Mühəndislik fakültəsinin tələbəsi Kənan Əhmədzadə “Sevgili canan” mahnısını ifa edib. Daha sonra Mühəndislik fakültəsinin tələbəsi Tunar Musayev və Filologiya fakültəsinin tələbəsi Nərgiz Həsənovanın ifasında “Xoşbəxtlik” mahnısı səsləndirilib.Konfrans öz işini bölmə iclaslarında davam etdirib, təqdim olunan elmi məruzələr ətrafında geniş müzakirələr aparılıb.

Ötən günlərdə Gəncə şəhər Fizika, riyaziyyat və informatika təmayüllü liseynin 11-ci sinif şagirdi Fatimə Allahverdiyeva Böyük Britaniyanın Edinburq Universitetinin asrtofizika ixtisasına qəbul olub.

O bildirib ki, astrofizika oxumaq istədiyini deyəndə insanlar buna bəzən təəccüblə yanaşır və daha fərqli ixtisaslar tövsiyə edirlər.

Abituriyent qeyd edib ki, qəbul aldığı universitetə hələlik təqaüdlə qəbul olunmayıb, lakin yaxın zamanda dövlət proqramına müraciət etməyi planlaşdırır:

“Universitetə qəbul üçün xarici imtahanlar vermişəm. SAT imtahanından 1350, IELTS imtahanından isə 7.5 bal toplamışam. Xarici universitetlərə müraciət prosesində bu göstəricilər mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, müxtəlif könüllülük proqramlarında iştirak etmiş, yay məktəblərinə qatılmış və əlavə kurslar keçmişəm.

Müraciətlərimi əsasən Böyük Britaniya və Çin universitetlərinə etmişəm. Hələ də bəzi universitetlərdən cavab gözləyirəm. Müraciət etdiyim ali təhsil ocaqları arasında Edinburq Universiteti və Çində yerləşən Nottingham Universiteti də var idi. Artıq Edinburq Universitetindən qəbul almışam. Yekun qərarımı isə bütün nəticələr bəlli olduqdan sonra verəcəyəm.

Təxminən bir ay müddətində Çində keçirilən proqramda iştirak etmişəm. Bu proqram 2-3 mübadilə layihəsindən ibarət idi və əsas məqsəd müxtəlif mədəniyyətləri tanımaq, həmçinin öz ölkəmizi təmsil etmək idi. Proqram çərçivəsində STEM sahələri üzrə müxtəlif dərslər də keçilmişdi.

Ümumilikdə, xaricdə təhsil almaq istəyi məndə uzun müddətdir mövcuddur. Həm keyfiyyətli təhsil almaq, həm də fərqli mədəniyyətləri tanımaq mənim üçün vacibdir. Keçən il Çinə səfər etdikdən sonra bu qərarı qəti şəkildə verdim”.

Onun sözlərinə görə, fizika və kainatla bağlı mövzular hər zaman diqqətini çəkib:

“Xüsusilə kainatın quruluşu və müxtəlif hadisələrin səbəbləri məni maraqlandırır. Bu səbəbdən astrofizika ixtisasını seçmişəm. Bəzi universitetlərə aerokosmik mühəndislik üzrə də müraciət etmişəm.

Gələcək planlarımda magistr təhsilimi Amerikada davam etdirmək var. Daha sonra isə Azərbaycana qayıtmaq istəyirəm. Çünki düşünürəm ki, bu sahə ölkəmizdə hələ kifayət qədər inkişaf etməyib. Məqsədlərimdən biri də astrofizika sahəsini Azərbaycanda daha geniş tanıtmaqdır.

Özüm də bununla qarşılaşmışam ki, bu ixtisası seçdiyimi deyəndə insanlar təəccüblənir və başqa sahələr tövsiyə edirlər. Halbuki bu sahəyə maraq göstərən çoxlu gənc var”.

Xaricdə təhsil almağın çətin tərəfləri olsa da, bu, inkişaf üçün vacib addımdır:

“Təbii ki, ailədən uzaqda qalmaq çətin olacaq. Xaricdə təhsil alan tələbələrlə danışarkən onların da müxtəlif çətinliklərlə üzləşdiyini görmüşəm. Amma daha yaxşı nəticələr əldə etmək üçün bu çətinlikləri qəbul etmək lazımdır. Çünki insan rahat olduğu mühitdə çox da inkişaf edə bilmir. İnkişaf üçün komfort zonadan çıxmaq vacibdir.

Özümü inkişaf etdirmək üçün daim çalışıram. Həm yerli dostlarımla, həm də xaricdə tanış olduğum insanlarla tez-tez ünsiyyət qururam ki, fərqli baxış bucaqlarını daha yaxşı anlayım. Düşünürəm ki, qarşıma çıxacaq çətinliklərin öhdəsindən gələ biləcəyəm.

Bir müddət sonra anladım ki, seçdiyim sahədə inkişaf üçün xarici universitetlər daha geniş imkanlar təqdim edir. Araşdırmalarım göstərdi ki, həm təhsil səviyyəsi yüksəkdir, həm də fərqli mədəniyyətləri yerində öyrənmək tamamilə başqa təcrübədir. Bu, yalnız oxumaqla müqayisə oluna bilməz".

Qəbul xəbəri gözlənilməz olub:

“Edinburq Universitetinə müraciət edəndə qəbul olunacağımı çox da düşünmürdüm. Buna görə də daha çox digər universitetlərə fokuslanmışdım. Qəbul xəbəri gələndə əvvəlcə inanmadım. Daha sonra bunu valideynlərimlə bölüşdüm. Bu, mənim üçün gözlənilməz, amma çox sevindirici oldu”.

O, qızların xaricdə təhsili ilə bağlı mövcud yanaşmalara da toxunub:

“Bəzən qızlar daha çox geri çəkilirlər. Ailələr onları başqa ölkəyə göndərməkdən çəkinir. Amma düşünürəm ki, valideynlər bu məsələdə daha anlayışlı olmalı və qız övladlarını dəstəkləməlidir. Qızların təhsil və karyera sahəsində böyük potensialı var. Bu imkanların məhdudlaşdırılması həm onların şəxsi inkişafına, həm də cəmiyyətə mənfi təsir göstərir”.

Sonda o vurğulayıb ki, həyatda yeni şeylər sınamaq insanı inkişaf etdirir:

“Bəzən hər şey planladığımız kimi getmir və uğursuzluqlar olur. Mənim də istədiyim nəticəni ala bilmədiyim vaxtlar olub. Amma düşünürəm ki, nəticədən çox, həmin yolun özü insana daha çox şey qazandırır.

Bu müddətdə qazandığımız biliklər, təcrübələr və tanış olduğumuz insanlar bizi formalaşdırır. Buna görə də nəticə istədiyimiz kimi olmasa belə, prosesin özü çox dəyərlidir.

Sonda isə bu uğurumda zəhməti keçən bütün müəllimlərimə təşəkkür edirəm”.

Mənbə: AzEdu.az

2025/2026-cı tədris ili üzrə Dövlət Proqramı çərçivəsində 125 bakalavriat, 356 magistratura və 19 doktorantura səviyyəsində olmaqla, ümumilikdə 500 nəfər təhsil almaq hüququ qazanıb.

Belə ki, xaricdə təhsil almaq hüququ qazananlardan biri də Bəhicə Əliyevadır. O,Oxsford universitetinin dəlillərə əsaslanan sosial müdaxilələr və sosial siyasətin qiymətləndirilməsi ixtisası üzrə magistratura təhsili alacaq.

Bəhicə xanım, sizi ilk növbədə Dövlət Proqramı çərçivəsində xaricdə təhsil almaq hüququnu əldə etməyiniz münasibətiylə təbrik edirik. Sizi daha yaxından tanımaq istərdik.

- İlk növbədə təşəkkür edirəm. Mən, Bəhicə Əliyeva, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə (bakalavr üzrə) qəbul olmuş, daha sonra isə Gəncə Dövlət Universitetinə transfer etmişdim. 2000-ci ildə burada təhsil almışam və tarix ixtisası üzrə ixtisaslaşmışam. Bununla yanaşı, bir neçə sahə üzrə də təhsil almışam. 2004-2005-ci illərdə Böyük Britaniyanın Esseks Universitetində insan hüquqları üzrə beynəlxalq hüquq ixtisası üzrə təhsil almışam.

Həmin dövrdən etibarən Azərbaycanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Əhali Fondunun Azərbaycan nümayəndəliyində çalışmışam. Bu ilin may ayının sonuna qədər həmin təşkilatda qadınlara qarşı zorakılıq, gender bərabərliyi və bu kimi mövzular üzrə proqram rəhbəri olmuşam.

Əslində, bu addımım birbaşa işimdən irəli gələn tələbat idi. Belə ki, dövlət proqramları çərçivəsində sosial sənədlər hazırlansa da, onların qiymətləndirilməsi və bu qiymətləndirmələrin arxasında dayanan nəzəri çərçivə baxımından ölkədə kadr potensialı demək olar ki, mövcud deyildi. Məsələn, hər hansı bir proqramın icrasını həyata keçirərkən onun qiymətləndirilməsi üçün daim beynəlxalq ekspertləri cəlb etməli olurduq.

Buna görə də düşündüm ki, Oksford Universitetində tədris edilən bu ixtisas həm mənim çalışdığım sahəyə uyğundur, həm də gələcəkdə bu istiqamətdə ölkəmizə fayda verə bilər. Məhz bu səbəb məni Oksford Universitetinə qəbul olmağa gətirib çıxardı.

Uzun bir müddətdən - 20 ildən sonra yenidən təhsil həyatına qayıtdım...

- Bəs, bu qədər müddətdən sonra təhsil almaq qərarına necə gəldiniz?

- Seçdiyim ixtisası, digər pillədə olsa belə, yenə də seçəcəkdim. Lakin məni əsas olaraq bu sahəyə vadar edən səbəb ölkədə sosial siyasətin qiymətləndirilməsi üzrə ciddi kadr çatışmazlığının olması idi. Mənim dil biliklərim və illər boyu qazandığım təcrübəm mənə imkan verdi ki, həmin ixtisasa sənəd təqdim edim. Elə sənədlərimi göndərən kimi qəbul olundum. Düşündüm ki, məhz bu sahə üzrə ixtisaslaşmalıyam.

- Sizə görə, bu qədər fasilədən sonra tələbə həyatına qayıtmaq çətin olacaqmı?

- Əlbəttə. İllər sonra tələbə həyatına qayıtmağın öz çətin tərəfləri var. Lakin bu çətinlik yeni bilikləri əldə etmək istəyimə mane ola bilməz. Ona görə də tələbə həyatının qorxusu artıq mənim üçün 2-ci plandadır.

- Xarici universitetə hazırlaşmaq prosesində necə, çətinliklə qarşılaşdınızmı?

- Qəbul prosesinə elə də xüsusi hazırlaşmamışdım. Sadəcə ixtisası araşdırdım və tələbləri oxudum. Tələblər arasında ən önəmlisi isə bu idi ki, “bu təhsilin prosesində nə etmək istəyirsən?”. Məsələn, tədqiqat işini qısa şəkildə yazmalı idin: nəyi araşdıracağını və bunu necə həyata keçirəcəyini göstərmək lazım idi.

Əslində, onu yazarkən böyük bir inamım yox idi. Lakin görünən odur ki, qısa da olsa təqdim etdiyim tədqiqat işini bəyəniblər və düşünblər ki, bunu daha da genişləndirmək mümkündür. Buna görə də mənə şans veriblər.

- Yaşınız artdıqca oxumaq və öyrənmək sizə daha çətin, yoxsa daha maraqlı gəlir?

- Mənə elə gəlir ki, xüsusiyyət olaraq daha maraqlı gəlir. Çünki bəzi insanlar müəyyən dövrdən sonra yenidən təhsil almağın çətin olduğunu düşünürlər.

Artıq professor-müəllim heyəti üçün sən illərdir bu sahədə çalışan Bəhicə Əliyeva deyilsən; sən sadəcə digər tələbələr kimi bir tələbəsən. Amma unutmaq olmaz ki, elə bir dövrdə yaşayırıq ki, xüsusilə də ölkədə gedən proseslər tələb edir ki, daima öz üzərimizdə işləyək.

Bəlkə magistratura səviyyəsində olmasa belə, kurslar və ya sertifikat proqramları səviyyəsində də olsa, öyrənmək vacibdir. Çünki illər əvvəl universitetdə öyrəndiklərimizlə məhdudlaşa bilmərik. Yeni dövrün çağırışları və tələbləri var və biz onlara uyğunlaşmalıyıq.

Həmçinin qeyd edim ki, Bakı Dövlət Universitetində yeni açılan Sosial iş ixtisası üzrə dərs demişəm. Demək olar ki, bu ixtisasın əsasını qoyanlardan biri də mənəm. Qəbul olma xəbərini duyan keçmiş tələbələrim mənə dedilər ki, “çox sağ olun ki, bu addımı atdınız”. Bunun özü mənim üçün böyük motivasiyadır. Yəni hiss edirsən ki, insanlara həvəs vermiş olursan.

- Az əvvəl də qeyd etdiniz ki, müəyyən yaşdan sonra təhsil almaq bəzilərinə çətin gəlir. Onlara buradan nə söyləmək istərdiniz?

- Postsovet məkanında belə bir ənənə var: bakalavrı bitirən kimi magistraturaya, magistraturanı bitirən kimi isə doktorantura pilləsinə üz tutmaq. Mən sizi inandıra bilərəm ki, illər əvvəl aldığım təhsilə yanaşmam bir az fərqlidir. Artıq bir təcrübəm var və daha yaxşı bilirəm ki, nəyi istəyirəm və qarşıda duran 10–20 il ərzində sevərək nəyi etmək istədiyimi anlayıram. Bu çox vacibdir.

Ona görə də tövsiyəm budur: oxumağı CV-də sadəcə bakalavr, magistr təhsilim var kimi qeyd etməyək. Oxumağa yalnız o zaman getmək lazımdır ki, proqrama maksimum özümüzü verə bilək və həmçinin həmin proqramdan maksimum fayda götürə bilək.

-Bəs, sizə “artıq oxumaq gecdir” deyə söyləyənlər olubmu?

- Bəli. Hətta indi də bu fikirlə qarşılaşıram. Deyirlər ki, sənin artq bu qədər təcrübən var yenidən təhsilə qayıtmağın mənası nədır? Lakin mən bilirəm ki, bu onların məsələni tam anlamamağından irəli gəlir.

- Ümumiyyətlə qəbul olduğunuz xəbəri nə zaman aldınız? Uzun illərdən sonra tələbə olduğunuzu biləndə nə hisslər keçirdiniz?

- Eşidəndə çox sevindim. Bu xəbəri yaxınlarımla, ən doğmalarımla bölüşdüm. Amma sevinc hissiylə bərabər bir qorxu da üstümə gəldi. Çünki düşündüm ki, mən bütün indiyə qədərki həyatımı tamamilə dəyişirəm. Yenidən tələbə həyatına qayıdıram. Mən görəsən bunun öhdəsindən gələ biləcəyəmmi? Bir xeyli düşündüm. Daha sonra isə qərar verdim ki, məhz bu ixtisas üzrə təhsil alacağam.

- Neçə il müddətində təhsil alacaqsınız?

- 1 il müddətində təhsil alacağam. Seçdiyim ixtisas dəqiq elmlər üzrə olduğu üçün tədris 1 il müddətində davam edəcək.

Vətənə daha da faydalı töhfə verə bilmək hədəfi ilə xaricə gedirəm.

- Doktorantura üzrə də təhsil almağı düşünürsünüzmü?

- Bilirsiniz, bu yaxşı sualdır. Mən bu sualı özümə də bir neçə dəfə vermişəm. Bizdə bəzən insanlar doktoranturanı yalnız “doktor” adını almaq üçün seçirlər. Mən isə düşünürəm ki, doktoranturaya yalnız o insanlar getməlidir ki, gələcəkdə akademiyada işləmək istəsinlər. İndi bu sualı özümə verirəm: “Sən akademiyada çalışmaq istəyirsən?” Əgər bu qərarım qəti olsa, o zaman cəhd edəcəyəm.

Mənbə: Azedu.az

Beşinci Antalya Diplomatiya Forumu (ADF2026) 17-19 Nisan 2026-cı il tarixlərində Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın himayəsi və Türkiyə Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin ev sahibliyi ilə Antalyada keçirildi. Antalya Diplomatiya Forumu hər il Antalya şəhərində keçirilir və beynəlxalq münasibətlər, diplomatiya və qlobal çağırışların müzakirə olunduğu yüksək səviyyəli bir platformadır. Forum dünyanın hər yerindən olan iştirakçılar üçün diplomatiyanı sülh və əməkdaşlıq üçün hərəkətverici qüvvəyə çevirəcək ortaq strategiyalar üzərində işləmək üçün gələcəyə yönəlmiş platformanı təmin edir. Antalya Diplomatiya Forumu qeyri-müəyyən nizamda istiqamət axtarışıdır. Geosiyasi gərginliklər, dəyişən güc balansları, ticarət maneələri və çoxtərəfliliyə artan təzyiq fonunda cari qlobal mənzərənin proqnozlaşdırılması getdikcə daha çətin xarakter alır. Beşinci Forumun mövzusu "Gələcəyi planlaşdırarkən qeyri-müəyyənliklərin öhdəsindən gəlmək" riskləri və imkanları müəyyənləşdirməyi, strategiyalar hazırlamağı və əldə olunan razılaşmaları əməli addımlara çevirməyi tələb edir. Sabahı dizayn edərkən qeyri-müəyyənliklə mübarizə aparmaq", daha yaxşı bir gələcək qurmaq üçün çətinlikləri qabaqcadan görməyin və effektiv şəkildə həll etməyin vacibliyini vurğulayır. Riskləri və imkanları müəyyən etməklə, strategiyalar hazırlamaqla və toplanmış bilikləri konkret hərəkətlərə çevirməklə inkişaflardan irəlidə olmağın vacibliyini vurğulayır.Həll olunmamış münaqişələrin davam etməsi, dərinləşən qütbləşmə və geniş yayılmış strateji rəqabət bir çox vacib məsələnin dünya miqyasında insanlara təsir etməyə davam etməsi deməkdir. Beynəlxalq əməkdaşlığın, dialoqun və həmrəyliyin gücləndirilməsi bu çətinliklərin öhdəsindən gəlmək və daha inklüziv, ədalətli və effektiv beynəlxalq sistemə doğru irəliləmək üçün vacibdir. ADF2026 qeyri-müəyyənlikləri ən yaxşı şəkildə idarə etmək, təcili məsələləri həll etmək və gələcək çətinliklərə hazırlaşmaq üçün liderləri, qərar qəbul edənləri, diplomatları, akademikləri, biznes mütəxəssislərini, media və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrini bir araya gətirəcək. Əsas çıxışlar, panel müzakirələri, interaktiv sessiyalar və ikitərəfli görüşlər vasitəsilə iştirakçılar qlobal trendləri və regional dinamikanı müzakirə edəcək, potensial həllər barədə fikir mübadiləsi aparacaq və ən yaxşı təcrübələri bölüşəcəklər. Forum bir daha dialoqun təşviqi, etimadın bərpası və daha güclü əməkdaşlığın təşviqi üçün mühüm platforma rolunu oynayacaq; gələcək nəsillər üçün daha dinc, sabit və möhkəm bir dünya qurmaq üçün yol xəritəsinin formalaşdırılmasına töhfə verəcək.

Müasir dövr insan cəmiyyətinin ən böyük və əhatəli proseslərindən biri qloballaşmadır. Gələcəyi müzakirə edən qlobal platformalar, bəşəriyyətin üzləşdiyi ortaq problemləri (ekologiya, iqtisadiyyat, texnologiya, təhlükəsizlik) təhlil edən və həlli yollarını axtaran əsas beynəlxalq forumlardır. Bu platformaların əsas diqqət mərkəzində olan məsələlər və əsas forumlar :

Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə keçirilən ənənəvi Forum , Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu — ( Bəşəriyyətdə maraq doğuran qlobal xarakterli məsələlərə dair geniş spektrli dialoqlar, fikir mübadilələri və müzakirələr aparan forum) Münhen Təhlükəsizlik Konfransı (Almaniya), Ambrosetti Forumu (İtaliya), Krans Montana Forumu (İsveçrə), Dünya İqtisadi Forumu (Davos/İsveçrə), Paris Sülh Forumu (Fransa), Doha Forumu (Qətər), *Halifax Beynəlxalq Təhlükəsizlik Forumu (Kanada), Varşava Təhlükəsizlik Forumu (Polşa), Bled Strateji Forumu (Sloveniya).

150-dən çox ölkədən 5000-dən çox iştirakçı

"Sabahı planlaşdırarkən qeyri-müəyyənliklərlə mübarizə aparmaq" mövzusu altında təşkil olunan ADF 2026-da 20-dən çox dövlət və hökumət başçısı, 40-dan çox xarici işlər naziri də daxil olmaqla 50-dən çox nazir, 75 beynəlxalq təşkilatın nümayəndəsi və tələbələr də daxil olmaqla 5000-dən çox qonaq iştirak edir.

Forum Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Xarici İşlər Naziri Hakan Fidanın açılış nitqləri ilə başladı.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan açılış mərasimindəki çıxışında Antalya Diplomatiya Forumunun geniş bir vizyona malik olduğunu bildirərək dedi: “Türkiyə olaraq, biz Antalya Diplomatiya Forumunu diplomatik əlaqə konsepsiyasının sərhədləri daxilində məhdudlaşdırmırıq. Biz bu təşkilatı dünyanın hara doğru getdiyi, bəşəriyyətin hansı dəyərlər ətrafında birləşə biləcəyi və hansı yeni qarşılıqlı fəaliyyət sahələri ola biləcəyi barədə fikirlər platforması kimi görürük. Antalya Diplomatiya Forumu qlobal ağıl, qlobal vicdan və xüsusilə gələcəyə ümid üçün ortaq bir platformaya çevrilib. İnanıram ki, “Sabahı Formalaşdırmaq, Qeyri-müəyyənlikləri İdarə Etmək” mövzusu altında üç gün ərzində keçiriləcək müzakirələr forumun bu unikal və xüsusi aspektini daha da vurğulayacaq. İnanıram ki, forum sizin dərin fikirlərinizlə Türkiyənin “sülhün açarı” missiyasına töhfə verəcək və hər birinizə əvvəlcədən təşəkkür edirəm”. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan çıxışında Türkiyə ilə Ermənistan arasında davam edən normallaşma prosesinin Azərbaycanla əlaqəli şəkildə aparıldığını vurğuladı. Türk Dövlətləri Təşkilatından danışan Türkiyə Prezidenti qurumun fəaliyyətinin daha da inkişaf etdiyini bildirərək dedi: “Bu ilin son aylarında ölkəmizdə təşkil edəcəyimiz XIII Türk Dünyası Zirvəsində yeni dövrdə sədrliyi Azərbaycandan təhvil alacağıq. İnşallah, bu müddətdə təşkilatımızın beynəlxalq fəaliyyətini və nüfuzunu daha da artıracağıq. Azərbaycanla əlaqələndirilmiş şəkildə qonşumuz Ermənistanla normallaşma prosesində addım-addım irəliləyirik. Bu minvalla Asiya ilə Avropa arasındakı ticarətdə ən etibarlı marşrut olan və Xəzərdən keçən Şərq-Qərb - Orta Dəhliz təşəbbüsünə də güclü dəstəyimiz davam edir”.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyeva Beşinci Antalya Diplomatiya Forumu tədbirdə iştirak ediblər. Prezident cənab İlham Əliyevin forum çərçivəsində bir sıra ölkələrin dövlət başçıları ilə keçirdiyi görüşlər Azərbaycanın regional və qlobal proseslərdə fəal iştirak etdiyini bir daha təsdiqləyir: Azərbaycan 30 illik münaqişəni hərbi-siyasi yollarla həll etdi, ərazi bütövlüyünü və tarixi ədaləti bərpa etdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin xarici siyasəti dünyada Azərbaycanın nüfuzunu artırmışdır. Prezidenti İlham Əliyev ümummilli lider Heydər Əliyevin müəllifi olduğu coxvektorlu, müstəqil və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunu sürətlə dəyişən dünyanın geosiyasi reallıqlarına adekvat olaraq çevik, innovativ və hücum taktikasına əsaslanmaqla davam etdirir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev son 200 illik tariximizdə ilk dəfə torpaqlarımızı işgaldan azad edən Müzəffər Sərkərdə oldu. Prezident İlham Əliyevin bütövlükdə 23 il ərzində həyata keçirdiyi çox uğurlu daxili siyasət nəticə etibarilə Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə mövqelərinin möhkəmlənməsi mənafeyinə xidmət göstərmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasət “çoxvektorlu” yanaşma üzərində qurulmuşdur və əsas məqsədi milli maraqların qorunması, təhlükəsizlik, enerji resurslarının səmərəli istifadəsi, strateji tərəfdaşlıqların möhkəmləndirilməsi olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin xarici siyasəti bir tərəfdən ölkənin regional lider mövqeyini gücləndirmiş, digər tərəfdən isə Azərbaycanı beynəlxalq münasibətlərdə etibarlı tərəfdaş kimi tanıtmışdır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu daxili və xarici siyasət kursunun Prezident İlham Əliyev tərəfindən çox böyük uğurla davam etdirilməsi sayəsində Azərbaycan bugünkü yüksəlişə və dinamik inkişafa nail olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev aprelin 17-də 5-ci Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində Pakistan İslam Respublikasının Baş naziri Məhəmməd Şahbaz Şəriflə, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin Prezidenti Tufan Erhürmanla və Moldova Respublikasının Prezidenti Maya Sandu ilə görüşüb. Görüş zamanı dövlətimizin başçısı ilə Maya Sandunun Azərbaycanda və Moldovada, həmçinin beynəlxalq tədbirlər çərçivəsində keçirdiyi görüşlər məmnunluqla xatırlandı. Azərbaycan-Moldova münasibətlərinin perspektivləri müzakirə olundu, əlaqələrimizin inkişaf etdiyi vurğulandı, müxtəlif səviyyələrdə qarşılıqlı səfərlərin əməkdaşlığımızın genişləndirilməsi baxımından roluna toxunuldu. Azərbaycanda və Moldova arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq üçün geniş imkanların olduğu vurğulandı. Moldovanın xüsusilə enerjiyə ehtiyac duyduğu zamanda Azərbaycan tərəfindən nümayiş olunan dəstək bir daha yüksək qiymətləndirildi. Bu gün Azərbaycan lideri dünya miqyasında keçirilən ən mühüm siyasi və iqtisadi platformalara mütəmadi olaraq dəvət olunur. Bu isə Azərbaycanın prinsipial mövqeyinin, praqmatik siyasətinin və beynəlxalq nüfuzunun artmasının məntiqi nəticəsidir. Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın oynadığı rol, alternativ enerji mənbələrinin təmin olunmasında etibarlı tərəfdaş kimi çıxış etməsi ölkəmizin beynəlxalq mövqelərini möhkəmləndirib. Bu gün Azərbaycan təkcə enerji ixrac edən ölkə deyil, həm də mühüm nəqliyyat-logistika qovşağı kimi çıxış edir.

Yaşasın Xilaskar Ali Baş Komandanımız! Yaşasın Müzəffər Ordumuz! Yaşasın Qalib Xalqımız! Qarabağ bizimdir. Qarabağ Azərbaycandır!

s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının
Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

VI “Yüksəliş” müsabiqəsibə qeydiyyatdan keçən namizədlərin 13 min 101-i kişi, 4 min 550-si qadındır.

Aydinlar.az xəbər verir ki, bunu “Yüksəliş” müsabiqəsinin İşçi Qrupunun rəhbəri Fərhad Hacıyev bu gün təşkil edilən mətbuat konfransında deyib.

O bildirib ki, müsabiqəyə müraciət edənlər arasında 10 min 120 nəfər ötən illərdə də iştirak edib, 531 nəfər isə ilk dəfə müraciət edən şəxslərdir.

Azərbaycanın qabaqcıl, netvorkinq, tədbir platforması və media resursu olan “İZ Community” növbəti genişmiqyaslı layihəsini təqdim edir.

2 may 2026-cı il tarixində, saat 11:00-dan 20:00-dək "Landmark Rotunda Hall"da gənclərin gələcək təhsil seçimlərinə dəstək məqsədilə genişmiqyaslı təhsil sərgisi baş tutacaq. Tədbir “İZ Community” – tərəfindən “Study in Kazakhstan” layihəsi çərçivəsində təşkil olunur.

Hər kəs üçün əlçatanlığı təmin etmək məqsədilə sərgiyə giriş tamamilə sərbəstdir və qeydiyyat tələb olunmur. Ziyarətçilər heç bir öncədən qeydiyyat olmadan tədbirə qatıla və universitet nümayəndələri ilə birbaşa ünsiyyət qura bilərlər.

Sərgidə nələr gözlənilir?

Tədbir beynəlxalq təhsil miqyasını bir məkanda birləşdirir.

Beynəlxalq Universitetlər: Qazaxıstandakı Britaniyanın nüfuzlu Cardiff University ilə yanaşı, Qazaxıstanın 20-dən çox aparıcı ali təhsil müəssisəsi (Əl-Fərabi adına Qazax Milli Universiteti, L.N.Qumilyov adına Avrasiya Milli Universiteti, Turan Universiteti və s.) təmsil olunacaq.

Yerli Liseylər: Ölkəmizin qabaqcıl liseyləri öz innovativ təhsil proqramlarını və üstünlüklərini nümayiş etdirəcəklər.

Brendlər və Tərəfdaşlar: Təhsil, karyera və fərdi inkişaf sahəsində fəaliyyət göstərən yerli brendlər öz xidmətləri ilə iştirakçıların ixtiyarında olacaqlar.

Tədbirin əhəmiyyəti:

“Beynəlxalq təhsil evinizə daha yaxın” şüarı ilə keçirilən bu sərgi, xaricdə təhsil imkanlarını Azərbaycan gəncləri üçün daha yaxın etməyi hədəfləyir. Şagirdlər, tələbələr və valideynlər təqaüd proqramları, qəbul şərtləri və karyera perspektivləri barədə ətraflı məlumatı birinci əldən əldə edə bilərlər.

Müasir dünyada sürətlə artan enerji ehtiyacları ölkələri müxtəlif mənbələr axtarmağa sövq edir. Lakin bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişaf etdirilməsi enerji təhlükəsizliyi problemini həll edə bilmir və bu da ölkələri təchizatçılarını şaxələndirməyə vadar edir. Enerji həyatımızın bütün sahələrində ehtiyac duyulan ən vacib amillərdən biridir. Bu amil həm enerji ilə zəngin, həm də enerjidən asılı olan ölkələrin enerji siyasətinin müəyyənləşdirilməsində özünü fərqli şəkildə göstərir. Enerji istehsalı vacib amildir və insanların gündəlik ehtiyaclarının ödənilməsində və rifah halının yaxşılaşdırılmasında ən görkəmli element kimi ön plana çıxır. Təhlükəsizlik beynəlxalq münasibətlər sahəsində ən fundamental anlayışlardan biridir. Soyuq müharibənin bitməsindən bəri dünya siyasətində əhəmiyyətli bir dəyişiklik və transformasiya prosesi baş verir. Təhlükəsizlik qavrayışlarındakı bu dəyişikliklər dövlətlərarası münasibətlərə də təsir göstərir. Enerji təhlükəsizliyi dövlətin milli təhlükəsizliyinin struktur elementlərindən biri kimi həlledici yer və rol oynayır. Bu gün enerji təhlükəsizliyini sadəcə neftin fasiləsiz axınının və şaxələndirilməsinin təmin edilməsi kimi müəyyən etmək kifayət deyil. Əsasən, enerji təhlükəsizliyi enerjinin çıxarıldığı bölgədən qəbul edən ölkəyə münasib qiymətə, fasiləsiz və kifayət qədər miqdarda çatdırılmasını təmin etmək deməkdir. Bu kontekstdə boru kəmərlərinin və dəniz neft və qaz platformalarının qorunmasından tutmuş neft və qaz tankerlərinin izlədiyi marşrutların təhlükəsizliyinə və saxlama obyektlərinin qorunmasına qədər geniş sahələri əhatə edən çoxölçülü və hərtərəfli tərif vurğulanır. Beləliklə, enerji təhlükəsizliyi məsələsi bütün ölçülərində 21-ci əsr üçün prioritetə çevrilmişdir. Dünya iqtisadi və siyasi tarixinin son 400 ilini formalaşdıran əsas konsepsiya, şübhəsiz ki, təhlükəsizlik konsepsiyasıdır. 1648-ci ildə Vestfal sülhündən bəri bu konsepsiya dünya siyasəti, iqtisadiyyatı, humanitar münasibətlər və dövlətlərarası münasibətlər üçün böyük əhəmiyyət və məzmun kəsb etmişdir. 1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan ətrafında baş verən hadisələr Azərbaycanın təhlükəsizlik baxımından daha incə tarazlıqlara əsaslanan strategiya həyata keçirməsini zəruri etmişdir. Yeni dünya düzənində Azərbaycan, xüsusən də üç səbəbə görə diqqəti cəlb etmişdir: Orta Asiya və Şimali Qafqaza açılan qapı kimi geostrateji mövqeyi, Orta Asiya dövlətləri üçün Avropaya tranzit nöqtəsi rolu və böyük neft və qaz ehtiyatlarına və nəticədə əhəmiyyətli iqtisadi potensiala malik olmasıdır. Azərbaycanın tarixi coğrafi mövqeyi və geosiyasi əhəmiyyəti də Cənubi Qafqaza artan qlobal marağın əsas səbəblərindəndir. Hazırda Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu yerinə yetirməsi üçün zəruri şərtlər mövcuddur. Enerji təhlükəsizliyi üzərində işləyənlər arasında ümumi fikir budur ki, enerji təhlükəsizliyi anlayışını müəyyənləşdirmək çox çətindir. Əgər enerji təhlükəsizliyinə klassik bir tərif versəydik, bu, ölkələrin neft ehtiyaclarını ödəmək üçün resurslara çıxışı kontekstində təchizat təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə məhdudlaşa bilərdi. Bu perspektiv enerji təhlükəsizliyinin elementlərini neft təchizatı, tələb mərkəzləri, geosiyasət və bazar strukturları kimi müəyyən edir. Enerji təhlükəsizliyinə daxil olan enerji resurslarının etibarlı, ucuz və fasiləsiz təchizatı və səmərəli istifadəsi bütün dövlətlərin milli təhlükəsizliyinə fundamental təsir göstərən amildir. Xəzər hövzəsi enerji ehtiyatlarına görə Yaxın Şərqdən sonra dünyada ikinci ən zəngin bölgə hesab olunur. Zəngin neft və təbii qaz ehtiyatlarına görə Xəzər hövzəsi 21-ci əsrin enerji istehsalının mərkəzi kimi qəbul edilir. Avropa İttifaqı da Rusiya ərazisindən istifadə etmədən Rusiyadan kənarda resurslara çıxışın vacibliyini qəbul edir. Postsovet məkanında yeni müstəqil dövlətlərin yaranması və onların regional və qlobal inkişaflarda mühüm aktyorlara çevrilməsi bu dəyişikliklərə nümunə kimi göstərilə bilər. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının süqutu regionda yeni bir dövrün başlanğıcını qoydu. İki bloklu dünya nizamının dağılması iqtisadi və siyasi ölçülərə malik yeni bir dünya nizamının formalaşmasına səbəb oldu. Sovet İttifaqının dağılması və Soyuq Müharibənin sonu beynəlxalq münasibətlər sistemində kəmiyyət və keyfiyyət dəyişikliklərinə səbəb oldu. Dünyada enerjidən istifadə bəşəriyyət tarixi qədər qədimdir. Keçmişdən bu günə qədər bəşəriyyət istilik və qida kimi əsas ehtiyacları ödəmək üçün enerjidən istifadə etmişdir. Daha sonra enerji sənaye fəaliyyətlərində istifadə olunmağa başladı. Sənaye İnqilabı ilə baş verən istehsal prosesindəki transformasiya enerjini dövlətlər üçün ən strateji zərurətlərdən birinə çevirdi. Enerji həyatımızın bütün sahələrində ehtiyac duyulan ən vacib amillərdən biridir. Bu amil həm enerji ilə zəngin, həm də enerjidən asılı olan ölkələrin enerji siyasətinin müəyyən edilməsində fərqli şəkildə özünü göstərir. Enerji istehsalı zəruri amildir və insanların gündəlik ehtiyaclarını ödəməkdə və onların rifah halını yaxşılaşdırmaqda ən görkəmli elementdir. 1990-cı illərin əvvəllərində Soyuq Müharibənin bitməsindən bəri Azərbaycanı əhatə edən hadisələr ölkə üçün daha incə təhlükəsizlik strategiyası tələb etmişdir. Geosiyasi mövqeyi, insan və təbii sərvətləri, iqtisadi potensialı, Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin, nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin kəsişməsindəki mövqeyinə görə Azərbaycan tarixən böyük dünya güclərinin diqqətini cəlb etmiş və onlar arasında rəqabət meydanına çevrilmişdir. Dünyanın iqtisadi və siyasi inkişafının son illərini qeyd edən əsas konsepsiya, şübhəsiz ki, enerjidir. Enerji həyatımızın bütün sahələrində ehtiyac duyulan ən vacib amillərdən biridir. Bu amil həm enerji ilə zəngin, həm də enerjidən asılı ölkələr tərəfindən enerji siyasətinin müəyyənləşdirilməsində fərqli şəkildə özünü göstərir. Enerji istehsalı zəruri amildir və insanların gündəlik ehtiyaclarını ödəməkdə və onların rifah halını yaxşılaşdırmaqda ən görkəmli elementdir. Enerji təhlükəsizliyi üzərində çalışanlar enerji təhlükəsizliyi anlayışının müəyyən edilməsinin çox çətin olduğu barədə ortaq fikirdədirlər. Enerji təhlükəsizliyinə klassik bir tərif versəydik, bu, ölkələrin neft ehtiyaclarını ödəmək üçün resurslara çıxışı kontekstində təchizat təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə məhdudlaşa bilərdi. Bu perspektiv enerji təhlükəsizliyinin elementlərini neft təchizatı, tələbat mərkəzləri, geosiyasət və bazar strukturları kimi müəyyən edir. Enerji təhlükəsizliyi çətiri altına düşən enerji resurslarının etibarlı, əlverişli və fasiləsiz təchizatı və səmərəli istifadəsi bütün dövlətlərin milli təhlükəsizliyinə əsaslı təsir göstərən amildir.Azərbaycanın regional enerji təhlükəsizliyində təsirli bir ölkə kimi ortaya çıxması nisbətən yenidir. Həqiqətən də, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji siyasəti ilə bağlı ilk müqavilə 2011-ci ildə imzalanmışdır. Avropa İttifaqı (Aİ) qlobal enerji istehlakında əhəmiyyətli yer tutur. Dünyanın sənaye istehsalının dörddə birindən çoxunu təmin edən Aİ-nin enerjiyə böyük ehtiyacı var. Avrasiya bölgəsinin karbohidrogen ehtiyatlarının dünya bazarına çıxarılmasında Azərbaycan və Türkiyə arasında əməkdaşlığın digər mühüm nümunəsi Bakı-Tbilisi-Ərzurum (Cənubi Qafqaz Təbii Qaz Boru Kəməri) təbii qaz boru kəməridir. Bu boru kəmərinin əsas məqsədi Şahdəniz yatağından hasil edilən təbii qazı Türkiyəyə və dünya bazarına nəql etməkdir. Ümumi uzunluğu 970 km olan bu boru kəməri BTC boru kəmərinə paralel olaraq inşa edilmişdir. İllik 30 milyard m³ tutumu olan kəmərin tikintisinə 2004-cü ildə başlanılıb və 2006-cı ilin sonunda başa çatdırılıb. İlk “Şahdəniz” qazı bu boru kəmərinə 13 mart 2007-ci ildə çatdırılıb. Ərzuruma çatan qaz ölkənin daxili boru kəməri şəbəkəsi vasitəsilə Türkiyənin qərbinə, oradan isə Mərkəzi və Cənubi Avropa ölkələrinə nəql olunacaq. Gələcəkdə Qazaxıstan və Türkmənistan da BTE layihəsinə qoşularaq təbii qazlarını bu boru kəməri vasitəsilə Avropa bazarlarına çatdıracaqlar.

Müstəqil Azərbaycanı müasir, güclü, davamlı iqtisadi inkişafa malik dövlətə çevirmək üçün Ümummilli Lider Heydər Əliyev gələcək siyasi-iqtisadi islahatların köklü transformasiyasının əsası olacaq neft strategiyasını müəyyənləşdirdi. Bu strategiya xarici sərmayədarların Azərbaycanın neft yataqlarının işlənilməsinə cəlb edilməsini, xam neftin daşınması yollarının şaxələndirilməsini, neft gəlirlərinin səmərəli idarə olunmasını və Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymasını təmin edib.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 1994-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycanın XX əsr tarixində siyasi, iqtisadi və strateji əhəmiyyətinə görə ən mühüm müqavilələrdən biri – Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Azəri”, “Çıraq” neft yataqlarının və “Günəşli” neft yatağının bir hissəsinin müştərək işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında Saziş - “Əsrin müqaviləsi” imzalanıb. Dəyəri 7,4 milyard dollar olan “Əsrin müqaviləsi”ndə dünyanın 7 ölkəsini (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç və Səudiyyə Ərəbistanı) təmsil edən 11 beynəlxalq neft şirkəti (Amoco, bp, McDermott, UNOCAL, ARDNŞ, Lukoil, Statoil, Türkiyə Petrolları, Pennzoil, Ramco, Delta) iştirak edib. Onlar tezliklə işçi strukturlar – Rəhbər Komitə, Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (ABƏŞ) və Məsləhət Şurası yaradıblar. Saziş 1994-cü il dekabrın 12-də Azərbaycan parlamentində ratifikasiya olunub. Azərbaycanın enerji sektorunun inkişafında dönüş nöqtəsi hesab edilən inkişaf, 20 sentyabr 1994-cü ildə Gülüstan Sarayında keçirilən tarixi mərasimdə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Azəri" və "Çıraq" yataqlarının və Günəşli yatağının dərin dəniz hissəsinin birgə işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında Sazişin (qısaca "Əsrin Müqaviləsi") imzalanmasıdır. 12 dekabr 1994-cü ildə qüvvəyə minən bu sazişdən əvvəl tərəflər arasında üç illik danışıqlar aparılmışdır.7,4 milyard dollarlıq konsorsiuma yeddi ölkədən (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Səudiyyə Ərəbistanı) 11 neft şirkəti (AMOCO, BP, McDermott, UNOCAL, SOCAR, Lukoil, Statoil, TPAO, Pennzoil, Ramco, Delta) daxil idi.Azərbaycanın enerji strategiyasının dinamikası və fundamental prinsipləri 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanmış "Əsrin Müqaviləsi"ndə (Əsrin Müqaviləsi) öz əksini tapmışdır. Bu müqavilə müstəqillikdən sonrakı Azərbaycanın tarixində mühüm yer tutur və yeni enerji strategiyasına doğru atılmış ilk addımdır. Sazişin ən vacib nəticəsi Azərbaycan neftinin dünya bazarında tanınması olmuşdur. Azərbaycanın enerji strategiyası enerji nəqli marşrutlarının şaxələndirilməsinə əsaslanır. Bu şaxələndirmə siyasətinin mümkünlüyü həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan üstünlüklər təqdim edir. Bu üstünlüklərə Azərbaycanın zəngin neft ehtiyatlarının xarici bazarlara sabit ixracının təmin edilməsi; neft və təbii qaz hasilatında enerji sənayesinin inkişafı; və genişmiqyaslı beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına töhfə vermək daxildir. Siyasi baxımdan üstünlüklərə tranzit ölkələrindən asılılığın azaldılması, tranzit ölkələrlə yeni qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulması və onlarla əlavə siyasi və iqtisadi əlaqələrin yaradılması daxildir. Bundan əlavə, Azərbaycanın enerji ehtiyatlarının dünya bazarlarına çatdırılmasında xüsusi maraq göstərən beynəlxalq aktyorların diqqətini cəlb etməklə və regionda dünya gücləri arasında geosiyasi maraqlar balansı yaratmaqla ölkənin beynəlxalq əhəmiyyəti artır. Azərbaycanın enerji siyasətinin əsaslarını üç əsas başlıq altında ümumiləşdirmək olar: birincisi, enerji ehtiyatlarının istismarı; ikincisi, enerji bazarlarına çıxış; və üçüncüsü, marketinq. Bu çərçivədə, enerji ehtiyatlarını istismar edilə bilən hala gətirmək və onları idarə etmək üçün aparıcı qlobal neft şirkətləri ilə əhəmiyyətli razılaşmalar əldə edilmişdir və neftdən asılı dövlətlər bu razılaşmaların qarantı kimi çıxış edirlər. Enerji bazarlarına çıxış məsələsində Rusiya və Türkiyə əhəmiyyətli bir missiyanı öz üzərinə götürmüş və Yeni Dünya Nizamının yeni siyasəti çərçivəsində enerji ticarəti apara biləcəkləri bir mövqeyə çatmışlar. Rusiya və Türkiyə arasında beynəlxalq enerji bazarlarına çıxış məsələsində balans əldə edilmişdir; ilkin neft bazarlara Rusiya vasitəsilə, əsas mənbə isə Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri vasitəsilə çatdırılır. Bundan əlavə, təbii qaz dünya bazarlarına Bakı-Tbilisi-Ərzurum Təbii Qaz Boru Kəməri vasitəsilə çatdırılır. Sovet dövründən qalma boru kəmərlərindən istifadə edən Rusiya və Türkiyə beynəlxalq dəstək ilə Azərbaycanın neft və təbii qazının Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum təbii qaz kəməri vasitəsilə beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında fəal rol oynamışlar. Müstəqillik qazandıqdan sonra həyata keçirilən Azərbaycanın neft strategiyası regional əməkdaşlığa və inkişafa nail olmaqda, qonşu dövlətlərlə, xüsusən də Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin daha da dərinləşdirilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Xəzər hövzəsində xüsusi mövqeyi və təsiri ilə seçilən və bütün məsələlərdə müttəfiq hesab edilən Türkiyə əsas diqqətini Azərbaycanın neft ehtiyatlarının xarici bazara çıxarılmasına yönəldib. Bu məqsədlə Türkiyə hökuməti BTC boru kəmərini təklif edib və boru kəmərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı bir sıra təkliflər verib. İki dövlət arasında bütün sahələrdə münasibətlərin dinamik inkişafının sübutu olan qlobal iqtisadi layihələr - BTC neft kəməri, BTE təbii qaz kəməri və BTQ dəmir yolu layihəsi regionda sülhə, təhlükəsizliyə və əməkdaşlığa töhfə verməklə yanaşı, iki ölkə xalqlarının yaxınlaşmasına da fayda verir. Bu gün regionda ən böyük və ən vacib layihələr kimi seçilən bu üç layihənin Bakıdan başlaması, Azərbaycanın yalnız neft və təbii qaz ehtiyatlarına malik olmadığını, həm də ən böyük iqtisadi potensiala, gücə və regionda bu layihələrin gedişatına "təsir göstərmək" qabiliyyətinə malik olduğunu sübut edir. Bu gün Azərbaycanın etibarlı strateji tərəfdaşı olan Türkiyə ilə münasibətlərin gücləndirilməsi və genişləndirilməsi ölkənin xarici siyasətinin çox vacib bir hissəsini təşkil edir. Türkiyənin Azərbaycanla enerji diplomatiyasının bir aspekti Azərbaycan və Xəzər hövzəsi neftini və təbii qazını dünya bazarlarına nəql edəcək boru kəmərlərinin tikintisi və marşrut planlaşdırması ilə bağlıdır. İki dövlət bu sahədə 1993-cü ildə birgə işləməyə başlayıb. Gərgin diplomatik səylər nəticəsində bu gün qlobal enerji təhlükəsizliyi üçün əvəzolunmaz hesab edilən BTC, BTE və TANAP kimi layihələrin reallaşması üçün ilkin şərtlər yaradılıb. Qərb dövlətləri, maliyyə qurumları və neft şirkətləri ilə aparılan bu intensiv enerji diplomatiyası Rusiya, İran və Ermənistan kimi oyunçuların təzyiqinin öhdəsindən gəlməkdə çox uğurlu olub. 9 mart 1993-cü ildə Azərbaycan dövləti ilə Türkiyə Respublikası arasında Azərbaycan neftini dünya bazarlarına nəql edəcək boru kəmərinin marşrutu ilə bağlı danışıqlar aparılıb. Bu danışıqlar zamanı neft kəmərinin Türkiyədən keçəcəyi barədə razılıq əldə edilib. Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə Xəzər enerjisi ilə Avropa və Aralıq dənizi ölkələrinin enerji ehtiyaclarını ödəyən üç dost ölkədir. Bu gün Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum boru kəməri, TAP və TANAP layihələri Azərbaycan və Orta Asiyadan neft və qazı Avropaya və digər beynəlxalq bazarlara çatdırır. Bu cür layihələr Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin inkişafına və çiçəklənməsinə xidmət edir və regionun təhlükəsizliyini təmin edir. Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri Layihəsi (TANAP), Xəzər dənizindəki Azərbaycanın Şahdəniz 2 qaz yatağında və Xəzər dənizinin cənubundakı digər yataqlarda hasil edilən təbii qazı ilk növbədə Türkiyəyə və daha sonra Avropaya nəql etməyi hədəfləyir. Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (SCP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə yanaşı, Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri Layihəsi (TANAP), 40 milyard dollarlıq investisiya ilə, Bakıdan İtaliyaya qədər uzanan 3500 kilometrlik boru kəməri olan Cənub Qaz Dəhlizinin ən vacib hissəsidir. Quruda 2760 metr yüksəklikdən dənizdə 65 metr dərinliyə qədər uzanan 1850 km uzunluğundakı TANAP, Türkiyəni Qafqazdan Avropaya uzanan enerji dəhlizinə çevirəcək. Xəzər dənizindəki Şahdəniz-2 yatağından çıxarılan təbii qazı Türkiyə vasitəsilə Avropaya nəql edən TANAP, Türkiyə və Azərbaycanı sektorda əsas oyunçular kimi təqdim edəcək. TANAP, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (SCP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə birlikdə Cənub Qaz Dəhlizini təşkil edir. TAP layihəsinin TANAP-a uğurla qoşulması ilə Xəzər dənizindən çıxarılan təbii qaz Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizi vasitəsilə İtaliyaya nəql ediləcək. Ümumi uzunluğu 878 km (550 km Yunanıstan, 215 km Albaniya, 105 km Adriatik dənizi və 8 km İtaliya vasitəsilə) olan TAP, TANAP və Cənubi Qafqaz Təbii Qaz Boru Kəməri (SCP) ilə birlikdə Cənub Qaz Dəhlizini təşkil edir. Azərbaycan qazını Avropa bazarlarına nəql edən Cənub Qaz Dəhlizinin son seqmenti olan Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) üzərindən kommersiya qaz axını başlayıb. "TANAP-dan sonra TAP-ın istifadəyə verilməsi ilə Avropanın enerji təchizatı təhlükəsizliyində mühüm bir halqa tamamlanıb. Cənub Qaz Dəhlizinin son hissəsi olan TAP, Azərbaycandan kommersiya məqsədli qaz nəqlinə başlayıb. Tarixdə ilk dəfə olaraq, Azərbaycan qazı birbaşa boru kəməri bağlantısı vasitəsilə Avropa bazarına çatıb." TAP, Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri (TANAP) və Cənubi Qafqaz Boru Kəməri ilə birlikdə, 40 milyard dollar dəyərində olan Cənub Qaz Dəhlizinin Avropa hissəsini təşkil edir. Azərbaycanın Şahdəniz 2 yatağından çıxarılan qazı Avropaya nəql etmək üçün inşa edilən TAP, Türkiyə-Yunanıstan sərhədində TANAP-a birləşir. TAP, 4,5 illik tikinti müddətindən sonra 13 oktyabrda tamamlandı. TAP-ın Yunanıstan (550 kilometr), Albaniya (215 kilometr) və Adriatik dənizindən (105 kilometr) keçməklə İtaliyaya (8 kilometr) ildə 10 milyard kubmetr qaz nəql etməsi planlaşdırılır. BP, SOCAR və Snam şirkətləri Trans-Adriatik Boru Kəmərinin (TAP) 20%-nə, Fluxys isə layihənin 19%-nə, Enagas (16%) və Axpo (5%) payına nəzarət edir. Təməli 4,5 il əvvəl Salonikidə qoyulan və Azərbaycan təbii qazını Avropaya çatdırmaq üçün qoyulan 878 kilometr uzunluğundakı təbii qaz boru kəməri kommersiya fəaliyyətinə başlayıb. Cənub Qaz Dəhlizinin Avropa hissəsini təşkil edən TAP sayəsində Azərbaycandan Avropa bazarlarına hər il 10 milyard kubmetr qaz axacaq. Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycandan Avropaya təbii qazın nəqlində aparıcı rol oynayacaq. Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) strateji və rəqabətli bazar xüsusiyyətlərini özündə birləşdirərək Azərbaycandan Avropaya təbii qazın nəqli üçün ən müasir və etibarlı sistemlərdən biridir. Bu gün təhlükəsizlik anlayışı iqtisadi dəyərlər və enerji ehtiyatları ilə zəngin bölgələrin təhlükəsizliyini və davamlılığını təmin etməyi tələb edir. Buna görə də, Xəzər dənizinin enerji ehtiyatları və onların paylaşılması məsələsi enerji təhlükəsizliyi və enerji siyasəti baxımından qlobal və regional əhəmiyyət kəsb edə bilər. Geosiyasi cəhətdən əhəmiyyətli bir yerdə yerləşən Azərbaycanla Türkiyə Respublikası arasında çoxşaxəli əməkdaşlığın və strateji münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi təkcə iki dövlət üçün deyil, həm də regional inkişaf və təhlükəsizlik üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlər Cənubi Qafqaz bölgəsində sülhə, təhlükəsizliyə və əməkdaşlığa əsaslanan sosial və iqtisadi inkişafa nail olmaq üçün çox vacibdir. Sabit və davamlı iqtisadi inkişaf üçün ölkələr öz enerji siyasətlərini inkişaf etdirməli və xarici enerji mənbələrindən asılılığını azaltmalıdırlar. Müstəqilliyin təməl prinsipi iqtisadi özünütəminatdır ki, bu da ölkənin ehtiyaclarını ödəmək üçün enerjiyə malik olmasından asılıdır. Xarici siyasət və təhlükəsizlik baxımından da faydalar var. Trans-Dəniz Nəqliyyat Boru Kəməri (TAP) həmçinin Avropaya fərqli bir mənbədən enerji almağa imkan verir. TAP uzunmüddətli vizyonun reallaşmasını nümayiş etdirən bir layihədir. Türkiyə TANAP və TAP layihələri ilə iqtisadi və siyasi uğurlar əldə edib. Təbii qaz ehtiyatlarına malik ölkələrlə dünyanın ən böyük bazarı arasında təbii dəhliz rolunu oynayan Türkiyə təbii qaz mərkəzinə çevrilməyi hədəfləyir. Əhəmiyyətli coğrafi üstünlükləri ilə yanaşı, Türkiyə enerji diplomatiyasında da aktiv rol oynayır. Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə Avropanın və Aralıq dənizi regionunun enerji ehtiyaclarını Xəzər enerjisi ilə ödəyən üç dost ölkədir. Bu gün Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum boru kəməri, TAP və TANAP layihələri Azərbaycan və Orta Asiyadan neft və qazı Avropaya və digər beynəlxalq bazarlara çatdırır. Bu cür layihələr Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin inkişafına və çiçəklənməsinə xidmət edir və regionun təhlükəsizliyini təmin edir. Cənub Qaz Dəhlizi təşəbbüsü artıq regional layihə deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyinin mühüm komponentlərindən biridir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirdiyi əsas məqamlardan biri qaz ixracının coğrafiyasının sürətlə genişlənməsi olub. Artıq 16 ölkə Azərbaycan qazının istehlakçısına çevrilib. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarük edilən ölkələrin sayına görə dünya miqyasında ön sıralarda yer almaq həyata keçirilən enerji strategiyasının uğurlu nəticəsidir. Xüsusilə Avropa bazarında mövcudluğun genişləndirilməsi mühüm önəm kəsb edir. Azərbaycan uzun illərdir ki, enerji sektorunda mühüm layihələrin təşəbbüskarıdır. Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi Avropa və region ölkələrinin enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin "Cənub Qaz Dəhlizi" Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və "Yaşıl Enerji" Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclasındakı çıxışı Azərbaycanın enerji strategiyasının ardıcıl, uzaqgörən və praqmatik mahiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, son on iki ilin təcrübəsi göstərir ki, enerji təhlükəsizliyi məsələləri yalnız qarşılıqlı etimad, açıq dialoq və birgə planlaşdırma əsasında effektiv həll edilə bilər və məhz birlikdə toplaşmaqla mühüm məsələlərin müzakirə yolu ilə həllinin əhəmiyyəti bu gün daha aydın görünür. "Cənub qaz dəhlizi" təşəbbüsünün artıq on ildən çox davamlı fəaliyyət göstərməsi təkcə irimiqyaslı infrastruktur layihəsinin uğuru deyil, həm də çoxtərəfli əməkdaşlıq modelinin özünü doğrultmasının bariz nümunəsidir. Çətin geosiyasi proseslərə və regionda baş verən mürəkkəb hadisələrə baxmayaraq, Azərbaycan istehsalçı, tranzit və istehlakçı ölkələr arasında etibarlı körpü rolunu gücləndirərək enerji təhlükəsizliyini real nəticələrlə təmin edə bilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin hakimiyyətini əhatə edən tarixi dövr islahat, inkişaf və tərəqqi mərhələsidir və Azərbaycan enerji sisteminin müasir üslubda yenidən qurulması və ya “qızıl dövrü” kimi xarakterizə oluna bilər. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Ulu Öndər Heydər Əliyevin yeni neft strategiyasını uğurla davam etdirərək Azərbaycanın karbohidrogenlərinin dünyaya ixracının BTC ilə başlanan böyük yolunu daha da şaxələndirmişdir. Neft ölkəsi Azərbaycan həm də qaz ixracatçısına çevrildi. Bu gün beynəlxalq aləmdə haqlı olaraq etiraf edilir ki, Avropanın enerji xəritəsini dəyişdirən "Cənub qaz dəhlizi" Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin meqalayihəsidir.

s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının
Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

2026-cı ildə beynəlxalq siyasət soyuq müharibədən sonrakı dövrə xas nisbi sabitliyin çoxdan geridə qaldığını təsdiqləyən bir mənzərə ortaya qoyur. Beynəlxalq münasibətlər tarixən müharibə, sülh, diplomatiya və dövlətlər arasında güc balansı kimi məsələlər vasitəsilə müəyyən edilmişdir. Beynəlxalq sistem bu gün uzun, çoxşaxəli və xroniki bir keçid prosesindən keçir. Beynəlxalq münasibətlər dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar, transmilli korporasiyalar və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları kimi aktorlar arasında güc və maraq münasibətlərini; suverenlik və beynəlxalq hüquq; iqtisadi əlaqələr; beynəlxalq qurumlar və təşkilatlar; nəzəri yanaşmalar; və qloballaşma və ətraf mühit dinamikası kimi hadisələri araşdırır. Əlbəttə ki, beynəlxalq münasibətlər yalnız dövlətlərarası münasibətlərlə məhdudlaşmır; onlar həmçinin iqtisadiyyat, ətraf mühit, insan hüquqları, müharibə, sülh, təhlükəsizlik, ideologiya və mədəniyyət kimi məsələləri də əhatə edir.

Martın 12-də Bakıda, “Gülüstan” sarayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin himayəsi altında və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda XIII Qlobal Bakı Forumu keçirilib . Küresel Bakü Forumu, "Yeni Dönem" mesajıyla başlamışdır. XIII Qlobal Bakı Forumu çərçivəsində ümumilikdə 12 panel müzakirə və bir neçə xüsusi sessiya keçirilib. Əvvəlki forumlarda olduğu kimi, bu tədbirdə də dünyanın müxtəlif ölkələrinin prezidentləri, Baş nazirləri, nazirləri, parlamentariləri, həmçinin sabiq dövlət və hökumət rəhbərləri, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri iştirak edəcəklər. Builki Forumun mövzusu son zamanlar xüsusilə aktual olan məsələləri əks etdirir: “Dünya düzəninin yenidən düşünülməsi: Çağırışların fürsətə çevrilməsi”. beynəlxalq gündəlikdə duran əsas məsələlərin müzakirəsi üçün mükəmməl platformaya çevrilən Forumun tarixinə qısa nəzər salır. XIII Qlobal Bakı Forumunda "Qlobal təhlükəsizlik və güc balansı: Beynəlxalq hüquqa hörmət, yeni məsələlər, yeni çətinliklər", "Böhranda çoxtərəflilik: Qlobal əməkdaşlığa yeni baxış", "Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 80 illiyində", "Çin və Qlobal İdarəetmə Təşəbbüsü", "Danışıqlardan Kənar: COP-u Canlı Saxlamaq Uğrunda Mübarizə", "Orta Dəhliz və Avrasiya Bağlantı Qapısı", "Afrika: Bu gün və sabah", "2030 Gündəliyinin sürətləndirilməsi: inklüziv inkişaf və dayanıqlı bağlantı", "Mənzil sahəsində qlobal əməkdaşlıq: WUF13 üçün perspektivlər", "Rəqəmsal gələcək: Süni intellekt, idarəetmə və innovasiyanın etikası", "Beynəlxalq sistemin yenidən qurulmasına çağırış" və "Gənclər danışır, biz dinləyirik" adlı panel müzakirələr keçirilib.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Forumun açılış mərasimində iştirak edib. Forumun birinci günündə çıxış edən Prezident İlham Əliyev Qlobal Bakı Forumun "geniş spektrli məsələləri əhatə edən və çox yüksək beynəlxalq nüfuza malik aparıcı beynəlxalq qurumlardan biri" olduğunu xüsusi vurğuladı. Dünya liderlərini Bakıda bir araya gətirən forumun açılışında çıxış edən Prezident cənab İlham Əliyev: Zənnimcə, dünyada hazırda baş verənlər – yeni gərginlik nöqtələrinin yaranması və uzunmüddətli mövcud münaqişələr beynəlxalq davranış strukturuna təhdid təşkil edir. Bu, həmçinin beynəlxalq hüquqa təhdiddir. Beynəlxalq hüquqa və normalara hörmət edilməyəndə və beynəlxalq təşkilatların qətnamələri nəzərə alınmayanda ölkələrin ərazi bütövlüyü pozulur. İşğala, etnik təmizləməyə və soyqırımına məruz qalmış, suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və ləyaqətini güc tətbiqi ilə bərpa etmiş, daha sonra isə o zaman məğlub olmuş düşmənə sülh təklif etmiş ölkə olmağımız - hesab edirəm ki, bu, beynəlxalq ictimaiyyətlə paylaşa biləcəyimiz nadir bir təcrübədir. Mən dəfələrlə demişəm ki, biz Ermənistanla sülhü yalnız kağız üzərində əldə etməmişik, sülh sazişi yeddi ay əvvəl paraflandı və birgə bəyanat qəbul olundu. Lakin biz artıq real həyatda sülhü təmin etmişik. Sərhədimizdə sakit vəziyyət hökm sürür, atəş açılmır, artıq heç bir qurban və itki yoxdur. Biz Ermənistana müxtəlif istiqamətlərdən malların daşınmasına qoyulmuş bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırdıq. Hətta Ermənistanla ticarəti bərpa etmişik. Onlar üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən neft məhsullarının ixracına başladıq və bununla da göstərdik ki, biz uzunmüddətli deyil, əbədi sülhə sadiqik. Bu, bizim strategiyamız və siyasətimizdir və bir daha onu nümayiş etdirir ki, Azərbaycan sülhsevər ölkədir. İkinci Qarabağ müharibəsi və daha sonra antiterror əməliyyatı zamanı bizi ittiham edənlər ya uzaqgörən deyildilər, ya da qərəzli idilər. Çünki bizim gördüyümüz hər bir iş beynəlxalq hüquqa uyğun idi, biz gücdən istifadə edərək sülhə nail olduq və bu gün bunu nümayiş etdiririk. Prezident İlham Əliyevin himayəsi altında Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi tərəfindən təşkil edilən bu ilki 13-cü Qlobal Bakı Forumunun mövzusu: "Keçid dövründəki dünyada münaqişələrin həlli".Azərbaycanın paytaxtı Bakıda dünya liderlərini və mühüm siyasətçiləri bir araya gətirən 13-cü Qlobal Bakı Forumu keçirilir. "Keçid Dünyasında Münaqişələrin Həlli" mövzusu ilə qapılarını açan forumda çıxış edən Prezident İlham Əliyev Qafqazda yeni dövrü "ədalət və sülhün qələbəsi" adlandırdı.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev , bu gün ölkəmizin Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizləri üzrə əvəzolunmaz tərəfdaş olduğunu, həm Orta Dəhlizdə, həm də Şimal-Qərb dəhlizində fəal iştirak etdiyini və investisiya yatıran yeganə ölkə olduğunu bildirdi: "İndi isə biz mövcud dəhlizlərin yükaşırma qabiliyyətinin artırılmasına əlavə vəsait yatırırıq, çünki Azərbaycan ərazisindən istifadəyə tələbat artır. Biz bir çox ölkələr, həm Azərbaycanın şərqində, həm də qərbində yerləşən ölkələrin mühüm tranzit ehtiyaclarını təmin edirik. Hazırda isə Ermənistanla sülh edildikdən sonra Orta Dəhlizin yeni istiqaməti üzərində yaxından işləyirik". Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 13-cü Qlobal Bakı Forumundakı tarixi açılış nitqində Ermənistanla münasibətlərdə ticarət prosesinin başladığını elan etdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev , dünyaya neft qiymətlərinin qeyri-sabitliyindən regional təhlükəsizliyə qədər çoxsaylı vacib məsələlərlə bağlı müraciət etdi.Ermənistanla münasibətlərdə inqilabi addımlar atıldığını açıqlayan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev , sərhədlərdə atəş səslərinin kəsildiyini vurğuladı. Əliyev Ermənistana bütün tranzit məhdudiyyətlərinin aradan qaldırıldığını və neft məhsullarının ixracının rəsmi olaraq başladığını elan etdi. Sülhün yalnız kağız üzərində deyil, həm də yerdə əks olunduğunu bildirən Azərbaycan lideri regional iqtisadiyyatı canlandıracaq yeni bir layihəyə işarə etdi. İrəvan İlk Dəfə "Tranzit Ölkəsi" Olacaq. Orta Dəhlizin əhəmiyyətini vurğulayan Əliyev, layihənin yeni genişləndirilməsinin Ermənistandan keçməsi ilə İrəvanın ilk dəfə "tranzit ölkəsi"nə çevriləcəyini bildirdi. Bu addım regionda nəqliyyat xətlərinin inteqrasiyasını və ticarət həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasını hədəfləyir.

Enerji Bazarlarında Balansa Vurğu

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev , həmçinin qlobal enerji bazarlarındakı qeyri-müəyyənliklərə toxundu. O, neft və qaz qiymətlərindəki həddindən artıq dalğalanmaların həm istehsalçı, həm də istehlakçı ölkələr üçün risk yaratdığını və Azərbaycanın daha proqnozlaşdırıla bilən və balanslaşdırılmış qiymət siyasətini dəstəklədiyini bildirdi. Beynəlxalq birliyi münaqişələrə "seçici yanaşma" nümayiş etdirdiyinə görə tənqid edən Prezident, təhlükəsizlik və sabitliyin qurulmadığı bir mühitdə iqtisadi inkişafın mənasız olduğunu vurğulayaraq dünyaya aydın mesajlar göndərdi.

Neft Qiymətlərində "Sabitlik" Çağırışı

Qlobal enerji bazarlarındakı həddindən artıq dəyişkənliyə toxunan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev , neft və təbii qaz qiymətlərinin görünməmiş artımının təkcə istehlakçılara deyil, həm də istehsalçı ölkələrə zərər verdiyini iddia etdi.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev ki, "Bu balanssız qiymətlərin yalnız ixracatçılara fayda verdiyini düşünmək səhvdir. Biz daha proqnozlaşdırıla bilən və balanslaşdırılmış qiymətlərin tərəfdarıyıq." Regional təhlükəsizliyin Azərbaycan üçün həmişə "birinci prioritet" olduğunu bildirən Prezident, təhlükəsizlik və sabitlik olmadan iqtisadi və ya sosial inkişaf səylərinin mənasız olacağını vurğuladı. O, suverenliyin bərpasından sonrakı 7 aylıq sülh prosesinin güclü siyasi iradənin nəticəsi olduğunu bildirdi.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin , uzaqgörən və davamlı siyasəti nəticəsində Azərbaycan bu gün sabitlik və təhlükəsizlik adasına çevrilib. Ölkəmiz siyasi-ictimai sabitliyi, dinamik iqtisadi inkişafı, uğurlu xarici siyasəti və sosial rifah səviyyəsi ilə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir. Azərbaycanın nüfuzu getdikcə artmaqla yanaşı, ölkə qlobal miqyasda sivilizasiyalararası dialoq və əməkdaşlığın mühüm platformasına çevrilib. Forumun Bakıda keçirilməsi də Azərbaycanın bu sahədə oynadığı strateji rolu və beynəlxalq arenadakı mövqeyini bir daha təsdiqləyir.

s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabı, müasir Azərbaycan ədəbiyyatında fərdi inkişaf, koqnitiv psixologiya və beyin potensialının idarə edilməsi sahəsində yazılmış ən diqqətçəkən əsərlərdən biridir. Müəllif bu kitabda insan zəkasını sadəcə bioloji bir orqan kimi deyil, şifrələri açılmalı olan nəhəng bir "super-kompüter" kimi təqdim edir.

Aydın Tağıyev bu əsərində oxucunu "mən bunu bacarmıram" və ya "mənim zəkam buna yetmir" kimi məhdudlaşdırıcı düşüncələrdən azad etməyə çalışır. Kitabın adındakı 1 000 000 rəqəmi təsadüfi deyil; bu, beynimizdəki neyron əlaqələrinin, potensialın və hər an emal oluna biləcək informasiya axınının simvolik bir ifadəsidir. Müəllif iddia edir ki, hər bir insanın daxilində gizli bir dahi yatır, lakin bu dahini oyatmaq üçün beynin işləmə mexanizmini, yəni onun "şifrəsini" bilmək lazımdır.

Kitabda diqqət çəkən ən önəmli məqamlardan biri emosional zəka (EQ) ilə məntiqi zəkanın (IQ) vəhdətidir. Tağıyev qeyd edir ki, dünyada uğur qazanmış insanların ortaq cəhəti yalnız yüksək intellekt deyil, həm də öz emosiyalarını və düşüncə proseslərini idarə edə bilmək bacarığıdır. O, oxucuya beynin "default" (standart) rejimlərindən çıxıb, onu necə daha məhsuldar və yaradıcı şəkildə proqramlaşdırmağın yollarını göstərir.

Müəllif həmçinin vərdişlərin gücü, fokuslanma sənəti və informasiya kirliliyi dövründə zehni təmiz saxlamağın metodlarını elmi və praktik nümunələrlə izah edir. Kitab sadəcə nəzəriyyədən ibarət deyil; o, oxucunu hərəkətə keçməyə səsləyən bir bələdçi rolunu oynayır. Tağıyevin üslubu axıcıdır və mürəkkəb psixoloji terminləri hər kəsin anlayacağı sadə bir dillə təqdim edir ki, bu da "Zəkanın Şifrəsi"ni geniş kütlələr üçün əlçatan edir.

Sonda müəllif belə bir mesaj verir: Zəka sabit bir kəmiyyət deyil, inkişaf edən bir prosesdir. Şifrəni tapmaq isə özünü kəşf etməkdən, daxili baryerləri yıxmaqdan və beynin plastikliyini (neyroplastiklik) qəbul etməkdən keçir. Bu kitab, özünü yenidən yaratmaq və intellektual zirvəsinə çatmaq istəyən hər bir müasir insan üçün bir yol xəritəsidir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının təməlində dayanan bu şüar-"Həyat: inan, arzula, çalış, çat"-əsərin sadəcə bir psixologiya kitabı deyil, həm də bir fəaliyyət manifesti olduğunu göstərir. Bu dörd kəlmə insan beyninin uğura proqramlaşdırılmasının dörd əsas mərhələsini simvolizə edir.

Müəllif bu şüar vasitəsilə zəkanın şifrəsini açmaq istəyən hər bir fərd üçün strateji bir yol xəritəsi cızır:

İnan: Bu, neyroloji səviyyədə beynin "qəbul etmə" mərhələsidir. İnsan öz potensialına inanmadıqda, beynin prefrontal korteksi (qərarvermə mərkəzi) imkanları görməkdən imtina edir. İnam, zəkanın kilidini açan ilk açardır.

Arzula: Arzulamaq beyində dopamin ifrazını tətikləyən və hədəfə fokuslanmağı təmin edən bir vizuallaşdırma prosesidir. Müəllif vurğulayır ki, konkret təsəvvür olunmayan bir arzu, ünvanı olmayan məktub kimidir; heç vaxt mənzil başına çatmır.

Çalış: Zəkanın şifrəsi yalnız nəzəriyyə ilə açılmır. Beyin "neyroplastiklik" xüsusiyyətinə malikdir, yəni biz çalışdıqca və təkrar etdikcə zəka daha da itiləşir. Çalışmaq beyindəki sinaptik əlaqələri gücləndirən ən vacib prosesdir.

Çat: Bu mərhələ həm nəticə, həm də yeni bir başlanğıcdır. Uğura çatmaq beynin mükafat sistemini aktivləşdirir və növbəti "1 000 000" pilləsi üçün lazım olan enerjini verir.

Aydın Tağıyev bu dörd kəlməni bir zəncirin halqaları kimi təqdim edir. Biri əskik olduqda, zəkanın şifrəsi yarımçıq qalır. Məsələn, inanmaq və arzulamaq kifayət etmir; çalışmaq (fəaliyyət) olmadıqda zəka sadəcə xəyallar aləmində ilişib qalır. Müəllif oxucunu passiv müşahidəçidən aktiv qurucuya çevrilməyə səsləyir. Bu sloqan, kitabın fəlsəfi dərinliyini praktik həyatla birləşdirən əsas körpüdür.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının "Əbu Davuddan məktublar" adlanan birinci hissəsi, əslində bir atanın övladına, bir müəllimin şagirdinə və bir insanın öz daxili səsinə pıçıldadığı ən səmimi həyat dərslərinin cəmidir. Bu hissə struktursuz bir nəsihətlər toplusu kimi görünsə də, əslində insan xarakterinin bünövrəsini qoyan mənəvi bir memarlıq layihəsidir. Müəllif burada intellektual zəkanı (IQ) xarakterin saflığı və mənəviyyatla (EQ və SQ) bir araya gətirir. "Həyatı anlamağa çalış" çağırışı ilə başlayan bu silsilə, oxucunu gündəlik qayğıların ötəsindəki ali məqsədlərə yönəldir. Özünəinamın bir xəyal deyil, arzulamaq və durmadan çalışmaqla əldə edilən bir qələbə olduğunu vurğulayan Tağıyev, "çətinliklərdən qorxmamağı" və "xəyallardan əl çəkməməyi" bir həyat tərzi kimi təqdim edir.

Bu məktublarda diqqət çəkən ən incə məqamlar insan münasibətləri və daxili hüzur üzərində qurulub. Müəllif "yaxşı insan olmaq" və "yaxşılıq etməyi unutmamaq" kimi universal dəyərləri rasionallıqla birləşdirir. "Dinləməyi bacar" və "dostluqda sadiq ol" nəsihətləri sosial zəkanın vacibliyini xatırlatdığı halda, "Məcbur etmə. Ayrıl, qoy getsin" və "Kaş"lardan uzaq durmaq tövsiyələri insanın özünü emosional yüklərdən necə azad edə biləcəyini göstərir. Müəllif vurğulayır ki, inkişaf və təcrübə yalnız mübarizə və intizamın olduğu yerdə mümkündür. Qəlbi təmiz saxlamaq, vicdanlı olmaq və sahib olduqlarına şükür etmək isə zəkanın şifrəsini açan mənəvi anahtarlardır.

Mətnin sonuna doğru nəsihətlər fərdi inkişafdan vətəndaşlıq borcuna və milli kimliyə doğru genişlənir. "Qalib ölkənin qalib vətəndaşısan" ifadəsi, fərdi uğurun milli qürurla necə vəhdət təşkil etdiyini göstərən ən güclü sətirlərdən biridir. Vaxtın idarə edilməsi, təbiətin sevilməsi və cahil insanlardan uzaq durmaq kimi praktik məsləhətlər isə müasir insanın xaotik dünyada özünü qoruması üçün zəruri olan "sağ qalma" qaydalarıdır. Bu hissə "Özündən muğayat ol" cümləsi ilə bitərək, bütün biliklərin və nəsihətlərin mərkəzində insanın özünün dayandığını, ən böyük məsuliyyətin isə öz potensialını reallaşdırmaq olduğunu möhürləyir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının ikinci hissəsi, birinci hissədə verilən mənəvi nəsihətlərin elmi və praktiki müstəviyə keçididir. Müəllif bu bölmədə insan beyninin işləmə mexanizmini, neyronlar arasındakı o möhtəşəm əlaqəni və zəkanın necə "şifrələndiyini" daha texniki, lakin yenə də hər kəs üçün anlaşıqlı bir dillə izah edir. Burada "1 000 000" rəqəmi sadəcə bir başlıq deyil, insan beyninin hər saniyə emal etdiyi informasiya axınının və sonsuz potensialın simvolu kimi çıxış edir. İkinci hissədə fokus artıq fərdi davranışlardan çıxıb, bu davranışları yaradan koqnitiv proseslərə yönəlir; yəni "necə" sualına cavab axtarılır. Müəllif yaddaşın gücləndirilməsi, diqqətin cəmlənməsi və öyrənmənin neyrobiologiyası haqqında məlumat verərək, oxucuya öz beyninin "istifadə qaydalarını" təqdim edir.

Bu hissədə strukturdan kənar şəkildə toxunulan ən vacib mövzulardan biri də yaradıcı təfəkkürün və tənqidi düşüncənin inkişafıdır. A.Tağıyev qeyd edir ki, zəka statik bir verilən deyil, o, daim yenilənməli və "məşq" etdirilməli olan bir sistemdir. "Zəkanın şifrəsi" əslində insanın öz vərdişlərini necə dəyişdirə biləcəyi, neqativ düşüncə qəliblərindən necə qurtulacağı və intellektual çevikliyi necə qazanacağı ilə bağlıdır. Müəllif burada elmi faktları motivasiyaedici elementlərlə elə birləşdirir ki, oxucu öz beyninin nə qədər nəhəng bir gücə malik olduğunu fiziki və bioloji sübutlarla dərk edir. İkinci hissə, birinci hissədəki "İnan və Arzula" çağırışlarının elmi bazasını quraraq, "Çalış və Çat" mərhələsi üçün lazım olan intellektual alətləri (metodları) təqdim edir.

Bu axında müəllif həm də müasir dövrün ən böyük problemi olan informasiya kirliliyindən qorunma yollarına toxunur. Beynin hansı informasiyanı saxlayıb, hansını "zibil qutusuna" atacağına necə qərar verdiyini izah edərək, oxucunu daha şüurlu bir istehlakçıya çevirir. Bu bölmə oxucuya sübut edir ki, dahi olmaq doğuşdan gələn bir imtiyaz deyil, düzgün metodlarla zəkanın şifrələrini qıran hər kəsin çata biləcəyi bir zirvədir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının ikinci hissəsi olan "100 alimdən 100 cavab", bəşəriyyətin intellektual yaddaşını bir araya gətirən möhtəşəm bir bilik xəzinəsidir. Müəllif burada oxucunu zaman və məkan sərhədlərini aşan bir dialoqa dəvət edir; bu, tarixin ən parlaq zəkaları ilə üz-üzə gəlmək, onların təcrübə süzgəcindən keçmiş həqiqətləri ilə tanış olmaq imkanıdır. Bu hissə struktursuz bir axınla təqdim olunsa da, mahiyyət etibarilə dağınıq deyil, əksinə, hər bir alimin cavabı zəkanın şifrəsini açan fərqli bir rəqəm kimidir. Burada Aristoteldən Eynşteynə, İbn Sinadan Stiven Houkinqə qədər müxtəlif dövrlərin və sahələrin nəhəngləri eyni sualın ətrafında birləşir: Həyatın, uğurun və zəkanın mahiyyəti nədir?

Bu bölmədə toplanan 100 cavab, oxucuda sadəcə məlumat bazası yaratmır, həm də "təfəkkür müxtəlifliyi" aşılayır. Müəllif göstərir ki, zəkanın şifrəsi tək bir düsturdan ibarət deyil; o, fizikin rasionallığı, filosofun dərinliyi və riyaziyyatçının dəqiqliyinin sintezidir. Alimlərin bu cavabları vasitəsilə biz öyrənirik ki, ən böyük kəşflər həmişə "niyə?" və "necə?" suallarından doğub. Hər bir cavab bir növ işıq rolunu oynayır və oxucunun öz daxili dünyasındakı qaranlıq nöqtələri aydınladır. Bu hissə sübut edir ki, zəka yalnız fərdi bir qabiliyyət deyil, həm də bəşəri bir mirasdır; bizdən əvvəl gələnlərin cavablarını anladıqca, biz öz suallarımızı daha düzgün formalaşdırmağa başlayırıq.

"100 alimdən 100 cavab" həm də bir növ intellektual motivasiya mənbəyidir. Oxucu görür ki, bu dahi şəxslər də çətinliklərlə, şübhələrlə və uğursuzluqlarla qarşılaşıblar, lakin onları zirvəyə daşıyan amil cavab tapmaq ehtirası olub. Aydın Tağıyev bu hissəni kitaba daxil etməklə, fərdi inkişafı elmi fundamentlərlə möhkəmləndirir. Bu cavablar oxucunu həm təvazökar olmağa (çünki öyrəniləcək hələ çox şey var), həm də cəsarətli olmağa (çünki insan zəkası hər şeyi anlamağa qadirdir) sövq edir. Sonda bu 100 cavab birləşərək vahid bir mənzərə yaradır: Zəkanın ən böyük şifrəsi, sual verməkdən qorxmamaq və bəşəriyyətin ortaq ağlına güvənməkdir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının üçüncü hissəsi olan "Yaşamaq Texnikaları", oxucunu nəzəriyyədən birbaşa həyatın mərkəzinə, "tətbiq" meydanına çıxarır. Bu bölmə bir növ "insan və həyatın istismar kitabçası" kimi dizayn edilib. Müəllif burada beynin bioloji quruluşu ilə gündəlik həyatın xaotik nizamı arasında mükəmməl bir balans qurur. "Beynin formatlanması" və "Atom vərdişləri" kimi başlıqlar göstərir ki, böyük uğurlar birdən-birə deyil, kiçik və sistemli dəyişikliklərlə mümkündür. Zəkanın şifrəsini açan ən mühüm rəqəmlərdən biri də məhz bu xırda, lakin təsirli vərdişlərin gücüdür. Müəllif yapon texnikaları vasitəsilə müasir insanın ən böyük bəlası olan "həddindən artıq düşünmə" (overthinking) probleminə həll yolları təklif edərək, zehni sükunətin texniki yollarını göstərir.

Bu hissədə həyatın həm texniki, həm də emosional tərəfləri struktursuz bir axınla bir-birini tamamlayır. "Hər şeyin çoxu zərərdir" fəlsəfəsi ilə tarazlığın vacibliyini vurğulayan Tağıyev, dialoqları ürəyə nüfuz edən bir səmimiyyətlə qurur. Xanımlar, evlilik və "nikah qatilləri" haqqındakı bölmələr göstərir ki, sosial zəka yalnız iş həyatında deyil, ən yaxın münasibətlərdə də həlledici rol oynayır. "Uzaq saxla, azalt, çoxalt" texnikası isə həyat enerjimizi oğurlayan amillərdən qurtulmaq üçün praktik bir filtr funksiyasını yerinə yetirir. Bu, sadəcə bir məsləhət deyil, həm də həyatın keyfiyyətini artırmaq üçün təklif olunan konkret bir strategiyadır.

Müəllif xoşbəxtlik hormonlarının (Dopamin, Serotonin, Oksitosin, Endorfin) işləmə mexanizmini izah edərək, xoşbəxtliyin də əslində bir "texnika" və "bilgi" məsələsi olduğunu sübut edir. Lakin bu texnikalar arasında ən təsirlisi bəlkə də həyata sonluq prizmasından baxmaqdır. "Ölüm hamını bərabərləşdirir" və "Mən dünyanı tutub gedən görmədim" başlıqları, oxucunu təkəbbürdən uzaqlaşdırıb real dəyərlərə qaytarır. Həyatın üç "G"dən ibarət olması və ədalət sisteminin görünməyən tərəfləri haqqındakı təhlillər, insanı həm dünyəvi uğur qazanmağa, həm də mənəvi baxımdan hazır olmağa səsləyir. Bu hissə, hər kəsin öz zəka şifrəsini həyatın praktiki çətinliklərinə necə uyğunlaşdıracağını göstərən bir ustalıq dərsidir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının üçüncü hissəsi, insanın gündəlik yaşamını bir sənət əsərinə çevirmək üçün lazım olan praktik alətlər qutusudur. Müəllif burada "Qızıl qaydalar" adı altında təqdim etdiyi yaşamaq texnikaları ilə oxucunu müasir dövrün xaosundan xilas etməyə çalışır. "Üç şeyi diqqətlə saxla" prinsipi ilə başlayan bu bölmə, əslində zehni intizamın və daxili tarazlığın formuludur. "Beynin formatlanması" və "Atom vərdişləri" anlayışları vasitəsilə Tağıyev sübut edir ki, insan öz taleyini kiçik, lakin davamlı dəyişikliklərlə yenidən proqramlaşdıra bilər. Zəkanın şifrəsini açmaq üçün beyni lüzumsuz məlumatlardan təmizləmək və onu daha məhsuldar işləməyə hazırlamaq bu hissənin ana xəttini təşkil edir.

Müəllif bu hissədə həyatın həm texniki, həm də emosional qatlarına eyni dərəcədə toxunur. "Danışıq texnikaları" ilə ünsiyyətin gücünü, "Yapon texnikası" ilə isə insanı daxildən yeyib bitirən həddindən artıq düşünmək (overthinking) bəlasından qurtulma yollarını göstərir. "Hər şeyin çoxu zərərdir" fəlsəfəsi ilə oxucunu ifratçılıqdan uzaq durmağa və ölçülü həyata səsləyir. Təbiətin alleqoriyası və ürəyə nüfuz edən dialoqlar vasitəsilə isə həyatın estetik tərəfini ön plana çıxarır. Xoşbəxtlik hormonlarının elmi izahı, xoşbəxtliyin əslində insanın öz əlində olan kimyəvi və zehni bir proses olduğunu göstərir.

Xüsusilə "Xanımlar", "Evlilik" və "Nikah qatilləri" bölmələrində Tağıyev sosial münasibətlərin dərinliklərinə enir. "Uzaq saxla, azalt, çoxalt" texnikası ilə həyatımızdakı neqativ elementləri təmizləmək üçün konkret bir filtr təqdim edir. Sonda isə müəllif bizi ən böyük həqiqətlə – ölüm və keçiciliklə üz-üzə qoyur. "Mən dünyanı tutub gedən görmədim" ifadəsi ilə hər kəsi mənəviyyata, ədalətə və vaxtın düzgün idarə edilməsinə çağırır. Həyatın üç "G"dən ibarət olması və uğur strategiyaları haqqındakı düşüncələr, bu bölməni sadəcə bir məsləhət kitabı deyil, həm də bir həyat strategiyası sənədinə çevirir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının dördüncü hissəsi olan "Oxucu üçün qısa araşdırma məqalələri", əsərin o ana qədər verdiyi daxili nəsihətləri və həyat texnikalarını qlobal bilik konteksti ilə birləşdirir. Bu hissədə müəllif oxucunu sadəcə fərdi inkişaf mövzuları ilə məhdudlaşdırmır, onu bir tədqiqatçıya çevirərək kainatın, elmin və incəsənətin sirlərinə doğru intellektual bir səyahətə çıxarır. "Beynimiz" başlığı altında təqdim olunan araşdırmalar, insanın öz bioloji mərkəzini tanıması üçün fundamental biliklər təqdim edir və zəkanın necə nəhəng bir resurs olduğunu elmi faktlarla bir daha sübut edir. Müəllif burada beynin neyroplastikliyindən tutmuş, onun informasiyanı kodlaşdırma sürətinə qədər müxtəlif mövzulara toxunaraq "zəkanın şifrəsi"ni bioloji müstəvidə aydınladır.

Dünyanın "5 nəzəri qanunu" haqqındakı məqalələr, oxucuya həyatın təsadüflərdən ibarət olmadığını, müəyyən deterministik və ya ehtimal yönümlü qanunauyğunluqlarla idarə olunduğunu göstərir. Bu qanunlar (məsələn, Merfi qanunları, Pareto prinsipi və ya bənzər nəzəriyyələr) vasitəsilə Tağıyev oxucuya hadisələrin arxasındakı məntiqi görməyi öyrədir. "Bestsellərə çevrilən kitablar" bölməsində isə dünya ədəbiyyatının və fərdi inkişaf janrının ən uğurlu nümunələri təhlil edilir. Bu, oxucu üçün həm bir tövsiyə siyahısı, həm də uğurlu bir fikrin necə kütləviləşdiyini anlamaq üçün bir keys-stadi (case study) rolunu oynayır. Müəllif bununla mesaj verir ki, zəka daim başqa böyük zəkaların məhsulları ilə qidalanmalıdır.

"İncəsənət danışır" və "Musiqinin dili" mövzuları isə kitabın bəlkə də ən estetik və emosional qatıdır. Tağıyev burada sübut edir ki, zəka yalnız riyazi hesablama deyil, həm də rəngləri, harmoniyanı və ritmi anlamaq bacarığıdır. Musiqinin insan beyninə və ruhuna təsiri, incəsənət əsərlərinin daşıdığı gizli mesajlar vasitəsilə müəllif oxucunu "estetik zəka"sını inkişaf etdirməyə çağırır. Musiqinin universal dili haqqındakı araşdırmalar göstərir ki, bəzən bir melodiya minlərlə sözün deyə bilmədiyi həqiqəti beyinə daha sürətlə ötürə bilir. Bu dördüncü hissə, oxucunu məlumatlı bir fərddən müdrik bir şəxsiyyətə çevirmək üçün lazım olan sonuncu intellektual toxunuşdur.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının dördüncü hissəsində yer alan "Dünyanın 5 nəzəri qanunu" bölməsi, oxucunu gündəlik hadisələrin arxasında gizlənən görünməz mexanizmlərlə tanış edir. Bu hissə struktursuz bir şəkildə bizə izah edir ki, həyatda qarşılaşdığımız uğurlar və ya uğursuzluqlar sadəcə təsadüf deyil, müəyyən universal prinsiplərin nəticəsidir. Müəllif burada elmi və sosioloji qanunları sadə bir dillə təqdim edərək, insanın bu qanunları öz xeyrinə necə çevirə biləcəyini göstərir. Məsələn, biz çox vaxt enerjimizi hər yerə sərf edirik, lakin bu hissədəki nəzəriyyələr bizə öyrədir ki, nəticələrin böyük bir hissəsi əslində göstərdiyimiz cəhdlərin çox kiçik bir qismindən doğur. Bu qanunları anlamaq, zəkanın şifrəsini həyatın idarəetmə pultuna çevirmək deməkdir.

Bu bölmədə toxunulan qanunlar həm də psixoloji dözümlülüyü artırmağa xidmət edir. Əgər bir işin tərs getmə ehtimalı varsa, onun mütləq tərs gedəcəyini bilmək insanı bədbinliyə deyil, əksinə, daha diqqətli və hazırlıqlı olmağa sövq edir. Müəllif sübut edir ki, dünyanın nizamsız görünən tərəflərinin belə öz daxili məntiqi var. Bu nəzəri qanunlar oxucuya "strateji düşünmə" qabiliyyəti qazandırır; insan artıq problemlərə bir qurban kimi deyil, bu qanunları bilən bir "şahmat oyunçusu" kimi baxmağa başlayır. Zəkanın şifrəsi həm də bu qanunları kəşf edib, dalğaya qarşı üzmək yerinə, dalğanın gücündən istifadə etməyi öyrənməkdir.

Biz kainatın mürəkkəb qanunları qarşısında nə qədər kiçik olsaq da, bu qanunları anladığımız müddətcə bir o qədər güclüyük. Aydın Tağıyev bu araşdırma məqalələri vasitəsilə fərdi inkişafı elmi fundamentlərlə elə bərkidir ki, oxucu artıq öz həyatını daha geniş, qlobal bir tablonun hissəsi kimi görür. Bu 5 qanun sadəcə kağız üzərindəki nəzəriyyələr deyil, hər addımımızda işləyən canlı sistemlərdir və kitab bu sistemlərin şifrəsini bizə təqdim edir.

Aydın Tağıyevin "1 000 000: Zəkanın Şifrəsi" kitabının yekun mesajı, bütün bölmələr boyunca işlənən fikirlərin möhtəşəm bir kulminasiya nöqtəsidir. Müəllif oxucunu sadəcə məlumatlandırmaqla kifayətlənmir, onu daxili bir transformasiyaya, yəni özünü yenidən kəşf etməyə sövq edir. Kitabın son akkordları bizə pıçıldayır ki, zəkanın şifrəsi əslində kənarda tapılacaq bir gizli kod deyil, insanın öz daxili potensialına, əxlaqına və iradəsinə olan inamının cəmidir. "1 000 000" rəqəmi burada həm beynimizin imkanlarını, həm də qarşımızda açılan milyonlarla yolu simvolizə edir. Yekun mesajın ana xətti budur: Sən sadəcə bioloji bir varlıq deyilsən, sən sonsuz ehtimallar kainatının memarısan.

Müəllif bizə xatırladır ki, inam olmadan arzu, çalışma olmadan isə uğur sadəcə bir illüziyadır. Kitab boyu verilən nəsihətlər, alimlərin cavabları və yaşamaq texnikaları son nöqtədə tək bir mərkəzə – "insan olmaq" məqamına xidmət edir. Uğur strategiyaları və elmi qanunlar yalnız o zaman məna kəsb edir ki, insan öz mənəvi saflığını, vicdanını və ədalət hissini qoruya bilsin. Tağıyev vurğulayır ki, dünyanın ən böyük zəkasına sahib olmaq kifayət deyil; əsas məsələ həmin zəkanı sevgi, vətənpərvərlik və xeyirxahlıqla nura boyamaqdır. "Qalib ölkənin qalib vətəndaşı" olmaq məsuliyyəti isə fərdi inkişafın milli və bəşəri miqyasa yüksəlməsidir.

Sonda kitab bizi ən böyük həqiqətlə – zamanın keçiciliyi və həyatın qədir-qiyməti ilə baş-başa qoyur. "Özündən muğayat ol" çağırışı sadə bir vida deyil, insanın öz ruhuna, beyninə və zamanına sahib çıxması üçün verilən bir əmanətdir. Yekun mesaj budur ki, həyat bir sınaq, zəka isə bu sınaqdan üzüağ çıxmaq üçün bizə verilmiş ən ali nemətdir. İnanmağı, arzulamağı və çalışmağı heç vaxt dayandırmayan, öz şifrəsini vicdanla qıran hər kəs üçün "çatmaq" mərhələsi qaçılmazdır. Bu kitab bir son deyil, əslində oxucu üçün yeni, daha şüurlu və daha parlaq bir həyatın başlanğıcıdır.

ADPU-nun Ədəbiyyat kafedrasının dosenti Məlahət Babayeva

“Alsu” şirkətinin rəhbəri Quliyev Faiq Yunis oğlunun təşəbbüsü ilə yardım edildi. Ağcabədi rayonunun Şəhid,Qazi və aztəminatlı ailələrinə yardım edildi. Rayonun Kəhrizli, Sarvanlar, Kürdlər, Arazbarı, Yuxarı Qiyamadınlı, Minəxorlu, Qaraxanlı, Boyat, Biləğanlı, Hacılar, kəndlərində “Müqqəddəs Ramazan” ayı münasibəti ilə kütləvi yardımlar edilib.

Alsu şirkətində təxmini 25-30-a yaxın işçi heyəti var. Bunların da əksəriyyəti Şəhid,Qazi və aztəminatlı ailələrdir. Onu da qeyd edək ki, bu şirkət 2022-ci ildə həmtəsis olunub bu cür yardımsevərliyi ilə regionda tanınır.

Qeyd edək ki, bundan öncə də İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Quliyev Faiq Yunis oğlu, Quliyev Şamil Yunis oğlu, Quliyev Şahin və Quliyev Tural qardaşları Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Yardım Fonduna, imkansız Şəhid,Qazi və aztəminatlı ailələrə yardımlar ediblər. Bundan başqa Ağcabədi rayon Qaraxanlı kəndində şəhidlərin xatirəsinə park salınıb, abidə bulaq kompleksi inşa edilib, Bakı şəhərində Şəhid ailələrinə iftar süfrəsi verilib.

@ANmedia.az